Dinsdag 02/03/2021

'Gelijke kansen zijn té belangrijk om via Twitter af te handelen'

Surrealistisch. Zo omschrijft Els Keytsman (44), directeur van gelijkekansencentrum Unia, de week. Terwijl de carnavalsstoet voorbij haar voordeur stapte, mocht de Aalsterse zich verdedigen tegen wat zij noemt 'carnavaleske uitspraken' van de N-VA.'Ik ben oprecht gechoqueerd.' Cathy Galle

Met hese stem probeert Els Keytsman in haar bureau bij Unia de voorbije week te kaderen. Telkens wanneer het over N-VA gaat, wijst ze naar het gebouw aan de overkant van de Brusselse Koningsstraat: het hoofdkwartier van de partij. Beter een goede buur dan een verre vriend, luidt het spreekwoord. Goede buren kun je Unia en de N-VA niet echt noemen.

"Ik ben erg geschrokken van de toon waarop alles is gezegd", geeft Keytsman toe. "Ons centrum een vakbond voor klagende allochtonen noemen, is zo denigrerend voor mensen met een migratieachtergrond die slachtoffer zijn van discriminatie."

Had u de aanvallen zien aankomen?

"Eerlijk? Neen. We hebben met de vorige staatssecretaris voor Gelijke Kansen, Elke Sleurs, toch ook N-VA, altijd goed samengewerkt. Waren er verschillen in meningen en visie? Natuurlijk. Daar kan over gepraat worden. Maar dan wel op basis van correcte feiten en inhoudelijke argumenten.

"Ik viel echt van de ene verbazing in de andere. Ik hoorde een Vlaams minister zeggen dat wij een onderzoek achtergehouden hebben. Ze citeerde dan nog eens fout uit dat onderzoek. Terwijl dat onderzoek gewoon open en bloot op onze site staat en door iedereen te raadplegen is. Ik hoorde anderen zeggen dat wij er niet zijn voor iedereen maar enkel voor klagende allochtonen. Dan vraag ik me af: wat willen ze nu eigenlijk?"

Dat lijkt inderdaad de hamvraag: wat zit er achter die aanvallen, denkt u?

"Moeilijke vraag. Weet u, ik dacht dat het allemaal verworven was. Dit land heeft een anti-discriminatiewet, een anti-racismewet, een anti-negationismewet. We hebben VN-conventies aanvaard en omgezet in wetgeving. En daar waren telkens meerderheden voor in de parlementen. Wat wij doen, is niet zomaar een meninkje verkondigen. Alle parlementen van het land vonden het belangrijk genoeg om een instituut op te richten en dat de opdracht te geven om in alle onafhankelijkheid, voorbij de waan van de dag en los van partijpolitiek, de slachtoffers bij te staan.

"Maar blijkbaar stellen sommige mensen dat nu in vraag. Ze proberen gaten te schieten in het draagvlak voor dit centrum. Dat er daarvoor met alternatieve feiten wordt gewerkt, is ronduit choquerend."

Laat ons het nog eens over die feiten hebben. Het begon met het bericht dat u een wet wil die vacatures alleen voor vrouwen of voor mensen met een migratieachtergrond mogelijk moet maken. N-VA beschuldigde u meteen van het zelf organiseren van discriminatie.

(windt zich op)"Maar de mogelijkheid tot zo'n positieve actie - dat is de officiële term voor zo'n maatregel - staat nu al in de wet! Daar was al consensus over. Het enige wat er nog moet gebeuren, is een Koninklijk Besluit maken dat goed uitlegt wat en wanneer het kan. Kijk naar de beleidsbrief van Elke Sleurs, daarin stond dat ze gesprekken daarover wilde opstarten met haar collega-ministers. Sleurs stond helemaal achter die positieve actie. We hebben een position switch gezien op het staatssecretariaat. Wil deze heisa nu ook zeggen dat het beleid een switch krijgt? Is dit een voorbode? Zal Sleurs' opvolger Zuhal Demir een totaal nieuw beleid gaan voeren? Dat vraag ik me af."

Er was ook de kwestie van de mail, waarin een Unia-jurist schrijft dat de veroordeling van een man die anti-Joodse leuzen roept, juridische kromspraak is. Toen kreeg u iedereen over u, ook de andere politieke partijen.

"Het gaat hier om een dossier over haatpraat. Dat is belangrijk, want haatpraat wordt door de wetgever anders behandeld dan discriminatie of haatmisdrijven. In ons land heb je vrijheid van meningsuiting. Je mag hier dus walgelijke dingen zeggen, maar je overtreedt een grens als je oproept tot haat, geweld of discriminatie.

"In dit dossier kreeg Unia de vraag wat wij van die uitspraak van de rechter vonden. Toen de vraag kwam, hadden we de uitspraak en de motivering van de rechter nog niet, wel het strafdossier. Dan gaan we altijd op dezelfde manier te werk: we maken een analyse op basis van de bestaande wetten en alle elementen die we kunnen vinden. Onze analyse was dat er op dat ogenblik te weinig juridische elementen waren die een veroordeling voor haatpraat rechtvaardigden. De man in kwestie had tijdens een manifestatie op een podium een lied gezongen en een slogan gescandeerd. Voor ons was het onvoldoende aangetoond dat hij het plan had om willens nillens een menigte aan te zetten tot haat.

"Vandaag lezen we in het vonnis dat hij: 'O Joden, het leger van Mohammed zal terugkeren tegen de Joden' heeft geroepen. En dus niet zoals sommigen zeiden: 'Snij alle Joden de keel over.' Wil dat zeggen dat wij aanmoedigen dat mensen zulke dingen scanderen? Natuurlijk niet."

Had u niet een duidelijker signaal kunnen geven dat ook Unia het verwerpelijk vindt dat mensen dergelijke slogans roepen?

"Ik begrijp uw vraag. Het is een kritiek die we al eerder kregen. Nu zijn het de Joodse organisaties die het vertrouwen in ons kwijt zijn, maar ook moslimorganisaties vinden dat wij veel meer signalen zouden moeten geven over wat we goed of slecht vinden. Wij werken altijd op dezelfde manier: we toetsen aan de wet en maken een juridische analyse. We houden ons ook aan dat wettelijk kader."

Maakt die vrij rigide manier van werken u niet net een gemakkelijk doelwit voor kritiek? Ook het geval van de Brusselse schepen die weigert een koppel te huwen als de bruid hem om religieuze redenen geen hand wil geven, was zo'n geval. Unia noemde de schepen 'etnocentrisch' en oogstte onbegrip en kritiek.

"Achteraf bekeken was het element 'etnocentrisch' onhandig maar ook zonder dat blijft onze redenering staan. We hebben de wettelijke toets gedaan. Je hebt een ambtenaar die een wettelijke plicht heeft om huwelijken te sluiten. Die mag volgens de wet niet zomaar een huwelijk weigeren omdat hem iets niet aanstaat. Nergens staat vermeld dat je een hand moet geven en dat geen hand geven een reden is om het huwelijk te weigeren. Hij weigert hier zijn wettelijke opdracht uit te voeren. En dan kan niet. Dat is wat wij hebben gezegd.

"Ik zou de vergelijking willen maken met wat wij doen. Stel: er komt een moslim naar hier en hij geeft mij geen hand. Moet ik dan zeggen: de pot op met uw discriminatieprobleem? Omdat ik dat onbeleefd vind? Omdat ik daar niet mee om kan? Het is mijn wettelijke plicht om die persoon te helpen."

U zou hem kunnen helpen, maar tegelijkertijd ook een duidelijk signaal geven. Bekomt u nu niet vooral dat mensen de redenering niet begrijpen? Ook het afkeuren van het boerkiniverbod in zwembaden stootte op heel wat onbegrip.

"Ook bij dat boerkiniverbod hanteerden we dezelfde werkwijze. We bekeken alle argumenten voor zo'n verbod en er bleef geen enkel geldig argument overeind. De hoofdreden voor zo'n verbod is hygiëne. Het Vlaams Agentschap voor Zorg en Gezondheid concludeerde dat een boerkini geen gevaar vormt voor de hygiëne of gezondheid van de baadster of haar medezwemmers. Een ander argument is de gelijkheid tussen man en vrouw. Daar meldde de Vlaamse ombudsvrouw gender dat het Europees Hof voor de Rechten van de Mens het genderargument niet als geldige reden zag voor een boerkaverbod. Als het niet kan voor een boerkaverbod, kan het zeker niet voor een boerkiniverbod. Dus ook dat argument verviel. Er bleven geen juridische argumenten meer over die zo'n boerkiniverbod rechtvaardigen."

Moet u in uw communicatie niet wat meer rekening houden met gevoeligheden die leven in de maatschappij? Houdt Unia in die analyse bijvoorbeeld ook rekening met het feit dat een boerkini althans bij een deel van de bevolking bedreigend kan overkomen? Dat het andere zwemmers een onbehagelijk gevoel kan geven?

"Natuurlijk. En we beseffen ook dat zoiets gevoelig ligt. Maar iets vreemd of raar vinden en je er niet op je gemak door voelen, is onvoldoende wettelijke reden voor een algemeen verbod.

"Weet u wat het probleem is? Over al die feiten hebben we een heel genuanceerd en juridisch onderbouwd standpunt. Iets wat je per definitie niet in een tweet van 140 tekens uitgelegd krijgt. Gratuite kritiek krijg je wel in zo'n tweet. En zo wordt het spel tegenwoordig door bepaalde partijen gespeeld. Maar onze thema's zijn té belangrijk om via Twitter af te handelen. Ik kan en wil daar niet aan meedoen."

Speelt de figuur Els Keytsman in de hele polemiek ook een rol? De N-VA verwijst steevast naar uw verleden bij Groen. Ze zien u als een politieke opponent.

(Snel) "Het gaat niet om mij. Helemaal niet. Ik ben niet relevant in de discussie."

In het verleden was u zelf ook niet mals voor de regering. Als directeur van Vluchtelingenwerk Vlaanderen was u nogal scherp voor staatssecretaris voor Asiel en Migratie Theo Francken (N-VA).

"Vluchtelingenwerk is een organisatie die opkomt voor vluchtelingen. Als het beleid de rechten van vluchtelingen inperkt, dan is het hun taak om te reageren."

Ook bij uw aanstelling als directeur van Unia gaf u Francken een veeg uit de pan. U vond het niet ok dat hij heel negatief bleef communiceren over bepaalde bevolkingsgroepen en riep hem op om een genuanceerd verhaal te brengen.

"Het gaat me helemaal niet om Theo Francken. Maar ik blijf wel oproepen tot een waardig debat. Als wij komen met cijfers dat er nog nooit zoveel mensen melden dat ze zich gediscrimineerd voelen op het werk en in het onderwijs, dan is er iets aan de hand en dat moet een signaal zijn voor beleidsmakers om actie te ondernemen. Niet om te schieten op de boodschapper. Dat is waar het hier om gaat."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234