Vrijdag 03/12/2021

Gegeven de omstandigheden, best een verstandige begroting

Eén bevolkingsgroep ontkurkt misschien toch in alle stilte een fles champagne: de grote vermogens. Dat denkt Ferdi De Ville, politicoloog aan de Universiteit Gent en actief bij Poliargus.

Zoek de fout in volgende zin: er is een bespaarbegroting, maar niemand is tevreden. Inderdaad, het woordje 'maar'. Mocht een bevolkingsgroep dinsdagochtend, bij het lezen over de besparingsoperatie, juichend de straat zijn opgerend, er was iets vreemds aan de hand geweest met de begroting. Om maar te zeggen dat het feit dat iedereen zich een beetje gekweld voelt, toont dat de regering eigenlijk heeft gedaan wat ze vooropgesteld had: besparen door iedereen een beetje pijn te doen. Al zal ik dat straks nog wat nuanceren.

Het is de definitie van een compromis dat iedereen water bij de wijn doet. 'De kunst van het compromis' is een van de bekendste definities van politiek. Politici die geen compromissen kunnen sluiten worden daarom vaak 'ideologen' genoemd. Het is dan ook een beetje vreemd dat sommigen die liever drastischere en eenzijdige maatregelen hadden gezien, deze begroting 'ideologisch' en 'marxistisch' noemen.

Gedragseffect
Wat met de kritiek dat deze begroting vooral de (Vlaamse) spaarders treft en de lage inkomens (die sommigen gelijk stellen met de PS-achterban) 'spaart'? Behalve het feit dat dit kan worden genuanceerd (de stijging van de roerende voorheffing geldt niet voor spaarboekjes), is dat in de huidige situatie eigenlijk ook verstandig. Beter dan de btw-verhoging die vorige week op tafel lag. Wanneer bespaard moet worden in het midden van een crisis, is het zaak de koopkracht zo weinig mogelijk aan te tasten. Aangezien mensen met een laag inkomen relatief meer consumeren dan mensen met een hoger inkomen, is het beter van de tweede groep iets meer te vragen dan van de eerste. Omdat de btw een regressieve belasting is, zou een verhoging ervan (zelfs met verlaging van de aanslagvoet op levensnoodzakelijke producten) meer aan de koopkracht van lage inkomens hebben geraakt. Er valt dus wat voor te zeggen dat men van die beslissing heeft afgezien.

Het meer belasten van spaarproducten (op spaarboekjes na) is in het perspectief van behoud (en stimulering) van de vraag een beter idee. Geld dat geïnvesteerd wordt in sparen wordt per definitie niet geconsumeerd (en momenteel ook niet geïnvesteerd). Beter dus, om dat te belasten. Als het naast een inkomenseffect voor de overheid ook een gedragseffect heeft (mensen zullen iets minder sparen en meer consumeren), dan is dat nog goed voor de economie ook. Het is trouwens opvallend dat de Vlaamse Beleggersfederatie een stuk positiever gestemd is dan de politieke oppositie. In ruil voor de tariefverhoging wordt het bevrijdende karakter van de voorheffing volledig heringevoerd, wat een echte vermogensbelasting weer een stuk verderaf brengt.

Over de besparingen bij de overheid is weinig discussie (al gaan deze volgens sommigen dus bijlange niet ver genoeg). Wel steigeren de vakbonden bij de relancemaatregelen, waarvan zij vinden dat deze helemaal op maat van de werkgevers gemaakt zijn. Al is het voor de werkgevers allemaal nog veel te weinig. Zowel via een bevriezing van de lonen (boven de automatische indexering) als een aanpassing van de indexkorf worden de lonen inderdaad onder controle gehouden, met als doelstelling binnen zes jaar de loonhandicap weg te werken. Die loonhandicap is reëel en kan dus niet worden genegeerd. Of deze maatregel zal werken, hangt af van wat er de komende jaren in de rest van Europa gebeurt, en onze buurlanden in het bijzonder. Voor de Belgische vakbonden is het loonoverleg in Duitsland bij wijze van spreken van groter belang dan de sociale onderhandelingen in eigen land. In een aantal sectoren als de publieke dienstverlening en de metaalindustrie hebben Duitse vakbonden dit en volgend jaar aanzienlijke loonsverhogingen kunnen bekomen. Als dit zich doorzet, rijdt de loonhandicap van België zich misschien vanzelf dicht, tot spijt van wie dat benijdt.

Negatieve spiraal vermijden
Ongeacht dat de loonhandicap zich misschien vanzelf oplost, is het eigenlijk niet logisch dat loonvorming, loon- en andere lasten vandaag in de EU nog volledig nationale materie zijn. Voor een land als België betekent het dat we uiteindelijk toch de evolutie in onze buurlanden en de rest van Europa moeten volgen. We zitten vast in een prisoner's dilemma: ook al zouden we oordelen dat besparen en loonmatiging in een crisis contraproductief werken, als wij dat niet doen maar de rest wel, dan zijn wij de dupe. Men heeft als een van de lessen uit de crisis getrokken dat de begrotingsopmaak in de eurozone veel strikter moet gecontroleerd worden door Europa. Een even belangrijke les zou moeten zijn dat niet alleen het saldo van de begroting, maar ook fiscaal en sociaal (inclusief loonoverleg) beleid veel meer op Europees niveau zou moeten worden gecoördineerd en geharmoniseerd, om een negatieve fiscale en sociale spiraal te vermijden.

Eén bevolkingsgroep ontkurkt misschien toch in alle stilte een fles champagne - extra accijnsverhoging of niet: de grote vermogens. De middenklasse kijkt dus beter kwaad naar boven, in plaats van naar onder. Maar ook en vooral wat de vermogens betreft, is een rechtvaardigere fiscaliteit, zeker voor een klein land als België, slechts mogelijk in Europees verband.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234