Dinsdag 11/05/2021

Gekidnapt in Jemen? Vroeger 'all-inclusive-paradijs', nu levensgevaarlijke bestemming

Een Jemenitische journalist in juni bij een poster van Judith Spiegel, tijdens een demonstratie tegen hun verdwijning. Beeld EPA
Een Jemenitische journalist in juni bij een poster van Judith Spiegel, tijdens een demonstratie tegen hun verdwijning.Beeld EPA

Er moet nú iets gebeuren, zegt een geëmotioneerde Judith Spiegel - met haar partner ontvoerd in Jemen - in de video die afgelopen weekend opdook. "Anders worden we binnen tien dagen doodgeschoten." Dergelijke woorden zouden twintig jaar geleden nog voor onmogelijk gehouden worden. Jemen stond toen juist bekend om zijn 'all-inclusive-kidnapvakanties'.

Het land heeft alles in huis om het tot toeristische trekpleister te schoppen: prachtige architectuur, een rijke historie, bergen, stranden, heerlijk eten en het is er spotgoedkoop.

Toch blijven de toeristen weg, en dat heeft een reden: het imago van Jemen is namelijk onlosmakelijk verbonden met kidnappings door islamitische groeperingen, veelal gelieerd aan terreurbeweging al-Qaeda. Dat laatste is overigens niet geheel terecht, want in de tweehonderd kidnappings waarbij de afgelopen twintig jaar buitenlanders betrokken waren, speelde al-Qaeda zelden een rol.

Toch is er de laatste jaren sprake van een verontrustende trend: de ontvoeringen in Jemen krijgen een steeds gewelddadiger karakter. Niet langer gaat het de gijzelnemers om een nieuwe waterpomp, een verharde weg naar het dorp of een baantje bij de overheid - steeds vaker worden gigantische bedragen aan losgeld geëist (variërend tussen de 35.000 euro en 50 miljoen euro) of vormen politiek gerelateerde belangen de inzet.

Wordt niet aan die eisen voldaan, dan schromen de kidnappers niet om hun wapens in te zetten. Zo vielen er in 1998 de eerste doden - twee Britse toeristen en een Duitser - nadat het Jemenitische leger besloot om een keer niet te onderhandelen, maar in te grijpen. Dat resulteerde in een chaotische en bloedige bevrijdingsactie.

In de zomer van 2009 werden de lichamen van twee Duitse artsen en een Koreaanse leraar teruggevonden - doodgeschoten en ernstig verminkt. En zo zijn er nog een aantal gruwelijke verhalen.

Geen wonder dus dat de Nederlandse journaliste Judith Spiegel, die afgelopen maand met haar partner Boudewijn Berendsen werd ontvoerd in Jemen, een emotionele oproep doet om "iets te doen" en wel "nu". Anders worden ze - zo stelt Spiegel - binnen tien dagen neergeschoten.

Folklore
Vóór 1998 (toen de eerste gegijzelden omkwamen in Jemen) zou niemand dergelijke woorden nog voor mogelijk hebben gehouden. Ontvoeringen maakten tot dat moment onderdeel uit van de folklore van het straatarme Jemen. Ze werden op touw gezet door tribale stammen - al-Qaeda was toen nog buiten beeld - die hun lokale belangen probeerden te behartigen.

Gegijzelden, bij voorkeur buitenlanders (want daardoor stonden stamleiders sterker in hun onderhandelingen), werden als onderpand gehouden totdat de overheid de gijzelnemers tegemoet kwam. En dat deden ze. Altijd. Daar kon je als gegijzelde van op aan.

Meestal duurde een ontvoering niet langer dan een week. Als "gast" werd een gegijzelde bovendien goed behandeld: eten, drinken, een bed, mooie omgeving - er werd wel eens gegrapt dat er geen betere vakantie bestond dan een 'all-inclusive-kidnapvakantie'.

Typerend is de anekdote over een groep Japanners die, na drie weken ontvoerd te zijn geweest, verbaasd opkeken toen ze de vraag kregen voorgelegd of ze opgelucht waren om bevrijd te zijn. Hoezo bevrijd? Waren ze dan gevangen?

De Al-Saleh moskee in de hoofdstad Sanaa. Beeld REUTERS
De Al-Saleh moskee in de hoofdstad Sanaa.Beeld REUTERS
null Beeld AP
Beeld AP
null Beeld AFP
Beeld AFP

De verhalen over toeristen die expres in tribaal gebied gingen wandelen, bepakt met een EHBO-setje, een voorraadje water en een extra fotorolletje, zijn talrijk. Een ontvoering, dat wilden ze wel eens meemaken.

In de archieven is hier niets specifieks over terug te vinden. Of toeristen dus echt zaten te springen om een ontvoering, is de vraag. Feit is dat gegijzelden niets te vrezen hadden. In een artikel in de Nederlandse krant De Volkskrant op 21 januari 1999 over de ontvoering van de Nederlandse familie Kooistra, valt te lezen dat de gegijzelden het erg goed maken. "Ze worden vriendelijk behandeld en de onderhandelingen over hun vrijlating verlopen voorspoedig. (...) De gegijzelden verblijven in het huis van de plaatselijke sjeik en mogen af en toe een wandeling maken."

Niet veel later stond de familie ongeschonden op vrije voeten.

Eregast
Nog altijd loopt het gros van de ontvoeringen in Jemen goed af. Journalist Adam Baron schrijft op de site van Vice hoe hij getuige was van een typische Jemenitische ontvoering, die uiterst "ontspannen" verliep.

Wat was het geval: een verbitterde werknemer, die was ontslagen door zijn baas en succesvol bij justitie had bedongen dat hij recht had op een naheffing, besloot zijn geld via de onofficiële weg op te eisen. De baas betaalde namelijk niet en in het anarchistische Jemen - waar vonnissen vaak vastlopen op bureaucratie - kun je dan beter tot kidnappen overgaan.

Zodoende werd de zoon van de baas ontvoerd. "Er was geen twijfel over zijn behandeling, hij werd behandeld als eregast, niets zou een stam meer beschamen dan dat dat niet het geval zou zijn", schrijft Baron.

De bemiddelaars kwamen binnen twee maanden met de ontvoerders overeen dat de helft van het losgeld werd betaald. De jongen werd vrijgelaten. Eind goed, al goed.

Geld
Maar dergelijke verhalen worden steeds zeldzamer. Halverwege juni, toen de eerste geruchten naar buiten kwamen dat een Rotterdams koppel (later bleek het inderdaad om Spiegel en haar partner te gaan) in Jemen is ontvoerd, luidde Amnesty-coördinator Midden-Oosten en Noord-Afrika Floor Beuming in diverse media de noodklok. Sinds strijders van het aan al-Qaeda verbonden Ansar al-Sharia de zuidelijke provincie Abyan zijn ontvlucht en zich over het land hebben verspreid, komen ontvoeringen veel vaker voor. Niet alleen op het Jemenitische platteland, maar ook in de hoofdstad Sanaa en de zuidelijke stad Taiz.

Volgens Beuming is het vaak onduidelijk wie er achter een ontvoering zit en wat de ontvoerders precies willen. Onderhandelingen met de autoriteiten vinden vaak achter de schermen plaats.

De Zweedse schrijver en filmmaker Michael Strandberg, die een tijdlang in Jemen verblijft, schrijft bovendien op zijn blog dat nu de financiële bronnen van al-Qaeda uitgeput dreigen te raken (de Jemenitische regering voert al jaren, met behulp van de Verenigde Staten, een klopjacht op leden van de beweging), vormen kidnappings een steeds aantrekkelijkere optie om snel aan geld te komen.

Makkelijke prooi
In een achteraf bezien bijna profetische column die op 14 maart in de Nederlandse krant NRC Handelsblad verscheen, beschrijft Judith Spiegel haar angst om in handen te vallen van gijzelaars, nadat een Duitse collega van haar spoorloos was verdwenen.

"De regering betaalt de stammen niet meer, dus die zouden een andere inkomstenbron hebben gevonden: het doorverkopen van gijzelaars aan al-Qaeda", schrijft ze. En: "Als ik 's nachts wakker lig, realiseer ik me ook dat ik nergens veilig ben in dit land. Niet meer in de stad, niet meer in mijn straat. Ik loop spiedend rond, oplettend of er geen auto met vreemde types voor de deur staat. Wat ook niet helpt, is dat er maar weinig buitenlanders vrij rondlopen. Wie voor een internationaal bedrijf of organisatie werkt, wordt dag en nacht bewaakt en rondgereden. Ik ga met de bus en naar de markt, een makkelijke prooi."

Een Saoedische diplomaat die al meer dan een jaar wordt vastgehouden in Jemen (de foto is een still uit een ontvoeringsvideo). Beeld AFP
Een Saoedische diplomaat die al meer dan een jaar wordt vastgehouden in Jemen (de foto is een still uit een ontvoeringsvideo).Beeld AFP
Journaliste Judith Spiegel en haar partner Boudewijn Berendsen. Beeld AFP
Journaliste Judith Spiegel en haar partner Boudewijn Berendsen.Beeld AFP
Demonstratie voor het ministerie van Binnenlandse Zaken in Sanaa om de regering te bewegen meer te doen tegen het toenemend aantal kidnappings. Beeld EPA
Demonstratie voor het ministerie van Binnenlandse Zaken in Sanaa om de regering te bewegen meer te doen tegen het toenemend aantal kidnappings.Beeld EPA
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234