Zaterdag 06/06/2020

Geen Mo Yan in het Nederlands: vertalers slaken alarmkreet

'Je zal vergeefs zoeken naar Nederlandse vertalingen van de kersverse Nobelprijswinnaar, de Chinese auteur Mo Yan', zegt Patrick De Rynck, bestuurslid van VAV, de Vlaamse Auteurs-vereniging. Het is een symptoom van een dieperliggende malaise.

"Het vertalen staat onder zware druk", zegt Patrick De Rynck. "Waardevolle fictie dreigt minder en minder in het Nederlands vertaald te worden. Nochtans hebben wij in de Lage Landen altijd al een bloeiende literaire vertaalcultuur gehad."

"Er zullen nu ongetwijfeld snel vertalingen van Mo Yan verschijnen, vaak via het Engels hervertaald. Blijkbaar is er wel een uitzondering: Silvia Marijnissen vertaalde voor De Geus in pre-Nobelprijs- tijden het boek Kikkers, dat eind dit jaar verschijnt. Er zijn dus nog uitgevers die tegen de stroom in roeien."

Maar globaal nemen uitgevers in deze moeilijke economische tijden steeds minder risico's. "Het zogeheten compensatiedenken staat op de helling", zegt De Rynck. "Tot voor kort werd de opbrengst van bestsellers gebruikt om moeilijker in de markt liggende genres uit te geven, zoals vertalingen. Maar men wil ook minder boeken op de markt gaan brengen: tot nu toe werd veel uitgegeven in de hoop dat er een onverwachte bestseller tussen zat."

"Bovendien is vertalen duur. Een boek van 300 pagina's laten vertalen kost al gauw zesduizend euro, hoewel vertalers niet riant betaald worden. Een roman kost een uitgever daarentegen een voorschot van 1.500 euro en daarna de royalty's voor de auteur. De uitgever loopt daarmee dus een veel kleiner risico."

Het gevolg is dat er in het Nederlands minder en minder vertaald wordt. "De grote namen worden nog vertaald en de oudere generatie vertalers komt nog wel aan de bak. Maar we zijn een nieuwe generatie uitstekende vertalers aan het verliezen. Ik hoor dat er bijvoorbeeld voor de vertaling van een nieuwe biografie van Kafka uit het Duits bij uitgevers geen interesse is. Ook Frans Denissen, een van onze grote vertalers, zegt dat een vertaling van Die gore klerezooi in de Via Merulanavan Carlo Emilio Gadda nu niet meer zou kunnen." Het boek (uit 1946) werd vorig jaar nochtans nog als een sensationele ontdekking onthaald.

"Bij poëzievertalingen is de kaalslag enorm. Werk van grote dichters als Kavafis, Drummond de Andrade en Pessoa, in de jaren tachtig en negentig vertaald, is niet meer verkrijgbaar en wordt niet meer herdrukt. Van de al jaren Nobelprijsfähige Syrische schrijver Adonis is niets in het Nederlands vertaald", zegt De Rynck. "Bij sommige auteurs zoals Bertolt Brecht spelen ook de zware financiële eisen van de erven mee."

Zijn er oplossingen om de dreigende verschraling tegen te gaan? "Vertalers zijn bruggenbouwers", zegt de Rynck. "Er is dus eigenlijk een grote culturele opdracht voor Europa weggelegd. Europese politici kunnen zo hun Nobelprijs helpen waarmaken: vertalers brengen taalgemeenschappen in contact met elkaar, het zijn vredestichters."

"Het Vlaams Fonds voor de Letteren VFL zorgt voor vertalersbeurzen: dat is goed en nodig, want wie van literair vertalen wil leven, veroordeelt zichzelf ongeveer tot armoede, leert het inkomensonderzoek dat VAV uitvoerde bij Vlaamse literair vertalers. Maar ook het uitgeven van vertalingen moet worden ondersteund. Dat zou kunnen door een actiever beleid te voeren voor de productie-ondersteuning. Of door meer projectmatig te gaan werken. Er moet in elk geval meer marktcorrigerend worden opgetreden dan nu. Maar het VFL krijgt er opdrachten bij terwijl de middelen niet toenemen. Er ligt dus ook een grote verantwoordelijkheid bij de Vlaamse overheid."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234