Vrijdag 18/06/2021

Anticonceptie

Geen zin om zwanger te worden? Even temperatuur meten

Elina Berglund en haar man Raoul Scherwitzl doen aan wetenschappelijk onderbouwde periodieke onthouding.  Beeld rv
Elina Berglund en haar man Raoul Scherwitzl doen aan wetenschappelijk onderbouwde periodieke onthouding.Beeld rv

De Zweedse kernfysicus Elina Berglund was de pil zat en besloot zelf een alternatieve methode te ontwikkelen. Haar app heeft inmiddels de wetenschappelijke zegen gekregen én zou even betrouwbaar zijn als de pil.

De Zweedse Elina Berglund besloot een jaar of vijf geleden haar lichaam een pauze te geven van de pil. Berglund werkte als fysicus voor CERN, het Europese instituut dat onderzoek doet naar elementaire deeltjes. Ze maakte deel uit van het team dat in 2012 het higgsdeeltje ontdekte.

Rond dezelfde periode was ze het zat, zegt ze, die hormonen en hun bijwerkingen. De stemmingswisselingen, het verminderde libido, misselijkheid, verhoogde bloeddruk, gewichtstoename..., het voor veel pilslikkende vrouwen bekende rijtje symptomen.

Maar Berglund kon geen alternatief vinden dat aan haar eisenlijst voldeed. Dus nam ze het heft in eigen handen en ging ze samen met haar man Raoul Scherwitzl, eveneens kernfysicus, op zoek naar een 'niet-invasieve' oplossing: een anticonceptiemethode zonder de noodzaak van medicatie of een ingreep.

Groen licht

Berglund leerde dat een vrouwenlichaam na de ovulatie, door een verhoogd progresteronlevel, tot een halve graad warmer is. Die informatie verwerkte ze samen met een serie andere variabelen in een algoritme. Op basis van een dagelijkse temperatuurmeting vertelt de formule haar wanneer ze mogelijk vruchtbaar is, en wanneer (vrijwel zeker) niet.

Periodieke onthouding om een zwangerschap te voorkomen: een nieuw fenomeen is het niet bepaald, een waterdichte methode evenmin. Maar dat lijkt te veranderen. De anticonceptieapplicatie Natural Cycles van Berglund is de eerste die medisch goedgekeurd en gecertificeerd is, na twee klinische studies en een doorlichting door het Duitse certificeringsbureau Tüv Süd.

Als de app consequent gebruikt wordt, is hij nagenoeg even effectief als de pil, beaamt Kristina Gemzell Danielsson, gynaecoloog en onderzoeker aan het Karolinska-instituut in Stockholm.

De applicatie vraagt elke ochtend om je temperatuur. Die meet je, vul je in, en voilà: bij groen licht kun je die dag onbezorgd je gang gaan, bij rood licht gebruik je liever een condoom. Inmiddels wordt de app door 150.000 vrouwen in 161 landen gebruikt.

"Het is een behoefte van vrouwen overal ter wereld waar nog niet in voorzien is", zegt Berglund. Dus onderbraken zij en haar man hun baan als fysicus en stortten ze zich op de ontwikkeling van de app. Er bestond al een handvol soortgelijke applicaties en computertjes, zoals LadyComp, Glow, Kindara, Daysy en Persona. Maar, zegt gynaecoloog Gemzell Danielsson: de effectiviteit van de andere methoden is niet voldoende onderzocht, soms zijn ze ronduit onbetrouwbaar.

"De nauwkeurigheid van Berglunds algoritme onderscheidt haar methode van de rest. Zo houden niet alle applicaties rekening met het feit dat spermacellen tot zo'n vijf dagen in het vrouwenlichaam kunnen overleven."

Pearl Index

Allemaal goed en wel, maar hoeveel onbezorgde dagen mogen we verwachten? Hoe meer data de vrouw invoert in het algoritme, vertelt Berglund, hoe meer groene dagen ze krijgt. "De app moet je cyclus leren kennen. In het begin heb je dus misschien evenveel rode als groene dagen, maar na een aantal cycli is de verhouding ongeveer twee derde groen, een derde rood."

Een klinische studiegroep analyseerde data van meer dan 4.000 Natural Cycles-gebruikers tussen 20 en 35 jaar. Gedurende een jaar raakten 7 op de 100 vrouwen ongepland zwanger, van wie 5 op de 1000 op een groene dag, dus door systeemfalen. De andere zwangeren hadden een rood licht genegeerd.

Bij perfect gebruik is de kans op een zwangerschap 0,5 procent op jaarbasis. In de (imperfecte) praktijk komt de zwangerschapskans neer op 7 procent, of een 7 op de zogeheten Pearl Index, een veelgebruikte indicator voor de effectiviteit van anticonceptiemiddelen. En die score is vergelijkbaar met die van de hormoonpil, vertelt Gemzell Danielsson. "Bij beide methoden bestaat een groot verschil tussen de ideale en de daadwerkelijke toepassing. Ze vereisen consequent gebruik."

Dat is ook de reden dat Gemzell Danielsson deze vorm van contraceptie niet aan iedereen aanraadt. "Het vergt motivatie. Je kunt niet een dag geen zin of tijd hebben om je temperatuur te meten."

Mensen die ze het hulpmiddel voorlegt, zijn voornamelijk vrouwen van boven de twintig, met een vaste partner. "Jongeren beveel ik het niet aan. Als je cyclus onregelmatig is, heb je veel rode dagen, dus vanzelfsprekend veel dagen waarop je een andere vorm van contraceptie moet gebruiken. Uiteraard beschermt de app ook niet tegen soa's."

Toch noemt Gemzell Danielsson de app 'een doorbraak'. In de wereld van de anticonceptie is er geen 'one size fits all'. Het is belangrijk dat vrouwen kunnen kiezen.

Bewijsmateriaal

Dat voor een groot deel van de wereldbevolking contraceptie nog steeds gelijkstaat aan de pil, vindt Gemzell Danielsson kwalijk. "Contraceptie is zo essentieel, maar krijgt vaak weinig aandacht. Terwijl: er bestaat niet zoiets als de ideale bescherming. Iedere cyclus is uniek, iedereen reageert anders op verschillende voorbehoedmiddelen. Ik adviseer iedere vrouw een aantal methoden te proberen, om erachter te komen wat het beste past."

Een leuke bijkomstigheid van de anticonceptie-app, zegt de gynaecoloog, is dat vrouwen leren over hun biologie, hun menstruatiecyclus. Nog een voordeel: het algoritme kan ook op 'zwangerstand'. Na het volgen van een aantal cycli weet het programma precies wanneer een vrouw het vruchtbaarst is.

Toen Berglund en haar partner besloten dat het tijd was voor een kind, plaatsten ze de boodschap op Twitter: "Vandaag gaan we het proberen." Als bewijsmateriaal. "We waren natuurlijk bang dat iedereen zou denken dat onze zwangerschap een ongelukje was, en de app niet werkte."

Op diezelfde dag nog, vertelt Berglund, was het raak. De merites van het algoritme, zegt ze. En een beetje geluk.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234