Maandag 23/05/2022

Vluchtelingencrisis

Gekwalificeerde stemming is politiek buskruit

Minister voor Asiel en Migratie Theo Francken (R) in overleg met de Deense minister van Migratie Inger Stojberg tijdens een rondetafelgesprek van de Europese ministers van Justitie en Binnenlandse zaken in Brussel gisteren. Beeld AP
Minister voor Asiel en Migratie Theo Francken (R) in overleg met de Deense minister van Migratie Inger Stojberg tijdens een rondetafelgesprek van de Europese ministers van Justitie en Binnenlandse zaken in Brussel gisteren.Beeld AP

Als de Oost-Europese dwarsliggers niet inbinden om hun deel van de vluchtelingen op te nemen, dan dreigen de andere lidstaten hen te dwingen via een gekwalificeerde stemming. 'Dat kan, maar ligt politiek zeer gevoelig.'

Lieven Desmet

"Het is toch redelijk onuitgegeven", zegt professor Hendrik Vos, tevens directeur van het Centrum voor Europese Studies. Niet een gekwalificeerde stemming op zich, want dat is in de Europese besluitvorming business as usual. Het komt er eigenlijk op neer dat je gewoon meerderheid tegen minderheid stemt en uitvoert.

Wél uitzonderlijk is dat het gebruikt zou worden voor een politiek gevoelig thema als asiel en migratie. "Daar geldt in principe dat er unanimiteit moet zijn bij de lidstaten. Als men daarvan afwijkt, wat in principe wel kan, zit je wel met een politiek uiterst gevoelig dossier. En een bijkomend probleem is dan ook: hoe dwing je het af", zegt Vos. Want je verplicht landen om mensen op te nemen die ze eigenlijk niet willen. Vos: "Die landen kunnen in zo'n geval van gedwongen wetgeving een inbreukprocedure opstarten, wat na veel over en weer gepraat uiteindelijk tot voor het Europees Hof van Justitie komt. Maar dan ben je algauw enkele maanden, zo niet jaren, verder. Die tijd is er niet, en je helpt er geen enkele vluchteling ook een stap mee vooruit.".

Filosofie van Dehaene

Sinds het Verdrag van Lissabon (2007) werd de Europese wetgeving aangepast. Omdat de Europese Unie zich almaar uitbreidde, kwam de besluitvorming in het gedrang. Een hele rist beleidsdomeinen werd uitgebreid en afgebakend, waarbij zo'n gekwalificeerde meerderheidsstemming voldoende was, om de besluitvorming niet te blokkeren.

Overigens, een van de architecten van die uitbreiding was wijlen Jean-Luc Dehaene (CD&V), die meewerkte aan het zogeheten Rapport der Wijzen in opdracht van toenmalig Commissievoorzitter Romano Prodi. En een van de basisstellingen van dat rapport was dat men, uitgezonderd voor het Europese basisverdrag, eigenlijk alles in de regel bij meerderheid zou moeten kunnen doen. De filosofie van Dehaene daarbij was dat de lidstaten met een andere mentaliteit zouden deelnemen aan een besluitvorming met gekwalificeerde meerderheid, omdat men weet dat men in de minderheid kan gesteld worden en niemand heeft dat graag. De paradox is dus dat meerderheidsbesluitvorming heel vaak synoniem is van consensus, zei Dehaene daarover.

Noodplan

Het dreigement van vooral Duitsland om het tot zo'n stemming te laten komen, is dan ook reëel, denkt Vos. "Al is er altijd een beetje pudeur bij het gebruik van de gekwalificeerde stemming bij politiek gevoelige thema's." Dat het bij het hele Griekse drama niet zover kwam, heeft te maken met de eigenheid van het dossier, weet Vos. "Daar was er eigenlijk sprake van een noodplan, waarbij buiten de verdragen werd gewerkt. Dan is er unanimiteit nodig."

Toch zijn er stevige precedenten. Zo liet de Britse premier David Cameron het tot een gekwalificeerde stemming komen bij de benoeming van huidig Commissievoorzitter Jean-Claude Juncker. Cameron zag Juncker helemaal niet zitten, en terwijl er normaal gewerkt wordt achter de schermen tot er een consensus is bereikt, hield Cameron voet bij stuk. Hij stond geïsoleerd en Juncker werd voorzitter.

Ook het afdreigen van de onwillige lidstaten via een knip in de financiën van de structuurfondsen is politiek riskant terrein. "De structuurfondsen zijn financiële instrumenten van de Europese Unie, die erop gericht zijn economische verschillen tussen de regio's te verkleinen. Dat is een delicaat evenwicht, waar veel politieke vergaderingen aan voorafgaan. Om daar nu nieuwe dossiers aan te koppelen, lijkt me uiterst moeilijk. Maar voor alle duidelijkheid, het kan. Of het ook wenselijk is, is een andere vraag. Ik denk dat het tot een nieuwe Europese top zal komen, waarop de Europese staatsleiders tot een oplossing zullen komen."

De Ierse minister van Justitie Frances Fitzgerald, de Deense Minister voor Migratie Inger Stojberg en onze minister van Asiel en Migratie, Theo Francken. Beeld AP
De Ierse minister van Justitie Frances Fitzgerald, de Deense Minister voor Migratie Inger Stojberg en onze minister van Asiel en Migratie, Theo Francken.Beeld AP
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234