Woensdag 22/01/2020

Geloei uit Hoei (ook wel: Bianca Castafiore in de Senaat)

Lizin zoekt net als de zangeres uit 'Kuifje' het applaus, het liefst na een solozang, maar haar liederschat stamt wel uit de rode socialistische traditie. Zeker in rechts Vlaanderen heeft een PS-politica met veel noten op haar zang alles tegen

'L'autre centrale nucléaire de Huy', schamperde La Libre Belgique gisteren. En ongenadig ging het verder: 'In vergelijking met haar is Tihange een minuutkoker. De eerste krachtcentrale van Hoei, de productiefste, de explosiefste, die met de meeste uitstoot, en volgens de vele critici ook potentieel de gevaarlijkste, is haar senator-burgemeester.' Zelfs in Franstalig België is er vooral bijtende spot om Anne-Marie Lizin nadat vorige week is uitgelekt dat ze een rechter had aangeschreven om een echtscheidingsgeval te herbekijken.

Walter Pauli

Bovenstaande omschrijvingen vallen nog mee. Even verder heet ze "een mengeling met atoomkracht van Calamity Jane, Jeanne d'Arc en een prinses-bisschop". En altijd en overal wordt ze 'een pasionaria' genoemd. Nu valt die naam wel snel bij linkse vrouwen met hoge, luide stem en uitgesproken profiel. De Spaanse communiste Dolores Ibaruri was de allereerste pasionaria. Zij bood het hoofd aan Franco en lanceerde daarbij de historische slogan 'no pasaran!' ('ze komen er niet door'). In haar tijd zag ze die heftige bijnaam al tegen haar gebruikt. Dichter bij huis heette Marijke Van Hemeldonck ook altijd een pasionaria.

De term keert in de opera terug als bijnaam, van Bizets temperamentvolle Carmen bijvoorbeeld. Of van de legendarische stripversie van de gepassioneerde operazangeres: Bianca Castafiore, die prima vertolkster van Carmen of haar favoriete 'Juwelenaria' uit Faust van Gounod. "Ha, ik lach bij 't zien van mijn beeltenis in dees' spiegel", zoals dat heet in de klassieke vertaling. Het zou het motto van Lizin kunnen zijn. Zo is ze ook, een vrouw die net als Castafiore de bühne zoekt, het applaus, de herkenning, het liefst na een solozang, maar haar liederschat stamt wel uit de rode socialistische traditie. Dat is haar sterkte bij haar achterban, maar dat maakt ook dat ze veel tegenstrevers heeft, zeker in Vlaanderen, nog meer in rechts Vlaanderen, waar PS-politici het niet goed doen, waar vrouwelijke politici a priori al sneller schamper bekeken worden, en waar een PS-politica met veel noten op haar zang alles heeft om tegen te zijn.

Maar ditmaal ging niet alleen conservatief Vlaanderen of gematigd Wallonië uit het dak. In het VRT-magazine Terzake zaten Tim Pauwels en Phara de Aguirre donderdag voortdurend te grimlachen en onder elkaar een kwartier onophoudelijk cynisch-grappig te doen over Anne-Marie en haar PS-voorzitter Di Rupo. Die heette het schoolvoorbeeld van een 'olifant' omdat hij niet zomaar opzij gaat bij kritiek. Versta: Anne-Marie Lizin is een wijfjesdier van die koppige kolossale soort.

Cynisme en sarcasme: ze verraadden ditmaal nochtans vooral machteloosheid. De verzamelde oppositie eiste haar ontslag. Veel journalisten leken, gezien de inhoud en (vooral) de toon van hun verslag en commentaren, die mening te delen. Ook de meerderheid oordeelde vernietigend. Voor het eerst registreerden de camera's bikkelharde afrekeningen onder vrouwen - de Senaat is de minst belangrijke politieke assemblee, dus daar zitten nogal wat vrouwen in een verantwoordelijke functie. SP.A-fractieleider Myriam Vanlerberghe had al eerder geschamperd over Lizins manie voor recepties en ontvangsten van belangwekkend volk van elke uithoek van de wereld. Haar MR-collega Christine Defraigne maakte er geen geheim van dat Lizin beter de eer aan zichzelf had gehouden. Het gif spoot uit de slagtanden.

Voor één keer was Hugo Coveliers, nu als onafhankelijk senator, (figuurlijk) niet de groenste van de bende. Voor één keer hanteerde hij humor van het fijnere soort: of de voorzitster geen alternatieve straf zou overwegen: 46 uur bij de Hoge Raad voor Justitie om alle klachten over beïnvloeding anoniem te beantwoorden.

Daarbij zat hij, ongewild wellicht, min of meer op dezelfde lijn als zijn voormalige partij. Als er één partij gematigd reageerde, afgezien van de PS, dan wel de VLD. Komt het doordat Piet Wille niet meteen de baldadigste aller fractieleiders is? Of heeft Jeannine Leduc nog eens haar invloed doen gelden? Leduc is niet alleen een generatiegenote van Lizin, een even zelfbewuste draagster van 'het gehelmde kapsel', ook persoonlijk zijn er overeenkomsten. Leduc en Lizin zijn feministes, twee vrouwen ook die bewust kinderloos bleven. In het debat zorgde Leduc voor rugdekking. Neen, zei Leduc, Lizin is geen verkwister van gemeenschapsgeld, zoals sommige senatoren suggereren. Ik, als quaestor, kan het weten: ze blijft strikt binnen haar budget.

Er is trouwens nog een reden waarom Lizin niet gewipt wordt, behalve Elio Di Rupo's oekaze dat er aan de senaatsvoorzitter niet geraakt wordt. Het voorproefje ervan kon je deze week al meemaken, toen na Lizins uitgelekte brief in Franstalige kranten plots al een andere brief van een politicus van een andere partij verscheen. Kwatongen beweren dat men bij de meeste partijhoofdkwartieren bijzonder beducht is voor een wraakreactie van de PS, haar apparaat, inbegrepen topambtenaren en 'haar' rechters, om even de schuiven leeg te maken en allerlei aanbevelingsbrieven door te spelen naar de pers. En niet één partijvoorzitter die er zijn hand voor in het vuur durft te steken dat niet een van zijn parlementsleden ooit een smekende, vragende of duidende brief geschreven heeft. Lizin hierom royeren, zo heet het in die optie, is vragen om een oncontroleerbare kettingreactie van schandaaltjes. Leer la Lizin niet hoe je je door een onooglijk gaatje moet wringen.

@443 REP Drop 3 grijs:Natuurlijk is de grond van de zaak fundamenteler. Ze draait simpel om de vraag of het past dat een senaatsvoorzitter, al weze het zogezegd in haar functie van burgemeester van Hoei, zo uitdrukkelijk vraagt een particulier echtscheidingsgeval 'te herbekijken'. Dat is trouwens de enige voorzichtigheid die Lizin in acht nam: het woord 'herbekijken' - iedereen riekt dat hier eigenlijk moet staan 'veranderen ten gunste van mijn cliënte', maar dat staat er niet. Minister van Binnenlandse Zaken Patrick Dewael (VLD) mag dan als toezichthoudende overheid een onderzoek starten naar de demarche van de burgemeester, dat houdt de senaatsvoorzitter dezer dagen niet bezig.

Het is zowat het alfa en omega van het systeem-Lizin, al meer dan twintig jaar: een stevige lokale uitvalsbasis, vanwaaruit ze (inter)nationale mandaten verzamelt, die dan weer haar burgemeesterspositie versterken, haast betonneren. Ze komt op voor de goede zaak, of wat zij als zodanig definieert, ze is onbeschaamd en onvoorzichtig, op het eerste gezicht onberekenbaar, maar ze rekent deksels goed. Ze gaat prat op haar imago van vrouw van het gewone volk, maar er zijn weinig politici die zo'n intuïtieve feeling voor de camera hebben. Al haar directe aandacht gaat naar 'haar' Hoei, maar haar drive ligt bij voorkeur duizenden kilometers van huis. Algerije, de antiglobalisten, de internationale positie van de vrouw: Anne-Marie Lizin is paraat. Ze voelt ook instinctief aan waar ze moet staan om te scoren, en ze doet dat schaamteloos. Het verhaal gaat dat ze bij de antiglobalistische stoet in Porto Alegre in 2003 intuïtief aanvoelde dat ze arm in arm moest lopen met die man aan de kop van de stoet. Het bleek om de Braziliaanse president Lula te gaan, een van de boegbeelden van de nieuw-linkse stroming in Zuid-Amerika. Lizin kende Lula (nog) niet, maar kreeg wel zijn arm wel te pakken. Ze heeft zich die foto tot dusver zeker niet beklaagd.

In de stoet Lizin-anekdotes zijn die waarin ze schaamteloos durft de opvallendste. Zoals die keer dat ze vindt dat ze zelf recht op een hoog Unesco-ambt heeft. Ze weet dat ze daarvoor moet bemiddelen bij toenmalig VN-secretaris-generaal Boutros Boutros-Gali. Ze komt te weten wanneer Jean-Luc Dehaene een ontbijtontmoeting met Boutros-Gali heeft en slaagt erin daar onuitgenodigd binnen te vallen. Boutros-Gali is not amused, maar denkt dat Dehaene haar heeft meegetroond en maakt er geen zaak van. Dehaene is not amused, maar denkt dat de VN-baas zich door Lizin heeft laten inpakken en maakt er geen zaak van. En Lizin zit mee aan tafel. Het heeft haar uiteindelijk niet geholpen, maar ze kan zichzelf niet verwijten dat ze er niet voor gegaan is.

In alle opzichten is ze een buitenbeentje. Lizin is al sinds 1983 burgemeester van een toch niet onbelangrijke stad. Van alle burgemeesters van middelgrote steden in België zetelt er niet één langer. Pro memorie, 1983, dat is het jaar waarin Bob Cools Antwerps burgemeester werd. Zo lang zit Lizin daar dus al.

Dat kan alleen door lokale populariteit te koppelen aan een stevige machtsuitoefening. Wie meer dan twintig jaar burgemeester is, heeft akkoorden gemaakt, met bouwheren en bedrijven allerhande onderhandeld, politieke deals gesloten, politieke tegenstanders gevloerd, binnen en buiten de partij. En Lizin staat niet bepaald bekend als een voorbeeld van tendresse. Als het haar niet zint, pakt ze de oppositie te Hoei aan zoals Bianca Castafiore dat zou doen: met een even emotionele als onredelijke scheldtirade. Maar ze kan zich dat veroorloven, want Hoei heeft een absolute PS-meerderheid. En dat is haar constructie, haar verdienste ook.

En er zijn niet zo gek veel vrouwen in belangrijke lokale mandaten. Er was Leona Detiège, ook feministe van de generatie-Lizin. Er is in Lier nog altijd Marleen Vanderpoorten, ook heel jong bewust ongehuwd moeder, al trouwde ze later met de vader van haar kind. En dan is er Anny De Maght uit Aalst. De oudste dochters van de feministische golf in Vlaanderen, zeg maar, stevige vrouwen die blijven opboksen tegen de babe boom. De nieuwe vrouwen die ook bij de PS doorbreken, zoals Marie Arena en Fadila Laanan, passen qua uiterlijkheid helemaal niet in dat profiel. Toeval, ongetwijfeld.

Niks toeval bij de PS - zo steekt die partij niet in elkaar. Niks toeval ook in Lizins carrière. Ze weet vanaf het begin dat ze het niet onder de markt zal hebben. Hoei ligt immers in de provincie Luik, met het verpletterende overwicht van de Luikse PS-federatie. Wat niet betekent dat er soms geen politici uit de Luikse periferie carrière kunnen maken. Waremme leverde met Leburton en Coëme zelfs een eerste minister en een vice-premier af. Hoei heeft Lizin, een vrouw in de subtop, die in de loop der jaren heeft moeten aanvaarden dat ze niet toegelaten wordt tot de hoogste politieke cenakels van het land, maar die ook weet dat ze sterk genoeg is om doorgaans haar zin te doen.

En ze heeft een kijk op de politiek die je ook op de Heizel terugvindt. Slimme voetballers weten immers dat wie niet het talent van een scorende spits heeft toch mooie doelpunten kan maken als je de kunst van het 'opkomen vanuit de tweede rij' beheerst. Lizin beheerst die volkomen.

Ze loopt niet in de spits. Spitsen worden van nabij gedekt, spitsen krijgen niet alleen media-aandacht, maar worden gevolgd door immer kritische media, iets heel anders, en veel minder comfortabel. Ze loopt waar ze wil, zorgt dat ze vaak aan de bal komt en doet daar dan een nummertje mee. Die solo's zijn misschien niet erg doelmatig vanuit het oogpunt van de ploegspelers, maar Lizin speelt niet voor het team, maar voor de galerij. En als zij applaus krijgt van haar publiek, is dat indirect ook meer steun voor de ploeg. Een ijzeren voetbalwet is evenwel dat dribbelen plots niet meer leuk is, irritant zelfs, als je ofwel de bal verliest, ofwel je actie besluit met een domme voorzet in de voeten van de tegenspeler, waardoor die snel en gevaarlijk kan counteren. En dat is precies wat Lizin deze week overkomen is.

Natuurlijk is dit geen cadeau voor de PS. Uitgerekend op een moment dat Di Rupo zijn best doet om zijn partij in Vlaanderen als modern voor te stellen, uitgerekend zo kort na het overlijden van Guy Mathot (die, ook al klopten niet alle verhalen, altijd met de oude-krokodillenpartij geïdentificeerd zou blijven), uitgerekend nu rakelt Lizin het oude affairistische beeld nog eens op. Di Rupo verdedigde haar, maar in de Wetstraat zal hij die interventie ooit elders moeten betalen. In een tijd dat het eindeloopbaandebat en de toekomst van de sociale zekerheid op de agenda komen te staan, besteedt de PS-voorzitter zijn politieke kapitaal liever aan zaken die ertoe doen.

@443 REP Drop 3 grijs:En het is Lizin wéér overkomen, om correct te zijn. Haar politieke knipselmap bevat net iets te veel 'blutsen en builen' om het over toeval te kunnen hebben - nogmaals, toeval en de PS is even incompatible als partijtucht en de VLD. Ze moest zich, nog staatssecretaris voor Europese Zaken, al verantwoorden voor schriftvervalsing. Premier Martens (CVP) en minister van Binnenlandse Zaken Tobback (SP) legden haar op de rooster, maar ze hield haar versie vol ('niet waar') en bleef. Ze kwam niet zonder risico tussen in het dossier van de moord op Cools, ze eiste met hoge stem dat parlementsleden de bij Dutroux gevonden video's zouden kunnen bekijken ('dan zien we meteen of het klopt dat er geen hooggeplaatsten op figureren'), enzovoort. Ze nam het op voor Belgische moeders die na een echtscheiding hun kinderen naar Algiers ontvoerd zagen, ze ging in tegen de PS-lijn door zich akkoord te verklaren met de radicaal-laïcistische kritiek op de islam: géén hoofddoeken op school. Ze krijgt dan ruzie met Molenbeeks PS-burgemeester Philippe Moureaux, maar ze kan goed ruziemaken - Moureaux ook. En ze overleeft, ondanks of juist door haar eigengereid optreden.

Ook als senaatsvoorzitter is ze best eigengereid. Niemand zal het nu nog toegeven, maar tot voor enkele weken hoorde je relatief weinig échte klachten over Lizin. Men lachte wel met haar manie en maniertjes - geen mens die niet vond dat ze te veel recepties gaf en geeft - maar zelfs de jongeren, zelfs de oppositie (ook de leden van die partij waar Lizin zeker niet mee geassocieerd wil worden) waren niet echt ontstemd over haar beleid. Ook die geven - gaven - binnensmonds toe dat er met Lizin meer schwung in zit.

Onder de vorige voorzitters had de Senaat altijd moeite met haar functie invullen. Onder Lizin is dat veel minder het geval. Met al die recepties en buitenlandse ontvangsten klopt het dat er meer tijd en energie kruipt in wat oneerbiedig de 'bloempotfunctie' van de Senaat heet. Maar heeft Lizin dat niet terecht zo gezien, dat in de gegeven omstandigheden die richting het leven van de Senaat niet alleen aangenaam, maar ook nuttig kan maken. Wat is er trouwens tegen een bloempot? Verfraait die het huis niet? En waarom zou dat niet zo zijn in de Wetstraat? Het koningshuis is ook een bloempot, en die versiering doet het land geen kwaad. En dus componeerde ze haar eigen 'litanie van la Lizin': de roos uit Hoei, de anjer der verdrukten, de lelie uit Algiers, het rode kruidje-roer-me-niet. Bref, de bloempot van België. Daarom niet onze smaak, maar misschien wel die van een deel van het volk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234