Woensdag 05/10/2022

AnalyseMobiliteit

Geen overstappunten, deelauto’s en zelfs geen werkende app: ‘big bang’ van openbaar vervoer loopt met een sisser af

null Beeld Eric de Mildt
Beeld Eric de Mildt

Geen overstappunten, geen deelauto’s en zelfs geen werkende app om straks een shuttle of deelstep te bestellen. Vergeet de grote hervorming van het Vlaams openbaar vervoer. Officieel mikt minister Lydia Peeters nog steeds op 1 juli 2023, maar niemand die daar nog echt in gelooft.

Ann De Boeck

Vlaanderen had grote plannen met het openbaar vervoer. In 2015 schaarde de regering zich volmondig achter het nieuwe principe van de ‘basisbereikbaarheid’. Voortaan zou het gedaan zijn met de dure aanbodpolitiek van wijlen Steve Stevaert, waarbij elke Vlaming op minstens 750 meter van zijn voordeur een bushalte moest hebben. We zouden overstappen op een vraaggestuurd systeem, waarbij de ritten van De Lijn op het platteland werden geschrapt. In ruil zouden privéspelers de gaten opvullen met taxi’s, busjes en allerlei deelsystemen.

Zeven jaar en twee gemiste deadlines later geraakt de omwenteling nog altijd niet van de grond. Zelfs de laatst vooropgestelde datum van 1 juli 2023 is, behoudens een mirakel, niet meer haalbaar. Zo wordt deze legislatuur een maat voor niets. Bevoegd minister Lydia Peeters (Open Vld) maakt er namelijk geen geheim van dat de deadline een allerlaatste kans is. Halen we hem niet, dan komen de verkiezingen van 2024 te dichtbij en is de hervorming voor later. Geen enkel minister of burgemeester wil vlak voor de verkiezingen overstelpt worden met klachten over kinderziekten.

De jongste in een hele reeks tegenslagen is dat geen enkele privéspeler interesse heeft om deelauto’s aan te bieden via het systeem. “Er is een offerte in de markt geplaatst waar initieel twee spelers op intekenden, maar ik heb deze week helaas vernomen dat er finaal niemand meer overblijft”, gaf bevoegd minister Lydia Peeters donderdag toe in de commissie Mobiliteit. Wellicht wordt het bestek opnieuw in de markt geplaatst. Ook voor de deelfietsen is er nog geen aanbieder gevonden.

Gezichtsverlies

Een andere cruciale schakel die ontbreekt, is de Mobiliteitscentrale. Als alles goed gaat, zou u straks bij deze overkoepelende ‘taxicentrale’ uw ritten boeken. U geeft dan aan dat u van A naar B wil, waarna u de mogelijke vervoersmiddelen te zien krijgt en in één klik (of telefoontje) bestelt. Om dit systeem op poten te zetten, ging Vlaanderen vorig jaar in zee met het Duits-Amerikaanse privébedrijf Via – en niet langer met De Lijn. De kostprijs van het contract: 100 miljoen euro. Alleen lijken de Amerikanen hun systeem maar niet op punt te krijgen.

Zo blijken de ritten van Cambio, Bluebike en andere deelbedrijven nog niet opgenomen in de app. Dat is vreemd, want zij hebben contracten lopen met de overheid. Peeters gaf de opdracht om dit bij te sturen, maar echt groot lijkt haar vertrouwen in een goede afloop niet. Ze besliste om de geplande proefperiode van Via, eind dit jaar, in te perken. Ondanks eerdere afspraken zullen de bussen voor leerlingen en personen met een beperking voorlopig niet door Via geregeld worden. Het risico op politiek gezichtsverlies is te groot.

Minister van Mobiliteit Lydia Peeters (Open Vld): ‘Vandaag heb ik geen zekerheid dat de Mobiliteitscentrale tegen 1 juli 2023 voor alles en iedereen klaar zal zijn.’ Beeld BELGA
Minister van Mobiliteit Lydia Peeters (Open Vld): ‘Vandaag heb ik geen zekerheid dat de Mobiliteitscentrale tegen 1 juli 2023 voor alles en iedereen klaar zal zijn.’Beeld BELGA

Het Duits-Amerikaanse bedrijf krijgt nu als eerste opdracht om de ritten van de belbus te regelen. Het neemt die taak over van De Lijn. Pas als dat vlot loopt, kan hun takenpakket worden uitgebreid. Maar of de Mobiliteitscentrale tegen 1 juli 2023 voor alles en iedereen klaar zal zijn? “Die zekerheid heb ik vandaag niet”, geeft Peeters toe, al blijft ze officieel op die datum mikken.

Point of no return

Voor De Lijn was 1 juli 2022 alvast het ‘point of no return’. Tegen dan moest de maatschappij duidelijkheid hebben, anders kreeg ze de hervorming niet op tijd klaar. Dat punt zijn we voorbij. Opvallend is dat regeringspartij CD&V nu ook voor een gedeeltelijke hervorming pleit, waarbij De Lijn aanvankelijk toch een stuk van het ‘vervoer op maat’ op zich blijft nemen. Daarmee verliest de hervorming haar speerpunt.

Sommige liberalen wijzen gefrustreerd naar de administratie, die te veel steken zou laten vallen. “We hadden allemaal onze hoop gesteld op het Departement Mobiliteit en Openbare Werken. Maar daar zien we vooral onvermogen”, zei parlementslid Marino Keulen (Open Vld) donderdag in het parlement. Toch moet de politiek ook in eigen boezem kijken. Van de 1.000 overstappunten tussen trein, bus, fiets... die Vlaanderen klaar wilde hebben, zijn er bijvoorbeeld nog maar een vijftigtal in gereedheid gebracht.

De omwenteling van het openbaar vervoer werd van in het begin gezien als een opstapje naar de liberalisering, maar dat blijkt moeilijker dan gedacht. Normaal zouden volgend jaar zelfs alle ritten van De Lijn in één bepaalde regio op de markt worden gegooid – een eis die Open Vld in het regeerakkoord liet opnemen. Maar ook dát is nu van tafel. Om de simpele reden dat het proefproject onnodig veel extra problemen zou veroorzaken.

Zo lijkt de ‘big bang’ van het openbaar vervoer als een pudding in elkaar te zakken. Een mislukking die vele vaders en moeders heeft, want de impact van het plan werd van meet af aan schromelijk onderschat.

Voor de oppositie wordt de hervorming maar beter afgeblazen. “Ofwel doe je het goed, ofwel niet. Anders creëer je enkel chaos”, vindt Jos D’Haese (PVDA).

Groen eist een onderzoek naar alle uitgaven en de personeelsinzet die al zijn gebeurd ter voorbereiding van de basisbereikbaarheid. “We vragen dat het Rekenhof een inventaris opmaakt en analyseert wat beter kon”, zegt Stijn Bex (Groen). Vandaag zullen de groenen hiervoor een motie indienen in het Vlaams Parlement.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234