Donderdag 20/01/2022

'Geen rekening houden met wat IS al dan niet wil'

VERHIT DEBAT. De dood van de Jordaanse gevechtspiloot Moaz al-Kasasbeh is overal wereldnieuws, en dat terwijl het gros van de media ervoor terugdeinst om de gruwelijke executiebeelden te tonen. Een moreel verdedigbare beslissing of een selectieve afwijzing van de wrede waarheid?

We weten dat de onfortuinlijke Moaz al-Kasasbeh een gruwelijke dood stierf. We weten dat hij in een oranje pak gehesen werd, in een kooi opgesloten en overgoten met benzine. Dat weten we allemaal, maar we hebben het niet gezien. Geen foto's in de krant, geen beelden op het tv-journaal. En dat terwijl de executie van de Jordaanse piloot uitvoerig in beeld is gebracht door IS, in een filmpje van wel 22 minuten.

De discussie woedde op redacties wereldwijd, na de onthoofding van James Foley - de eerste in een reeks executies die door IS expliciet in beeld werd gebracht. Laten zien of niet? De meeste kranten en televisiezenders beslisten van niet. Zo ook deze krant, die meent dat de beelden te expliciet zijn, de waardigheid van de slachtoffers aantasten en de lezer dreigen af te stoten in plaats het verhaal te ondersteunen. Een beslissing die ook aangehouden werd nadat beelden opdoken waarin Ahmed Merabet, de agent die de redactie van Charlie Hebdo bewaakte, in koelen bloede werd doodgeschoten.

Terecht, meent Dirk Verhofstadt, professor Media en Ethiek aan de UGent. Wat hem betreft is het simpel: een onthoofding toon je niet. "Uit menswaardige overwegingen en om de privacy van de nabestaanden te respecteren."

Geen nieuwswaarde

Ondertussen is in de VS heel wat opschudding ontstaan na de beslissing van Fox News om de dood van Al-Kasasbeh wel integraal aan te bieden op haar website, met slechts een korte waarschuwing vooraf. Daarmee sluit de rechts-conservatieve zender de facto een vreemd verbond met de terreurgroep: op Twitter wordt de link druk gedeeld door IS-sympathisanten. "Wie de versie van al-Furqan (het mediakanaal van IS, LB) zoekt, hier is het. Het kan niet verwijderd worden want het komt van een Amerikaanse zender", jubelt een pro-jihadistische Twittergebruiker.

Critici verwijten Fox een ondoordachte zet waarmee de zender in de kaart van de terreurgroep speelt. "Fox ondersteunt hiermee de IS-propagandamachine", zegt Bruce Shapiro, directeur van Dart Center for Journalism and Trauma aan Columbia University, in The New York Times. In tegenstelling tot andere confronterende beelden - denk aan het naakte meisje dat vlucht voor een luchtaanval tijdens de Vietnamoorlog - bieden de video's van IS volgens Shapiro geen nieuwswaarde. "We weten al dat ze in staat zijn tot onvoorstelbare wreedheid." Hoe terecht zijn opmerking ook is, uiteindelijk ruikt het ook naar selectiviteit, waarbij de media al dan niet bewust rekening houden met de politieke agenda van een terreurorganisatie.

Iconisch, dus uitzondering

Want de realiteit is wat ze is, toch? "Geen enkel probleem is ooit verdwenen door er niet naar te kijken", schrijft de Israëlische krant Haaretz hierover.

De Nederlandse krant Trouw, die moeilijk van sensatiezucht beticht kan worden, koos er woensdag ook voor om stills uit de executievideo van Al-Kasasbeh op haar cover te plaatsen. Het beeld van Jordaanse piloot in de kooi is zo iconisch dat een uitzondering te verantwoorden is, beargumenteerde de hoofdredactie. De Nederlandse openbare omroep NOS toonde de exe- cutie van Foley omdat die volgens hen een nieuwe manier van oorlogvoeren toonde. Het Laatste Nieuws publiceerde dan weer foto's van de schietpartij op Merabet en Al-Kasasbeh die omgeven wordt door een brandende lont. "Een beeld zegt soms zoveel meer dan duizend goed gekozen woorden", zegt hoofdredacteur Margot Moeseke.

Iedereen medeplichtig?

"Welke realiteit?", kaatst VRT-verslaggever Rudi Vranckx de bal terug. "Dit is een georchestreerde realiteit, propaganda met een bepaald doel." Het is immers geen geheim dat IS de executies zorgvuldig regisseert en registreert. Gruwelijke clickbait om hun boodschap zo luid mogelijk te laten weerklinken en de psychologische oorlog verder op te poken. Wie meewerkt aan de verspreiding ervan, en misschien geldt dat evengoed voor wie de beelden online opzoekt en bekijkt, maakt zichzelf een beetje medeplichtig.

"Het journaal toont de beelden niet en daar kan ik mij perfect in vinden. Omdat ze wansmakelijk zijn, maar ook omdat we IS zo de kans geven om angst te verspreiden", legt Vranckx uit.

De Morgen-hoofdredacteur An Goovaerts ziet dat lichtjes anders: "Dat we de beelden weren betekent niet dat we onze journalistieke waarden aanpassen. We willen niets verbergen, in onze nieuwsverhalen en analyses brengen we de feiten wel. We kunnen onszelf niet censureren door rekening te houden met wat IS al dan niet wil."

Verhofstadt kan zich wel vinden in die idee van medeplichtigheid, maar doorslaggevend vindt hij dat argument niet. "Mensen kunnen zich heus wel voorstellen hoe gruwelijk een onthoofding is. Het verste dat je, wat mij betreft, kunt gaan, is het resultaat van de executie tonen met vervaagde beelden."

Vraag blijft waar de grens ligt. Verhakkelde lijken op tv zijn immers dagelijks kost. Hanteert de media hier geen dubbele standaard? En schetsen we niet een te mooi beeld van de wereld als we kijker afschermen van reële gruwel? Vranckx benadrukt dat de VRT-redactie elke dag beelden filtert. "Zelden tonen we de volle rauwheid. Je moet ellende aankaarten, maar niet vervallen in vrijblijvende horror. Dan schrik je mensen zo sterk af dat je journalistieke boodschap verloren gaat. Het blijft een afweging, je moet de grens keer op keer bepalen."

Verhofstadt, tot slot: "Oorlogsslachtoffers verdienen dezelfde menswaardige behandeling als een toegetakelde verkeersdode."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234