Zaterdag 16/10/2021

'Geloof in vrede is verder zoek dan ooit'

Is de Israëlische vredesbeweging dood nu het vredesproces waar ze decennialang voor geijverd heeft aan flarden is geschoten? 'Nee', zegt Amiram Goldblum, chemieprofessor aan de Hebreeuwse universiteit in Jeruzalem en leidende figuur binnen Shalom Achshav ('Vrede Nu'), 'maar de feiten van de jongste maanden hebben ons van de kaart gebracht. We moeten durven onderzoeken wat er met het vredesproces is foutgelopen, en wat onze verantwoordelijkheid is.'

Jeruzalem

Van onze verslaggever

Lode Delputte

'Op een gegeven moment", zegt Goldblum, "eerst in Camp David en vervolgens in het Egyptische Taba, besloten de Palestijnen niet in te gaan op het beste Israëlische aanbod sinds jaren. Ehud Barak had daar met een voorstel uitgepakt voor de kwestie van de nederzettingen en voor de status van Jeruzalem. Het enige probleem waar geen regeling voor gevonden raakte, was dat van de Palestijnse vluchtelingen in de kampen in Zuid-Libanon. Voor Yasser Arafat waren die drie issues echter onlosmakelijk met elkaar verbonden, en dus zei hij nee."

"Intussen hadden we een serieuze toename vastgesteld in het aantal incidenten. In september brak uiteindelijk de Al Aqsa-intifada los. Vooral het vredeskamp kreeg daarvoor de schuld in de schoenen geschoven (het omstreden bezoek dat toekomstig premier Sharon op 28 september aan de Tempelberg bracht, geldt in Israël vooral als 'strategisch onhandig' en 'slecht getimed', LD). Er werd gesteld dat wij verantwoordelijk waren voor de totstandkoming van de Oslo-akkoorden en de Palestijnse autonomie die daaruit voortvloeide, en dat wij, door een autonome politie toe te staan, de Palestijnen in staat gesteld hebben zich te bewapenen. Ik moet toegeven, het heeft ons veel moeite gekost om te kijken wat er precies fout zat met het vredesproces, en waarom. Binnen onze beweging is dat zelfonderzoek een bron van moeilijkheden."

Zozeer zelfs dat een stukken radicalere vredesgroep, Gush Shalom ('Vredesblok'), nu het voortouw lijkt te nemen?

"Ik apprecieer wat Gush Shalom doet, zij blijven keihard en in gelijk welke omstandigheden achter hun overtuiging staan. Helaas bezit de groep geen aanhang, ze zijn nauwelijks met een paar honderden en wegen weinig op het debat. Vrede Nu, daarentegen, wil in de eerste plaats een brede volksbeweging blijven, die in staat is om een groot publiek te mobiliseren. Wij zijn veel minder sektarisch."

Wilt u daarmee zeggen dat Vrede Nu in het licht van de huidige situatie zijn focus heeft verlegd?

"Daar komt het enigszins op neer. Kijk, zoals de toestand vandaag is, ziet het er niet naar uit dat er snel nog een vredesakkoord met de Palestijnen komt. Dus moeten we andere opties gaan aanboren."

Zoals?

"Een van de alternatieven die ik voorsta is dat van een unilateraal Israëlisch initiatief, een aanzet tot unilaterale terugtrekking van ons leger bijvoorbeeld. Niet als oplossing van het probleem als dusdanig - daar strekt zo'n maatregel lang niet ver genoeg voor - wel om de wederzijdse haat en het geweld af te koelen en de mensen zover te krijgen dat ze opnieuw in een toekomstig compromis kunnen gaan geloven. Dat geloof is nu verder zoek dan ooit, aan beide zijden."

Maar kan het Israëlische leger teruggetrokken worden zonder aan de kern van het probleem, de nederzettingen, te raken?

"Ik had het over een compromis. Het terughalen naar Mainland Israël van 200.000 kolonisten is politiek geen haalbare kaart, we zouden die mensen alleen maar verder van ons vervreemden. Tussen haakjes: als je de evolutie sinds de Zesdaagse Oorlog in 1967 (toen Israël in een klap de Westelijke Jordaanoever, de Golan en Oost-Jeruzalem ging bezetten,LD) bekijkt, dan is het enige dynamische thema in het vredesproces dat van de settlers geweest, daarvan zijn er na de bouwcampagnes van de opeenvolgende Israëlische regeringen alleen maar bijgekomen. Het is voor de meeste Palestijnen ook het enige wat ze ooit van Israël te zien krijgen: kolonisten en soldaten, twee machten die hen onderwerpen. Met het Israëlische vredeskamp hebben ze nooit kennis kunnen maken."

"En toen is Oslo daarbovenop gekomen. Uiteraard, dat Oslo minstens een deel van de Palestijnse eisen heeft gelegitimeerd, is op zich een goede zaak. Alleen, nooit eerder was de blootstelling van de Palestijnen aan het Israëlische leger zo massaal. Stel je voor: na het toekennen van autonomie aan elk van de 192 Palestijnse dorpen en steden op de Westelijke Jordaanoever, is iedere enclave met een Israëlische buitengrens komen te zitten. Van de 300 kilometer grenzen die de Groene Lijn tussen Israël en de bezette gebieden telde, zijn we eensklaps naar 3.000 kilometer grenzen versprongen. Stel je de militarisering maar voor die daaruit is voortgevloeid, en hoeveel wapens er de voorbije jaren naar het gebied zijn overgebracht."

Amiram Goldblum haalt de landkaart boven die hij voor Vrede Nu mee opgesteld heeft. Daarop is in detail te zien wat voor kluwen de Westelijke Jordaanoever wel is, met zwaarbewaakte bypasses tussen de honderden eilandjes, en aparte wegen voor Palestijnen en kolonisten. Een toestand die spontaan herinneringen oproept aan het Zuid-Afrikaanse apartheidssysteem - en die Ariel Sharon aan de hand van tunnels wil consolideren.

"Hoe goed de intenties in Oslo ook waren, hoe hard en eerlijk de betrokken politici zich ook voor de zaak hebben ingezet, het feit dat er geen definitieve en duidelijke oplossing voor de nederzettingen uit de bus gekomen is, was de doodssteek van het vredesproces. Hoewel het volgens mij normaal is dat de Palestijnen op gewelddadige wijze in opstand komen, zal de terreurspiraal waar we nu inzitten ons niet dichter bij de oplossing brengen. Het lijkt zelfs alsof het beide zijden er niet langer om te doen is een oplossing te vinden, het enige doel is het vermeerderen van de slachtoffers bij de vijand. Ik vrees dat we voor lange tijd vertrokken zijn, en dat Ariel Sharon zijn hele regeerperiode zal uitdoen, waarna ik Netanyahu weer aan de macht zie komen."

Allebei politici die nooit onder stoelen of banken gestoken hebben dat ze de kolonisten een warm hart toedragen?

"Ze genieten uiteraard politieke steun. We moeten ook begrijpen waar de nederzetters precies voor staan en hoe ze historisch gegroeid zijn: eigenlijk zijn het zionisten die, anders dan de niet-religieuze kibboets-pioniers uit de jaren twintig en dertig, wel aan God en Wet vasthouden. Traditioneel wilden de religieuze joden geen staatkundig onafhankelijk Israël. Na 1967 verandert dat, en valt het religieuze kamp in twee stromingen uiteen, met enerzijds de ultraorthodoxen, die Israël als staat niet genegen zijn, en anderzijds religieuze joden, die voelen dat ze de trein van het zionisme gemist hebben en een haastige inhaalbeweging maken. Dertig jaar na dato wilden ze de zionistische droom op een nieuwe manier waarmaken en gingen ze op hun beurt koloniseren. Op de Westelijke Jordaanoever met name, waar ze tot vandaag met legoblokjes spelen."

Waarmee nog niet gezegd is wat er met ze te gebeuren staat...

"En toch hebben we daar een idee over. Kijk, de helft van de 200.000 nederzetters woont op 3 procent van de Westelijke Jordaanoever, min of meer in de buurt van de Groene Lijn, vlakbij Israël dus. Als deel van een toekomstig compromis zou een voorstel kunnen zijn dat die nederzetters, met het akkoord van de Palestijnen, bij Israël geannexeerd worden. De nederzetters die daar wonen zijn trouwens geen grote ideologen, het zijn lui die zich om economische redenen in het gebied gingen vestigen, omdat ze er bijvoorbeeld goedkopere leningen konden krijgen. Andere nederzettingen in het grensgebied worden door ultraorthodoxen bewoond, die zijn niet nationalistisch - daar hebben we dus ook niet zo'n probleem mee.

"Welnu, gesteld dat we die mensen inlijven in ruil voor een unilateraal Israëlisch initiatief, dan blijven alleen de religieuze nationalisten in het centrum van de bezette gebieden over. Op dat moment kunnen we misschien een nieuwe basis voor gesprekken vinden, waarbij we tot een win-winsituatie komen, een uitweg waar beide partijen zich in kunnen vinden. Als die gespreksbasis er niet komt en afkoeling niet mogelijk blijkt, dan gaan we voor een uitputtingsslag, waarbij de oplossing ten slotte uit oorlogsmoeheid zal ontstaan."

Uw vredesconcept lijkt bepaald niet idealistisch. In vriendschap tussen Palestijnen en Israëli's gelooft u niet?

"Ik geloof in vriendschap voor zover ze de persoonlijke en individuele relaties betreft. Sommige Palestijnen behoren inderdaad tot mijn beste vrienden. Maar vriendschap tussen volkeren is iets helemaal anders dan vrede. Kijk maar naar Frankrijk en Duitsland. Historisch zijn dat allesbehalve dikke vrienden. Toch zijn ze er na vele oorlogen in geslaagd vreedzaam en in wederzijds aspect als buren te leven. Ik denk hoe dan ook dat Israëli's en Palestijnen op termijn in afzonderlijke staten zullen moeten leven, in zogenaamde bi-nationale oplossingen geloof ik niet."

'Ik denk hoe dan ook dat Israëli's en Palestijnen op termijn in afzonderlijke staten zullen moeten leven'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234