Maandag 24/02/2020

Geheimdoenerij over conclaaf inspireert tal van schrijvers en regisseurs

'Jan met de pet wil niet weten uit hoeveel personen de drievuldigheid bestaat, hij wil de interne keuken van de kerk kennen'

Als het Vaticaan zwijgt, neemt de fictie het over

De geheimdoenerij van het Vaticaan omtrent de pausverkiezing blijft een bron van inspiratie voor boeken en films. Zo is er Conclave, een roman uit 2001 van de Amerikaanse schrijver Greg Tobin, die nu, in de nasleep van de dood van Johannes Paulus II, wordt heruitgegeven.

New York

The New York Times

Elaine Sciolino

Het conclaaf over de pausverkiezing zit in een impasse. Door de omstandigheden tot een compromis gedwongen duiden de kardinalen een Filippijn aan als nieuwe paus. Zes maanden later wordt die vermoord door een zelfmoordterrorist. Opnieuw moet het conclaaf een keuze maken. Deze keer wordt het kardinaal Timothy John Mulrennan, de mediagenieke aartsbisschop van Newark, die zo de eerste Amerikaanse paus wordt. Dat is kort en bondig het verhaal van Conclave.

Het geheimzinnige en van rituelen doordrenkte forum in de Sixtijnse kapel, waar kardinalen de paus kiezen, is het oudste en raadselachtigste kiesproces ter wereld. Niet-ingewijden die er het fijne van willen weten, zijn aangewezen op films, docudrama's en speculatieve non-fictie. Je hebt dus de keuze tussen fictie, die de realiteit een draai durft te geven, en wetenschappelijke turven, die informatief, maar ook saai kunnen zijn.

The Shoes of the Fisherman, een film uit 1968 met Anthony Quinn (bekend van onder meer Lawrence of Arabia) als paus, werd door de critici afgeschoten vanwege de absurde plot. De film vertelt het verhaal van een Russische politiek gevangene die paus wordt, rechtstreeks in contact treedt met gelovigen en China ervan weerhoudt een oorlog te beginnen. Toen was het nog ondenkbaar dat een niet-Italiaan en antisovjet als Karol Wojtyla ooit paus zou worden.

Minder lang geleden was er Angels and Demons, een bestseller van Dan Brown over een Harvard-geleerde die ook in De Da Vinci Code opduikt. In dat boek, dat volgens kerkgeleerden bulkt van de onwaarheden, blijkt de camerlengo, de kamerheer van de paus, de via kunstmatige inseminatie verwekte zoon van de kerkvorst te zijn.

"Het Vaticaan is een soort koningshuis vol intriges", zegt Vincent O'Keefe, een jezuïet die twee decennia in Rome woonde. "Er is dat mysterieuze conclaaf dat met witte rook aankondigt dat er een paus gekozen is. Daarbij komt het eeuwige conflict tussen goed en kwaad, waarin Johannes Paulus II erg sterk was. Jan met de pet wil niet weten uit hoeveel personen de drievuldigheid bestaat, hij wil de interne keuken van de kerk kennen."

Wie degelijke informatie zoekt, heeft een reeks non-fictiewerken ter beschikking: Conclave van John Allen, een journalist van The National Catholic Reporter; Heirs of the Fisherman: Behind the Scenes of Papal Death and Succession van John-Peter Pham en Selecting the Pope: Uncovering the Mysteries of Papal Elections van Greg Tobin.

Fouten zijn door de geheimhouding van het Vaticaan onvermijdelijk, maar verschillende schrijvers die poogden de hoogste regionen van de kerk te demystificeren zeggen dat ze een grote verantwoordelijkheid voelden om de zaken juist weer te geven. "Je bidt om inspiratie omdat je bezig bent met een sacraal onderwerp", zegt Michael Anderson, regisseur van The Shoes of the Fisherman, die voor zijn film toegang kreeg tot grote delen van het Vaticaan. "Het was een uitdaging om verwoordingen en leerstellingen accuraat te houden en toch de essentie van het drama te vatten."

Tijdens het filmen moest Anthony Quinn op een bepaald moment overtuigd worden om nog mee te doen, want hij interpreteerde een zwelling aan zijn oog als een straf van god. "Die zwelling verminderde niet en we moesten tien dagen lang vooral de omgeving filmen", herinnert regisseur Anderson zich. "Anthony las iets in de bijbel over de monnikenziekte, een oogaandoening bij mensen die zich heiliger wanen dan ze in feite zijn. Hij zei: 'Ik ben wie ik ben. Ik ben niet de paus. Ik word gestraft.' Dat was een indrukwekkend moment."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234