Woensdag 19/06/2019

'Geloofwaardigheid Wikipedia staat op het spel'

Bij Wikipedia stromen de fondsen binnen, met dank aan zijn loyale gebruikers. Of die in de toekomst even trouw zullen blijven, moet blijken, want de online-encyclopedie kampt met ernstige fraude. 'Ontoelaatbaar', stelt medestichter Jimmy Wales.

Een zelfregulerende online-encylopedie opzetten die iedereen ter wereld vrij kan aanvullen: de Amerikaan Jimmy Wales heeft die jongensdroom op zijn 47ste ruimschoots gerealiseerd. Met 30 miljoen artikels in 287 talen en 516 miljoen unieke bezoekers per maand ogen de statistieken van Wikipedia ronduit spectaculair.

Als medestichter van de website geniet Wales daardoor een vedettenstatus. "Ze noemen me wel eens de koning van de kennis op het internet, maar dat wil ik helemaal niet", zei hij donderdagavond op een lezing aan de Vrije Universiteit van Brussel.

Wales is voorzitter van Wikimedia, de stichting die Wikipedia onder beheer heeft, en reist de wereld rond om Wikipedia te promoten. Ondertussen verdient hij een flinke stuiver met lezingen en consultingopdrachten. Volgens de Amerikaan ligt er nog veel werk op de plank. Zo staat Wikipedia in vele ontwikkelingslanden nog in de kinderschoenen. Dat wil hij veranderen.

Wales voert ook een kruisvaart voor vrije toegang tot wetenschappelijk onderzoek. Hij wil academici ertoe te bewegen hun researchgegevens sneller vrij te geven, zodat de hele wereld en Wikipedia er de vruchten van kunnen plukken.

Maar de komende maanden heeft Wales wat anders aan zijn hoofd. Deze week raakte bekend dat 12.000 artikels op zijn site werden gemanipuleerd door een Amerikaans pr-bureau. De artikels gaan onder meer over .com-bedrijfjes, kleine financiële instellingen, auteurs, musici en medische zorgverleners of producten en hebben onveranderlijk een lovende of bewonderende toon. De artikels zouden komen van een pr-bureau dat luistert naar de naam Wiki-PR.

Wales mag er niet aan denken dat de miljoenen gebruikers die dagelijks feiten checken via Wikipedia zijn site de rug toekeren. Accurate informatie is de kernwaarde van Wikipedia. Als daaraan wordt gemorreld, dan komt de geloofwaardigheid van de encyclopedie op de helling te staan.

Wales kan het weten. In 2005 kwam hij in opspraak omdat hij de Engelstalige Wikipediapagina die aan hem was gewijd op cruciale punten had gewijzigd. Zo minimaliseerde hij de rol van de Amerikaanse filosoof Larry Sanger in de opbouw van Wikipedia.

Wales heeft zich daar later meerdere malen voor geëxcuseerd. Dat was nodig, want de Wikipediagemeenschap beschouwt zulke ingrepen als zeer onethisch.

Uit onderzoek van Wikipedia blijkt dat de pr-industrie uw website manipuleert. Wat is er aan de hand?

"Dat onderzoek heeft bij ons een schok teweeggebracht. We worden geconfronteerd met onethische bijdragen. We hebben intussen meer dan 250 valse accounts van een pr-bureau geblokkeerd. Maar we weten nog steeds niet hoe diep de zaak gaat en hoe het precies is kunnen gebeuren. Wat hier gebeurt, schudt onze gemeenschap echt wakker.

"We zijn ons ervan bewust dat mensen op kleine schaal wat proberen te veranderen aan hun pagina. Medewerkers van politici hebben daar een handje van weg. Maar we waarschuwen de mensen daarvoor. Vroeg of laat loop je met zulke praktijken tegen de lamp. Het is beter om eerlijk te zijn. Als je problemen hebt met een artikel moet je daarover discussiëren."

Wat moet er nu gebeuren?

"In de komende weken en maanden gaan we kijken hoe we ons systeem moeten veranderen om te vermijden dat dit opnieuw gebeurt. Het is heel belangrijk dat Wikipedia niet wordt ondermijnd of wordt overgenomen. Ik ben blij dat heel wat mensen uit de pr-industrie deze praktijken hebben veroordeeld als onethisch.

"Kijk, als je het niet eens bent met wat er in The New York Times staat, dan bel je en dien je een klacht in. Je gaat toch niet de frontpagina hacken of journalisten omkopen? Ik ben op dit ogenblik heel erg ondersteboven van wat Wikipedia vandaag meemaakt."

U vreest dat mensen gaan twijfelen aan de betrouwbaarheid van uw site?

"Ja. Dit is heel belangrijk voor onze geloofwaardigheid."

Waarom trekt u zich dat nog aan? Na twaalf jaar is Wikipedia een megasucces. U zou rustig in uw zetel kunnen zitten.

"Dit werk blijft me fascineren. Praten met internetmensen en academici over Wikipedia geeft me een goed gevoel."

U lanceerde vorig jaar Zero om Wikipedia in ontwikkelingslanden van de grond te krijgen. Hoe moeilijk is dat?

"We werken in tal van landen samen met telecommaatschappijen, die bereid zijn om Wikipedia gratis aan te bieden op mobiele telefoons. Zij bereiken momenteel 400 miljoen mensen. Dat is natuurlijk theorie. Niet iedereen van die 400 miljoen mensen heeft een smartphone.

"Toch is dit een succes, want de verkoop van smartphones in Afrika gaat veel sneller dan gedacht. De prijs van een toestel met Androidbesturing is zeer redelijk. Ik heb er zelf zo eentje. Het is een beetje kleiner dan een iPhone, het scherm is minder goed, maar daar heb je niet echt last van. Alles werkt perfect en de batterij blijft zelfs twee dagen opgeladen.

"Anderhalf jaar geleden kostte zo'n toestel 85 dollar, nu is de prijs gezakt naar 50 dollar. Voor de allerarmsten is dat nog te veel. Maar er zijn intussen al honderdduizenden van dat model verkocht in Afrika. Het zijn spannende tijden, daar wil Wikipedia bij zijn. Vrije kennis voor iedereen: dat is onze missie."

Proberen overheden in ontwikkelingslanden de informatie van de artikels op Wikipedia niet naar hun hand te zetten?

"De belangrijkste Afrikaanse taal op Wikipedia is het Swahili met 30.000 artikels. Dat is niet echt veel. Afrikanen die geïnformeerd willen worden, lezen wel de Engelse of Franse Wikipediapagina's. Als bijvoorbeeld Kenia wil proberen om die site onder controle te krijgen, dan weten ze niet waar ze moeten beginnen. Maar de meeste overheden in Afrika zijn arm. Ze hebben niet de technologische capaciteit om zich bezig te houden met censuur, zoals China en sommige landen in het Midden-Oosten wel doen."

Doen ze dat vaak?

"Daar hebben we toch grote problemen. In China bijvoorbeeld waren we drie jaar lang verboden. Nu zijn we er bijna zes jaar actief. De overheid filtert en blokkeert pagina's. Momenteel zien we weinig beterschap. Ik hoop dat China zal inzien dat het geen zin heeft te proberen alles te controleren.

"De Chinese overheid maakt zich stilaan belachelijk. Ze blokkeert pagina's en blogs over Nobelprijswinnaar Liu Xiaobo en kunstenaar Ai Weiwei, maar laat wel toe dat op het internet openlijk gepraat wordt over corruptie bij lokale besturen. Dat gaan de 2 miljoen actieve bloggers in China niet langer aanvaarden. Er is een hele generatie van superactieve internetgebruikers, intelligent en politiek bewust, die van oordeel is dat censuur totaal achterhaald is.

"Dat betekent dat we vroeg of laat een Chinese lente zullen beleven, een massaprotest tegen censuur. De uitreiking van de Nobelprijs voor de Vrede aan Liu in 2010 had zo'n moment kunnen zijn. Liu kreeg destijds verbod om naar de prijsuitreiking te gaan. Bij de ceremonie stond toen een lege stoel. Heel veel Chinezen hebben een foto van een lege stoel bij hen thuis genomen en op sociale media geplaatst om aan te geven dat ze het belachelijk vonden dat ze over Liu niet vrijuit konden praten. Als mensen daarvan overtuigd zijn, dan gaat zo'n regime ooit onderuit."

U ziet Wikipedia als een motor van revolutie?

"Hopelijk zijn we dat een klein beetje. Wikipedia vindt dat gewone mensen het recht hebben om deel te nemen aan een openbare discussie. De feiten mogen niet van bovenuit worden gedicteerd. Als mensen kunnen opgroeien in een omgeving waarin ze Wikipedia ter beschikking hebben, dan zullen ze beseffen dat de overheid de waarheid niet in pacht heeft. Vroeg of laat wordt het systeem hierdoor ondermijnd. Filosofisch bekeken is dat veel revolutionairder dan om het even welk protest tegen een bepaald beleid of een bepaalde politicus. Wikipedia volgt een niet-politieke weg en is op die manier heel subversief.

"We zijn anders dan Twitter en Facebook. Dat zijn de middelen die mensen gebruiken om een revolutie te organiseren. Wikipedia komt voor en na een revolutie. Bij ons kun je leren wat nodig is om tot meer politieke stabiliteit te komen en hoe je respect kunt afdwingen voor mensenrechten. Op die manier leveren we een kleine bijdrage aan een betere wereld."

U hield aan de VUB een pleidooi om de toegang tot wetenschappelijk onderzoek te verbreden. Slaat die boodschap aan?

"Ja. Alsmaar meer wetenschappelijke informatie wordt vrij beschikbaar. Dat is belangrijk voor Wikipedia. We kunnen dan onze feiten checken bij goede bronnen. Vrije toegang is ook belangrijk in de strijd tegen wetenschapsfraude. Hoe meer onderzoeksgegevens bekend zijn, hoe makkelijker het wordt om fraude te ontdekken."

Heel veel onderzoek dat door bedrijven wordt gefinancierd, blijft wel achter slot en grendel. Is dat een probleem?

"Daar is niks mis mee. Bedrijven investeren in onderzoek om een concurrentieel voordeel uit te bouwen. Het is logisch dat ze dat onderzoek voor zich houden. Maar ook daar zie je verandering. Zo investeert Nike in duurzame productietechnieken. De onderneming is ervan overtuigd dat het beter is om de informatie daarover te delen met de concurrentie. Nike doet op die manier meer voor het milieu dan wanneer het bedrijf de informatie voor zich houdt. Vandaar dat patenten voor niks worden weggegeven. Openheid loont."

De waarde van uw bedrijf wordt geschat op 5 miljard dollar. Wanneer verkoopt u?

"Dat gaat niet. We zijn een non-profitorganisatie. Wikipedia is een beetje zoals het Rode Kruis. Die organisatie staat ook niet te koop."

Bent u nog steeds boos op WikiLeaks?

"(Lacht) Ik ben nooit boos geweest. Ik vond alleen dat ze een andere naam hadden moeten kiezen. WikiLeaks heeft knap werk verricht. Maar hoe WikiLeaks op Twitter inhakt op The Guardian is misplaatst. Die krant is toch hun bondgenoot? Dat doe je niet."

Er zijn 100.000 Wikipedianen, vrijwilligers die bijdragen leveren voor uw encyclopedie. Amper 15 procent daarvan is vrouw. Dat is toch vreemd?

"Dat is zo. Maar het is ook normaal als je weet dat heel veel domeinen, vooral waar technische kennis primeert, gedomineerd worden door mannen. Onze vrijwilligers zijn voornamelijk computerfanaten. Dat zouden we graag willen veranderen. Het aandeel van vrouwelijke Wikipedianen willen we optrekken naar 25 procent. Dat blijft bescheiden. Ik zou liever voor 50 procent gaan. Maar om dat te realiseren, zal onze samenleving eerst flink moeten veranderen."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden