Maandag 26/07/2021

Geen nieuws maar leugens in het Trump-tijdperk

Nicholas Kristof is columnist van The New York Times.

Als u uw nieuws uit deze krant of een van haar concurrenten in de traditionele pers haalt, is er waarschijnlijk heel veel dat u niet weet.

U beseft misschien niet dat Barack Obama een in Kenia geboren moslim is. Of dat hij van plan was een derde ambtstermijn als illegitieme president uit te zitten, door Hillary Clinton eerst te laten winnen en daarna aan te klagen. Het is u waarschijnlijk ook ontgaan dat de steun van de paus voor Donald Trump mee heeft voorkomen dat de verkiezingen werden vervalst.

Wist u dat Clinton de duivel aanbidt? Dat ze de sleutelfiguur is van een internationaal kabaal dat kinderen als seksslaven gebruikt? Dat Chelsea Clinton Bills dochter niet is, maar een onecht kind van Hillary met een andere man? En dat Bill zelf een onecht kind met een zwarte prostituee heeft?

Dat hebt u allemaal gemist!

Er is natuurlijk niets van waar, maar het stond wel allemaal te lezen op Alt-right of valse nieuwssites (het verschil tussen de twee is niet altijd duidelijk). Een van de lessen die deze bizarre presidentsverkiezing ons heeft geleerd, is dat vals nieuws oprukt, gekken het woord geeft en de democratie ondermijnt.

De berichtgeving over Trump in de traditionele media en vooral op de kabeltelevisie heeft vaak gefaald. Hij heeft te veel kritiekloze televisiebelangstelling gekregen omdat hij goed was voor de kijkcijfers. Er is te weinig onderzoek geweest naar zijn zakendeals, zijn racisme, zijn geschiedenis van seksuele aanrandingen. De twee kandidaten werden ook te vaak als gelijkwaardig en even onvolmaakt voorgesteld.

Wij in de traditionele media hebben de Amerikaanse werkende klasse verwaarloosd, te veel senatoren geïnterviewd en te weinig werkloze staalarbeiders bezocht. Maar de meer en meer invloedrijke Alt-right websites hebben een nog veel nefastere rol gespeeld. Per slot van rekening is aankomend president Trump voor een stuk in de politiek gestapt als kampioen van de leugen dat Obama in het buitenland is geboren en dus geen president kon zijn.

In Macedonië

Hoewel de giftige campagne van 2016 achter ons ligt, zullen de Alt-right websites valse informatie blijven spuien, die de verdraagzaamheid en de democratie ondermijnt. Ik vind ze vooral afstotelijk omdat ze hun best doen de vooroordelen tegen zwarten, moslims en latino's te versterken en dus ons maatschappelijke weefsel te verscheuren.

In een onderzoek van BuzzFeed was 38 procent van de bestudeerde Facebook-posts op drie grote rechtse websites ofwel vals, ofwel een mengeling van waarheid en leugens. Nog triester: vooral de leugens werden gretig door de lezers gedeeld en waren dus winstgevend. Freedom Daily bleek de meest bedrieglijke Facebook-pagina te zijn en produceerde de inhoud die het vaakst viraal ging.

Sommige lieden achter deze sites zijn zelfs geen conservatieven, maar buitenlandse ondernemers die met hun websites veel publiek en dus ook reclamedollars proberen aan te trekken. God weet waarom ze vooral actief zijn in Macedonië, ooit een deel van Joegoslavië. BuzzFeed heeft alleen al in Veles, een stadje met 45.000 inwoners, meer dan honderd sites over de Amerikaanse politiek ontdekt. "Ik ben ermee begonnen om gemakkelijk geld te verdienen", vertelt de eigenaar van DailyNewsPolitics.com. Hij is een Macedonische jongen van 17.

Facebook heeft zich ontpopt tot een machtig platform voor de verspreiding van die leugens. Als mensen op hun Facebook-feed veel artikelen zien die door een heleboel conservatieve vrienden worden gedeeld en waarin elke keer wordt verteld dat Clinton op het punt staat vervolgd te worden voor misdrijven die ze heeft gepleegd, dan gaan ze dat misschien geloven.

De sites worden 'alt-right' genoemd omdat ze oorspronkelijk een alternatief waren voor het mainstream conservatisme. Vandaag zijn ze zelf mainstream geworden. Steve Bannon, de baas van Breitbart, een van die sites vol valse informatie, werd zelfs Trumps campagneleider.

Er bestaan ook heel partijdige linkse nieuwssites die het niet te nauw nemen met de waarheid, maar zij zijn minder tot fantaseren geneigd dan rechts. De Macedonische ondernemers waren trouwens begonnen met linkse websites die op de aanhangers van Bernie Sanders mikten, maar daar bleek weinig belangstelling voor te bestaan.

Een van de problemen van traditionele nieuwsbronnen is dat ze de voeling kwijt zijn met veel van de gewone kiezers die ze willen aanspreken. Dat uit zich ook in ons gebrek aan reactie op de verzinsels van extreemrechts. Volgens mij is dat een vergissing: leugens zoals de bewering dat de paus achter Trump stond of dat Barack en Michelle Obama hun steun aan Clinton hadden opgezegd, waren aanvallen op ons politiek systeem en verdienden weerwerk.

De toekomst ziet er somber uit. Het businessmodel van de traditionele journalistiek verkeert in crisis en de extreemrechtse websites winnen terrein, terwijl ze munt slaan uit vals 'nieuws' dat het racisme in de hand werkt en de democratie ondermijnt. Erger nog: ze hebben de goedkeuring van de machtigste man ter wereld.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234