Dinsdag 19/10/2021

'Geëngageerd, dat bén je'

theater

theater antigone brengt 'flandriens', een nieuw sociaal-artistiek theaterproject, in kortrijk

Terwijl in Brugge deze dagen zwaar geschut en veel schoon volk wordt bovengehaald om de opening van het cultuurjaar te vieren, leggen ze veertig kilometer zuidelijker, in Kortrijk, de laatste hand aan een nieuwe theaterproductie waarin de bewoners van de minder fraaie wijken de hoofdrol spelen. Een gesprek over de problemen van de wijkbewoners, over dierentuinen, paternalisme en exotisme, over de Guldensporenslag. En over de koers, natuurlijk.

Kortrijk / Van onze medewerker

Tom Rummens

Ze zijn geen klein beetje trots bij Antigone, en daar hebben ze hun redenen voor. Iets meer dan een jaar geleden kochten ze een gebouw aan. Eerst was het een garage, later een depot voor huishoudtoestellen. Nu is het dus de vaste stek van Theater Antigone geworden. Er is nog werk aan de winkel. De warmte vliegt er zo door de daken, de verhuis is nog lang niet voltooid en in het decoratelier wordt nog een nieuwe vloer gelegd. Maar werken kunnen ze.

"Een flandrien is iemand die nooit opgeeft, die koppig door weer en wind gaat. Het kan hem weinig schelen wanneer hij aankomt of hoe vaak hij onderweg in het slijk valt. Bij de gasten van de wijk is dat ook zo. Ze staan met hun rug tegen de muur, vragen zich elke dag af waar ze eten zullen halen, maar ze blijven vechten. Ze kunnen niet anders dan vechten. Daarom zijn het flandriens." Aan het woord is Geert Six, initiatiefnemer van het nieuwe wijkproject dat theater Antigone samen met het OCMW van Kortrijk op het getouw heeft gezet.

Six is niet aan zijn sociaal-artistieke proefstuk toe. Voordien waren er al de voorstellingen ça va? (1999), Pitstop (2000), Mammelies (2000) en Ort! (2001). Deze keer wordt hij in de regie geflankeerd door Dominique Van Malder en Wim Vandenbussche, twee acteurs die vroeger al in andere projecten van onder meer Theater Antigone te zien waren.

Dominique Van Malder: "We hebben met drie rond de tafel gezeten om met die teksten aan de slag te gaan en een stuk te maken. We bespreken alles samen, maar naar de spelers toe is het cruciaal om één aanspreekpunt te hebben, en dat is Geert." Six reageert: "Het doet goed om met drie te zijn. Als je alleen bent, is het behoorlijk moeilijk om de touwtjes in handen te houden en een resultaat te bekomen, vooral zo net voor de première. We werken altijd op het tempo van de mensen die meespelen, maar als je een voorstelling af moet maken is dat niet zo evident. Je moet tenslotte de kers op de taart krijgen."

Heel bijzonder aan de werking van de vorige projecten was de inbreng die de mensen zelf in het stuk hebben, de weigering om hen dingen op te leggen die ze niet willen doen, zowel inhoudelijk als wat betreft het werktempo. Six: "Ik vind dat cruciaal. Vanaf september zijn we beginnen praten. We proberen dat thema van de Ronde van Vlaanderen in verband te brengen met de Guldensporenslag, waarvan dit jaar de zevenhonderdste verjaardag wordt gevierd. We hebben dus een geschiedenisleraar opgetrommeld om die dingen op een originele manier te komen opfrissen. Een aantal van de spelers zijn er dan ook echt dieper op ingegaan en hebben tekstmateriaal geschreven. Het overgrote deel van het stuk dat er nu staat, is dus ook echt door henzelf gemaakt."

Niet alleen tijdens de voorbereidingen, maar ook in de voorstellingenreeks zelf wordt voor de nodige omkadering gezorgd. Er zijn concerten, er is een tentoonstelling. "Ik vind het heel evident dat we zoiets doen", zegt Six. "Theater is prachtig, maar er gaat veel werk aan vooraf dat je in het spektakel als toeschouwer niet meer terugvindt. Dat gaat niet. Die mensen hebben ook gewerkt, hun werk moet op die avonden evenzeer zichtbaar zijn. Dat is het verschil tussen een professioneel circuit en een sociaal-artistiek project. Het professionele 'werkt', het is rationeel tot in de puntjes en volledig georganiseerd. Het sociaal-artistieke daarentegen heeft in de eerste plaats goesting. Maar die goesting moet ook beloond worden. Wij doen dat niet met geld, maar door respect te tonen voor het werk van de mensen, door hun werk ook zichtbaar te maken. Tussen het professionele en het sociaal-artistieke is er vaak een conflict, waar wij als professionele organisatie vaak mee te maken krijgen. Het zijn ook niet zomaar amateurs, zoals veel mensen denken. Die mensen spelen hier in zekere zin echt vanuit de noodzaak om toneel te spelen. Het is voor hen niet vrijblijvend. Alleen is het de vraag of die noodzaak ook de noodzaak is van de professionele structuren. Dat is een aartsmoeilijk evenwicht."

Antigone wordt gesubsidieerd als een 'sociaal-artistiek' project. In het kielzog van die nieuwe subsidievorm is een hele discussie ontstaan over de plaats van geëngageerd theater, de mogelijkheid, de noodzaak, het eventuele nut ervan. Een ongelooflijk complex en geladen debat. "Geëngageerd, dat bén je", reageert een cholerieke Six. "Nu zie ik heel veel mensen plots geëngageerd wórden. Ze hebben plots allemaal een educatieve werking, ze gaan ineens allemaal theater maken voor 'de kansarme medemens'. Ze gaan hun drempels verlagen en hun deuren opensmijten voor een breed publiek. Wij waren bij wijze van spreken al met die projecten bezig nog voor ze het woord 'sociaal-artistiek' uitgevonden hadden. Zoiets moet organisch ontstaan. Ik vind het echt schrijnend om te zien hoe organisaties hun werking volledig afstemmen op een overheidsreglementering die gebaseerd is op begrippen als 'participatie' en 'verbreding'. Op zich is dat niet slecht, want zo'n beleid doet een belletje rinkelen, natuurlijk. Maar ik heb er absoluut niets op tegen als iemand tegen al die heisa ingaat en zegt: 'Ik maak gewoon performances en het kan me niet schelen door hoeveel mensen die begrepen worden.'"

Vandenbussche: "Heel veel mensen starten niet met zo'n projecten omdat ze het echt willen, maar omdat ze er subsidies mee kunnen krijgen. Dat is gevaarlijk. Als theatermaker wil je dan meestal ook nog eens een 'goed toneelstuk' maken, en de makkelijkste maar minst verantwoorde manier om dat te doen is gewoon iemand 'zijn verhaal' laten komen vertellen. Soms moet je die mensen tegen zichzelf beschermen, want het zijn gewoon geen acteurs. Een acteur doet dingen en kent het effect daarvan. Als je iemand op een scène zet, is er sowieso een dierentuineffect. Maar hoe gaan we ermee om? Vanaf wanneer beschermen we die mensen? Vanaf wanneer is dat paternalistisch?" Van Malder: "Je moet theater maken met die mensen vanuit die mensen. Wij proberen om de dingen die zij zelf willen brengen in goede banen te leiden. En dat heeft niets te maken met paternalisme." Six: "Toen ik hier met het eerste project, ça Va?, begon, toen was er ook al gewoon een groep mensen. Ik moest ze niet gaan zoeken. Paternalisme zou betekenen dat je mensen van de straat oppikt om je daarna heel de tijd met hun problemen bezig te houden. Natuurlijk zijn wij daarmee bezig. We luisteren, we steken hen een hart onder de riem. We zorgen dat er brood is. We weten dat een deel van die mensen hier niet zou zijn als er geen brood was. Maar door een voorstelling te maken los je geen alcoholproblemen op. Dat is niet onze taak en niet onze bedoeling. Je moet oog en oor voor het theater én voor die mensen hebben, beide elementen samen en evenwaardig naast elkaar."

Flandriens van Theater Antigone, van 27 februari tot en met 16 maart, van woensdag tot zaterdag. Info en kaartjes op 056/24.08.87 of www.antigone.be.

'Heel veel mensen starten niet met zulke projecten omdat ze het echt willen, maar omdat ze er subsidies mee kunnen krijgen. Dat is gevaarlijk'

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234