Woensdag 23/06/2021

Geen nood, de generaal redt Egypte wel

Egypte kiest, alweer. En de winnaar is al bekend. De generaal die de Moslimbroederschap met harde hand van de macht verdreef, Abdelfatah al-Sisi, is alomtegenwoordig. Een partijprogramma is er niet, oppositie evenmin.

Sisi is overal. Caïro hangt vol met posters en spandoeken waarop de glimlachende, kalende kandidaat de kiezer net niet aankijkt. De overvloed zou lachwekkend zijn, als hij niet zo dwingend was. De Egyptenaren, zo luidt de impliciete boodschap, hebben eigenlijk geen andere keus dan bij de presidentsverkiezingen, gisteren en vandaag, te stemmen op de enige man die Egypte redden kan.

"Voor jou, Egypte, wordt generaal Abdelfatah al-Sisi president", luidt de tekst naast zijn afbeelding. Het is geen oproep, het is een vaststelling, en er is niets overdreven aan. Geen Egyptenaar of onafhankelijke waarnemer die gelooft dat de 59-jarige militair niet zal worden gekozen.

Na ruim drie jaar van chaos, geweld en demonstraties is het land toe aan een leider die kan zorgen voor orde, veiligheid en economisch herstel. De straatventers met prullaria op het Tahrirplein hebben de T-shirts met revolutionaire leuzen vervangen door T-shirts met het hoofd van de generaal. Dat hij tussen Mickey Mouse en Tom & Jerry hangt, doet aan zijn statuur nauwelijks af.

Op een billboard langs de Nijl, bij een aanlegplaats voor rondvaartboten, staat Sisi naast twee voorgangers, Anwar Sadat en Gamel Abdel Nasser. Vooral de laatste speelt een rol in zijn campagne. Die appelleert aan de Nassernostalgie, de (gekleurde) herinnering aan de tijd dat Egypte nog de leider van de Arabische wereld was, de straten veilig waren en de staat goed voor zijn onderdanen zorgde.

Net als de 'vader des vaderlands' wil de 59-jarige Sisi een patriarch zijn, de leider van de grote familie die Egypte heet. Wijs en rechtvaardig, maar ook streng en zo nodig met harde hand.

Repressie

Dat laatste kan akelig letterlijk worden genomen. Op 14 augustus vorig jaar verjoegen zijn veiligheidstroepen aanhangers van de Moslimbroederschap van het Rabaaplein in Caïro, waar ze zes weken lang hadden gedemonstreerd tegen de machtsovername door het leger. Generaal Sisi had op 3 juli - met wat volgens het Sisi-kamp geen staatsgreep mag worden genoemd - na één jaar een eind gemaakt aan de regeerperiode van de islamistische president Mohammed Morsi. 'Rabaa' ging gepaard met buitensporig geweld. Volgens internationale waarnemers werden meer dan 1.000 Morsi-aanhangers doodgeschoten, volgens de Moslimbroeders 2.600. Ook elders in het land vielen honderden doden.

Sindsdien is een vangnet van repressie over het land geworpen. De aanhangers van Morsi worden 'terroristen' genoemd, de Moslimbroederschap is door de autoriteiten bestempeld als terroristische organisatie en derhalve verboden. De leiders zitten gevangen, evenals naar schatting 20.000 aanhangers. Tegen 1.200 van hen werden in maart en april doodstraffen uitgesproken (deels later omgezet in levenslang).

"Het is echt vreselijk", zegt een waarnemer uit de internationale mensenrechtenhoek. "En wat het nog erger maakt, is de manipulatie van de publieke opinie." Draconische straffen? "Nee hoor, het zijn immers terroristen", is de doorsnee reactie.

De sfeer is zo bedrukt, dat de onderzoeker het wijs acht zijn naam maar uit de krant te houden. "Onder president Hosni Moebarak gaven we persconferenties over onze Egypte-rapporten. Onder Morsi spraken we met de regering en gaven we links en rechts interviews op televisie. Nu wil geen van de zenders nog met ons praten."

Amateurs

Ook tegen Egyptische verdedigers van de mensenrechten, zegt hij, wordt in de media een lastercampagne gevoerd. Ze worden 'pro-Moslimbroeders' genoemd of zouden een 'buitenlandse agenda' volgen.

De Egyptische media staan vrijwel unisono achter generaal Sisi; niet alleen die van de staat, ook de particuliere media. De meeste daarvan zijn in handen van enkele grote ondernemingen. De bovenbazen van het Egyptische kapitalisme, toch al geen liefhebbers van de politieke islam, hebben hun knopen geteld en schurken maar liever tegen de zittende macht aan.

De Partij van Vrije Egyptenaren (FEP) is daarom een van de politieke partijen die de kandidatuur van de - zelf partijloze - Sisi steunen. De FEP werd in 2011 opgericht met steun en geld van de puissant rijke koptische zakenfamilie Sawiris.

Op het hoofdkantoor van de FEP in Caïro hangen spandoeken en posters waarop de o zo bekende beeltenis van de generaal prijkt naast het partijlogo. "We voeren onze eigen leuzen", zegt de 31-jarige Emad Raouf, lid van het politiek bureau. "We werken wel samen met het campagneteam van Sisi, maar dat zijn amateurs." De keus van de FEP voor Sisi, zegt Raouf, kan met één woord worden verklaard: kapitalisme. "Economisch gezien voelen we ons het meest thuis bij Sisi. Sabahi is links, dat staat ver van ons af."

Sabahi? O ja, we zouden bijna vergeten dat er nog een kandidaat is: Hamdeen Sabahi. Voor alle duidelijkheid, de 59-jarige oud-journalist is zeker geen door de zittende macht geparachuteerde schertsfiguur. Onder achtereenvolgende dictators speelde de socialist-nasserist een moedige rol; zeventien maal ging hij de cel in. In de eerste ronde van de presidentsverkiezingen van 2012 bereikte hij met 21,5 procent een derde plaats.

Ditmaal lijkt Sabahi geen enkele kans te hebben. Een deel van zijn potentiële aanhang blijft thuis, overtuigd dat de verkiezingen een schijnvertoning zijn en dat de deelname van Sabihi wordt misbruikt om de zaak te legitimeren. Maar vooral: bij het electoraat is de vanzelfsprekendheid van Sisi als president massaal ingedaald.

Tussen de feestversiering aan Sisi-spandoeken op straat is het hoofd van Sabihi amper te ontwaren. Toch voerde hij wel degelijk campagne: hij toerde onvermoeibaar door het land en ontmoette arbeiders en jongeren, de kern van zijn aanhang. Dit in tegenstelling tot Sisi, die zich met een beroep op "aanslagen op mijn leven" nergens vertoonde. Hij volstond met spaarzame interviews. Daaruit moest stukje bij beetje worden gedestilleerd hoe de kandidaat dan wel denkt het vaderland uit het moeras te halen, want een programma heeft hij niet gepresenteerd.

"Het is moeilijk vast te stellen waar Sisi voor staat", zegt Shahir George, de 29-jarige secretaris-generaal van de partij Misr al-Hurriya. De sociaal-liberalen besloten na lang beraad zich uit te spreken voor Sabahi als president, maar dat betekent niet als vanzelf dat ze fel in de oppositie gaan. "Pas als hij gaat regeren, kunnen we duidelijk stelling nemen."

Bedenkelijk vonden ze wel dat Sisi in een van zijn interviews zei: "Ik kan de details van mijn programma niet bekendmaken, want de nationale veiligheid is in het geding."

Grondwet

Verder ontwaart hij in Sisi een persoon die "geen kritiek kan verdragen", "weinig oog heeft voor afwijkende opinies" en "niet het nut ziet van oppositie". Tegen verslaggevers zei de oud-legerleider dat Egypte niet rijp is voor "volledige democratie" - dat heeft zeker 25 jaar nodig.

Omineuze taal. Dat moet toch ook die andere liberalen, de Vrije Egyptenaren, zorgen baren? De FEP is immers lid van de Liberale Internationale.

FEP-bestuurslid Raouf moet toegeven dat hij "niet kan verzekeren dat er onder Sisi meer vrijheid zal komen". In onderlinge gesprekken heeft de generaal daar geen garanties over gegeven, nee. "Onze enige garantie is de grondwet. Wij zullen opstaan tegen elke president die zich niet aan de grondwet houdt. Ook als hij Sisi heet."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234