Maandag 26/10/2020

Racisme

Geen negers en kaffers meer in musea

Rubens' Negerkoppen heet nu Vier studies van het hoofd van een Moor. Al is ook 'Moor' controversieel in Nederland.Beeld © rubens

'Kaffer', 'neger', 'mongooltje'. Nederlandse musea passen omschrijvingen aan 'die echt niet meer kunnen'. Ook Belgische musea vermijden deze woorden, al wijst men erop dat we de geschiedenis niet mogen wissen.

Enkele jaren geleden borrelde het idee om deze termen aan te passen al op in het Amsterdamse Rijksmuseum. Eind volgend jaar zal een handleiding voor correct taalgebruik in musea verschijnen, opgesteld door het Nationaal Museum van Wereldculturen in Leiden. De oude omschrijvingen, vaak stammend uit de koloniale tijd, moeten wel vindbaar blijven in de digitale catalogi.

"Ook wij springen al langer behoedzaam om met omschrijvingen die we als kwetsend ervaren", reageert Guido Gryseels, directeur van het Koninklijk Museum voor Midden-Afrika in Tervuren. "Woorden als 'kaffer', 'neger' of 'exotisch' vermijden wij. We laten ons al langer bijstaan door een comité van Afrikaanse verenigingen en discussiëren over alle mogelijke hete hangijzers. Zo worden we bijvoorbeeld geconfronteerd met ergernis over de benaming van een van onze gebouwen: het 'Koloniënpaleis'. Dat geeft de verkeerde indruk dat wij nog altijd de 'kolonie' zouden verheerlijken."

Gryseels heeft nauwe contacten met zijn Nederlandse collega's. "We ontmoeten elkaar volgende week en ik ben benieuwd naar de woordenlijst waaraan ze werken. Wij hebben zo'n handleiding niet, maar al onze teksten worden wel nauwgezet gescreend."

'Lessen trekken'

Gryseels wijst wel op het gevaar om de benamingen in databanken te gaan schrappen. "Dat lijkt me een brug te ver. We moeten niet verdoezelen hoe we vroeger met Afrika omgingen, we kunnen daar lessen uit trekken. We moeten ons koloniale verleden niet onder de mat vegen. Ik kan u verzekeren dat het vaak confronterend is wanneer wij bepaalde brieven of foto's uit de koloniale periode onder ogen krijgen: het racisme druipt eraf.

"De discussie over de terminologie is een onderdeel van de beeldvorming waaraan wij werken tijdens onze sluiting. In 2017 gaat het Afrika-museum weer open. Wij willen tegelijk een lieu de mémoire zijn - het imposante koloniale museum van Leopold II - én het museum van het hedendaagse Afrika. Dat is een zeer moeilijke oefening."

Marieke Van Bommel, directeur van het MAS in Antwerpen met een rijke etnografische collectie, wijst erop dat ook in hun databank woorden als 'neger' en 'negerinnetje' voorkomen. "Als je dergelijke stukken op zaal tentoonstelt, pas je het label uiteraard aan: als museum wil je niemand kwetsen. Maar dergelijke termen wissen in je databank is geen oplossing. Een museum heeft zijn collectiegeschiedenis die je niet mag wissen. Ik neem zeker contact op met de collega's van het Rijksmuseum."

De beroemde studie van Rubens met het hoofd van een zwarte in het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten van Brussel heet niet meer Negerkoppen maar Vier studies van het hoofd van een Moor. Maar in Nederland struikelt men intussen ook over het woord 'Moor'.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234