Donderdag 06/08/2020

Geletterde wensen

Dimitri Verhulst is schrijver van De helaasheid der dingen en van Bloedboek.

Geachte Minister Gatz,

Niet iedereen kan tevreden worden gesteld, en uiteraard mag iedere minister van Cultuur gemor verwachten wanneer de zakelijke en artistieke adviezen worden bekendgemaakt. De koek is klein, cultuur lijkt niet de prioriteit van de Vlaamse overheid en sommigen hebben dus op hun kin te kloppen, dat is de spijtige realiteit. Behoud de Begeerte, niet alleen door uw commissieleden steevast een unieke en belangrijke speler in het veld genoemd, hoort zot genoeg bij die kinnenkloppers. Het kreeg een 'voldoende' op het rapport en kwam in 'categorie 9' terecht, terwijl er maar centen zijn tot en met 'categorie 7'. Zonde.

Ik ben het volkomen eens met de commissieleden die de kwaliteit van de literaire avonden roemen. Die kwaliteit piekt inderdaad zeer hoog, en maakt dat auteurs uit binnen- en buitenland met plezier hun schrijfhonk verlaten om op de podia van BdB de woorden uit hun boeken te laten treden. Het is evenwel zeer pijnlijk voor al deze auteurs om vandaag in de adviezen te lezen dat uw commissie het moeilijk heeft met de 'royale omkadering' van de auteurs. Het klopt, BdB omkadert de auteurs zowel financieel als logistiek zonder meer correct, ik begrijp niet wat daarover te teuten valt. De insinuatie dat schrijvers mortelvette klodders boter bij de vis vangen tijdens een tournee van Saint Amour is bijna vernederend voor ons. Kennelijk moeten schrijvers nog altijd gewoon tevreden zijn dát ze worden gevraagd, gratis reclame voor hun werk nietwaar, en hebben ze dankbaar te knielen wanneer ze worden uitbetaald met bierbonnen en een droge saucijs. Het is niet omdat uitmelkerij van schrijvers helaas de norm is, dat het uitbetalen van een eerlijke vergoeding in vraag gesteld dient te worden.

De verleiding zal groot zijn te denken dat ik hier voornamelijk het eigen spaarvarken knuffel (het zou me toegestaan zijn, de prijs van een boek is in bijna geen twintig jaar meer gewijzigd, onze inkomens kunnen stilaan worden tentoongesteld in Bokrijk), maar ik heb ook mijn bedenkingen bij de kritiek dat BdB opportuniteiten zou laten liggen om aan publieksdifferentiatie te doen. Oink? De toeschouwers zijn voornamelijk blank, geschoold en goed bij kas, aldus de commissie. Krijgen de operahuizen deze opmerking ook op hun boterham? Het lijkt mij sterk dat hier een maatschappelijk probleem in de schoenen van alleen BdB wordt geschoven. Wellicht en uiteraard is er op het vlak van publieksdifferentiatie dringend en dwingend werk aan de winkel, maar dat geldt voor zowel quasi de hele sector als voor de overheid zelf.

Daarnaast heeft BdB al langer dan gisteren de klokken aan het lijf om thema's als armoede, oorlog, emancipatie, vluchtelingen, noem maar op, naar de theaterzalen te brengen. Een kleurenblinde die zal zeggen dat inhoudelijk uitsluitend de waspoederwitte, welstellende mens aan z'n trekken kwam. Ik zal zelfs meer zeggen, BdB is misschien wel het grootste leesbevorderend project van Vlaanderen en zal met z'n plannen voor 'De kleine lettertjes' (een soort Geletterde Mensen voor kinderen) jongeren aanspreken die anders maar uiterst moeizaam met literatuur in aanraking zouden komen, of die afhaken omdat de muffigheid waarmee het boek zo vaak wordt bejegend hen tegenstaat. Een overheid zou blij moeten zijn met zo'n organisatie, het ontlast haar zelfs deels van haar taken. Een dankuwelletje kan daar wel. Maar BdB mag integendeel die plannen nu opbergen want: 'er zijn vragen bij de artistieke noodzaak van de uitbreiding van het concept'.

In de adviezen wordt BdB tevens uitdrukkelijk verweten niet in te zetten op 'nieuw en anders'. Dat klopt niet, om te beginnen. Op het letterlijke vlak: BdB nodigt steevast debuterende, jonge schrijvers uit. En op het vormelijke vlak: indien u terug kon gaan in de tijd, dan zou u merken dat er wel degelijk een evolutie is in het brengen van literatuur op de bühne. Subtiel, en daarom ook zo goed. En enkel indien nodig. Want waarom zou er ook op elke kar van iedere allernieuwste hippigheid moeten worden gesprongen? De core business van BdB is en blijft tot nader order nog altijd literatuur, en goede literatuur hoeft zich niet te draperen met toevallige podiumtendenzen om zich interessant voor te doen. Het is geen wasverzachter die zich met de leugen 'nieuwe formule' in de kijker wenst te wringen.

Wat goed is dient niet overboord te worden gegooid omdat de mode iets anders voorschrijft. Net dat somtijds koppige vasthouden aan kwaliteit maakt dat BdB de norm is in dit vakgebied. Ik kom wel eens op literaire festivals in het buitenland, hoor ook enthousiaste buitenlandse collega's op de planken bij BdB hier bij ons, en ik kan u zeggen, wars van chauvinisme: Behoud de Begeerte is wereldtop. Te imiteren, maar niet te evenaren.

We kunnen trots zijn op ons bier, onze frieten, ons wereldrecord gsm-werpen zo u wil (110 meter, met een Samsung, door Dries Fieremans), maar zeer zeker ook op onze literaire avonden, waarvan alle terzake doende lijnen door Behoud de Begeerte zijn uitgezet. Vlaanderen wil die kwaliteit niet verliezen, geloof me. De lezers niet, de schrijvers niet, en zij die morgen zullen lezen en schrijven ook niet.

Met vriendelijke groet,

Dimitri Verhulst

Mede-ondertekend door 194 schrijvers, zangers, professoren, uitgevers, boekhandelaren en tenoren uit de literaire en culturele wereld: Remco Campert, Leonard Nolens, Cees Nooteboom, Jeroen Brouwers, Connie Palmen, Erwin Mortier, Ramsey Nasr, Walter van den Broeck, Adriaan Van Dis, Stefan Hertmans, Herman Koch, Tom Lanoye, Jan Mulder, David Van Reybrouck, A.F.Th. Van der Heijden, Lize Spit, Ilja Pfeijffer, Peter Verhelst, Tommy Wieringa, Wim Helsen, Mauro Pawlowski, Tom Van Laere, Jerry Aerts, Guy Cassiers, Paul Dujardin, Jan Goossens. De volledige lijst vindt u op demorgen.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234