Zondag 19/01/2020

Geheimen Saturnus onthuld

De iconische ringen rond de planeet Saturnus mogen dan wel lijken op stabiele grammofoonplaten, in feite vormen ze een uiterst dynamische interactie van voortdurend met elkaar botsende objecten. Gloednieuwe data van de NASA-ruimtesonde Cassini ontmaskert elke ring als een bijzonder chaotische collectie van ijs en meteoriet-stofdeeltjes.

NASA-sonde Cassini geeft verrassend inzicht in hevige turbulentie bij ringen

Cassini leert bovendien dat de atmosfeer rond Saturnus vooral uit zuurstof bestaat, wat de rode schijn van de ringen kan verklaren. ‘Stilaan krijgen we een volledig beeld van Saturnus’ ringen’, zegt de Britse astronoom Carl Murray.

Al sinds Galileo Galilei in de zeventiende eeuw er als eerste zijn telescoop op richtte, spreken de ringen van de planeet Saturnus tot de verbeelding. De talrijke mysteries die een van de meest zichtbare verschijnselen in ons heelal omsluieren, worden niettemin slechts mondjesmaat onthuld. Gloednieuwe data van de ruimtesonde Cassini spijkeren de kennis van Saturnus nu weer wat bij.

De sonde is genoemd naar de beroemde Italiaanse astronoom Giovanni Domenico Cassini en is al sinds 2004 op Saturnusmissie voor de Amerikaanse ruimtevaartorganisatie NASA.

Na een zes jaar lange studie zijn de wetenschappers van het Cassiniproject er nu van overtuigd dat de planetaire ringen rond Saturnus, planeet nummer 6 vanaf de zon, niet bestaan uit een statische verzameling ruimteafval. Integendeel, ze herbergen een hoogst dynamische interactie van voortdurend met elkaar botsende objecten. “We hebben nu het duidelijkste zicht op de prachtige structuur van de ringen”, zei NASA-researcher Jeff Cuzzi aan The Independent. Cuzzi is de auteur van de nieuwe studie die in het vakblad Science werd gepubliceerd. “Triljoenen partikels ijs botsen voortdurend met elkaar en komen in een baan rond Saturnus terecht. Onder invloed van de kleine manen die we in de gaten tussen de ringen hebben ontdekt, vertonen ze golvende bewegingen.”

Zelfs door de meest geavanceerde telescopen leken de zeven belangrijkste ringen van Saturnus steeds op een serie stabiele grammofoonplaten. Dat beeld wordt nu doorprikt. “Elke ring is een hoogst chaotische collectie ijs en meteorietstofdeeltjes”, zegt Cuzzi. “De meest bizarre ring, de buitenste F-ring, wordt bijvoorbeeld constant gebombardeerd met objecten die als kanonballen uit het niets komen en even snel opnieuw verdwijnen. Reusachtige rotsblokken en meteoroïden dringen de ringen gewelddadig binnen en breken het aanwezige ruimtepuin steeds verder. De randen van de twee dikste ringen, A en B, bewegen dan weer op en neer als water in een tank.” De dynamische structuur van partikels, sommige niet groter dan een korrel zand, wordt in stand gehouden door de tot nog toe 62 ontdekte herdermaantjes van Saturnus.

Het Cassiniteam ontdekte bovendien ook dat de atmosfeer rond Saturnus hoofdzakelijk uit zuurstof is opgebouwd. “De meesten van ons dachten dat het vooral ging om water, H2O, en de twee afzonderlijke elementen, H en OH”, aldus Cuzzi. “Dat er echter in groten getale zuurstof aanwezig is, was niet geweten.” De ontdekking zou het aloude mysterie over de oorsprong van de rode kleur van de ringen kunnen verklaren. “Misschien wordt de rode kleur veroorzaakt door de interactie tussen de rotsblokken en de zuurstof”, zegt Cuzzi. “Op Aarde hebben we daar een naam voor: roest.”

Door de hoge interactie wijzigen de doorgestraalde beelden van de planetaire ringen om de haverklap. “Het is fantastisch om te zien hoe de ringen voor onze ogen tot leven komen en veranderen terwijl we er naar kijken”, zei de Britse astronoom Carl Murray, die meewerkt aan de Cassinimissie. “Het uitzicht van de ringen verandert drastisch in enkele decennia, jaren, of zelfs weken tijd. Elk beeld van de Cassinisonde draagt dus bij aan onze kennis over Saturnus. Stilaan krijgen we op die manier een volledig beeld van de ringen. Dankzij deze nieuwe bevindingen kunnen we hopelijk ooit achterhalen hoe en wanneer de ringen zijn ontstaan.”

Enkele weken geleden verlengde de NASA de Saturnusmissie van de Cassinisonde nog met zeventien jaar tot 2017. Sinds de start van de missie verschaft Cassini om de haverklap baanbrekende nieuwe informatie over Saturnus. Onder meer de complexe seizoenen en de zware elektrische stormen op de planeet die voornamelijk uit waterstof en helium is opgebouwd, werden de voorbije jaren in kaart gebracht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234