Donderdag 25/02/2021

Geen olietanker is opgewassen tegen kapers op de kust

Nu zo goed als zeker is dat de olietanker Limburg van de Compagnie Maritime Belge vorige week zondag in brand vloog na een aanslag, breekt zwaar weer aan voor de internationale scheepvaartsector. 'De verzekeringspremies voor risicogebieden zijn al verdrievoudigd.'

Maarten Rabaey

'Alles wijst op een terreuraanslag, maar officieel moeten wij bevestigen noch ontkennen. Onze eigen expert, kapitein Peter Raes, zit nog altijd vast op zijn hotelkamer in Mukalla. Net zoals de verzekeringsdeskundigen wordt hij door de Jemenitische autoriteiten in zijn bewegingsvrijheid beperkt tot de terreurexperts klaar zijn met hun onderzoek. Ze willen de tanker pas vrijgeven als ze alles hebben doorzocht. Er is nu zelfs sprake van dat ze de tanks willen onderzoeken. Zoiets kan weken duren. We zijn van ons eigen schip verbannen."

Kapitein François de Tavernier, maritiem manager van de Compagnie Maritime Belge, zou de voorbije week liever zo snel mogelijk vergeten. Zondag werd hij samen met de hele vloot van de Antwerpse familie Saverys opgeschrikt door een ontploffing aan boord van de Limburg, een van hun nieuwste tankers, die pas in oktober 2000 van stapel liep op de werven van de Koreaanse scheepsbouwer Daewoo.

De VLCC ('very large crude carrier') had voor de kust van Jemen net een loods aan boord genomen om op sleeptouw te worden genomen naar de haven van Mina al-Dabah nabij Mukalla. Ze maakten zich net op om veilig de zandbanken te omzeilen toen zich aan stuurboord een enorme vuurbal losmaakte uit cargotank nummer vier. Vierentwintig van de vijfentwintig Franse en Bulgaarse bemanningsleden verlieten in allerijl het schip, maar voor één Bulgaarse matroos kwam het evacuatiealarm te laat. Hij kwam om het leven.

"Wat we wel met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid kunnen zeggen, is dat de explosie niet het gevolg is van een ongeval", zegt De Tavernier. "In tank vier bevond zich geen elektrische bedrading. Ze was voor 98 procent gevuld met ruwe olie. De overige 2 procent bestond uit gassen die uit zo'n cargo vrijkomen. Maar dat gas kan niet zijn ontploft. Omdat het zich boven in de lading bevond, zou in dat geval het deksel aan dek moeten zijn opengereten. Deze explosie gebeurde op de waterlijn. Technisch gezien kan dat niet per ongeluk."

De vermoedens van De Tavernier werden gisteren verder bevestigd door uitlatingen van Franse en Amerikaanse terreurexperts die aan boord zijn van de Limburg. Ze vonden er glasvezel, dat afkomstig kan zijn van een motorbootje, wat overeenkomt met de uitlatingen van een officier die luttele seconden voor de explosie meende aan stuurboord "een speedboot te zien die in volle snelheid op de tanker afstevende".

Volgens woordvoerders van het Pentagon zouden er ook sporen van het explosief TNT zijn gevonden. De verzekeraars van Lloyd's maken ondertussen uit foto's op dat het schip van buitenaf werd doorboord: de metalen randen van het acht meter brede ovalen gat dat werd geslagen zijn naar binnen geplooid, wat bewijst dat de romp van de dubbelwandige tanker van buitenaf aan flarden is gereten.

Het scenario roept sterke gelijkenissen op met de aanslag op de USS Cole in oktober 2000. Dat hypermoderne Amerikaanse oorlogsschip werd toen in de haven van Aden opgeblazen door een zelfmoordcommando dat met een rubberbootje langszij was komen liggen. Zeventien VS-militairen kwamen om. De aanslag werd gefilmd en vervolgens met de bijbehorende videobeelden als bewijs opgeëist door de daders: het Islamitische Leger van Aden/Abyan, een Jemenitische terreurbeweging die wordt beschouwd als een van de schakels in het Al-Qaeda-terreurnetwerk van de wereldwijd gezochte terrorist Osama bin Laden.

Deze keer doken er nog geen bewijzen op, maar er liepen bij Arabische kranten wel opeisingen van het Islamitische Leger binnen. De organisatie zou eigenlijk een Amerikaanse tanker hebben geviseerd. Vorige maandag was het precies één jaar geleden dat de VS uit wraak voor de aanslagen van 11 september een globale oorlog tegen terreur begonnen. Aanvankelijk lag de focus op Afghanistan, maar Washington houdt in Djibouti ook elitetroepen klaar om desnoods op te treden in Jemen, waar Al-Qaeda veel aanhangers heeft. Sinds 9/11 werden er tientallen terroristen opgepakt.

Maar voor boze Jemenieten heeft kapitein De Tavernier nu geen tijd. "Wij zijn niet thuis in die kringen, hé. En andere motieven buiten blinde terreur kan ik niet bedenken. Geen enkel normaal mens heeft hier baat bij. We zijn een bemanningslid verloren en het zal weken duren voor ons schip is hersteld." De Tavernier wimpelt ook de thesis weg dat concurrenten achter de aanslag zouden zitten: "Ik denk dat de Compagnie veeleer vreedzame concurrenten heeft."

Maar misschien gaat het niet om CMB. De Limburg was een jaar lang gecharterd door Petronas, het Maleisische staatsoliebedrijf dat in Centraal-Azië verwikkeld is in een bikkelharde concurrentiestrijd om petroleum. Daarbij wordt geweld niet geschuwd. Richard Clayton, redacteur van het maritiem vaktijdschrift Fairplay Shipping Weekly uit Londen, hoedt zich voor zo'n sabotagescenario. "al is Petronas wel de grote verliezer", erkent hij. "Hun reacties spreken boekdelen. De Maleisische premier Mahathir Mohamad haast zich om te zeggen 'dat dit geen sabotagedaad was'. Het is duidelijk wel een aanslag, maar als dat wordt erkend, zullen ze zware verliezen lijden. De prijsstijgingen van ruwe olie als reactie op de ontploffing zullen nivelleren, maar met hun verzekeringspremies komt het niet snel meer goed."

De verzekeringsdeskundige van de CMB, Walter Justens, kan dat beamen. "Om zeven dagen te varen in risicogebieden die niet door de basispremie van de verzekering gedekt worden, zogeheten 'excluded area's', moeten nu al bijpremies betaald worden. Sinds vorige zondag zijn die premies verdubbeld tot verdrievoudigd. Ze schommelen nu rond de 0,3 procent van de waarde van het schip. We spreken over tienduizenden extra dollars."

De CMB is bij Lloyd's gedekt voor oorlogsrisico's, waaronder de aanslag valt, en bij de Luxemburgse West of England Ship Owners' Mutual Insurance Association voor de schade aan derden, maar de bijpremies moeten worden betaald door de bevrachter. "In dit geval is dat Petronas", zegt Justens.

De komende weken wordt echter voor de hele internationale scheepvaartsector zwaar weer voorspeld. Eigenlijk weet niemand hoe de kapers op de kust kunnen worden afgeslagen. "Mammoettankers zullen nergens meer veilig zijn", zegt Clayton. "Als je een marineschip zoals de Cole niet kunt beschermen, wat dan met een reuzentanker?"

Kapitein De Tavernier: "Begin december zal de Internationale Maritieme Organisatie strengere richtlijnen officialiseren om het risico voor terreur op zee tegen te gaan. Enkele ervan worden al sinds 11 september toegepast, zoals een strengere controle van wat en wie er aan boord komt."

Alvast over de bemanningsleden van tankers valt soms wel een valse noot te horen. Veel reders varen onder de vlag van illustere 'zeevaartnaties' zoals Luxemburg of de Kaaimaneilanden om aan de strengere arbeidswetten te ontsnappen. Ook voor de Limburg werd een beroep gedaan op zo'n creatieve constructie: het schip vaart weliswaar onder Franse vlag, maar is geregistreerd op de Kerguelen-Eilanden: een Franse archipel op... Antartica. "Maar dat doet geen afbreuk aan onze bemanning", verdedigt De Tavernier zich. "We varen alleen met gekwalificeerd personeel. Ik betwijfel trouwens of strengere regels kamikazes zullen tegenhouden. Wij varen vreedzaam te water. Het is niet aan ons om de zee te vrijwaren. Dat is de taak van kuststaten en internationale organisaties."

In private bescherming door 'maritieme veiligheidsfirma's' zoals Trident Maritime van de Britse huurling Tim Spicer ziet de CMB-kapitein in elk geen heil. "In Afrikaanse wateren wemelt het altijd van de kleine bootjes rond onze tankers. Wat zullen huurlingen doen? Elk verdacht bootje uit het water schieten? Nee, ik vrees dat we straks weer in konvooi zullen moeten gaan varen. Zoals in de Tweede Wereldoorlog."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234