Donderdag 26/11/2020

Geen lijk, geen bewijs, zegt een oude maffiawijsheid. Het is nog waar ook

Maffia ontvoert journalist, legt hem in een bad vol zuur en giet wat overblijft in een betonblok. Het gebeurde in België, in 1989. De opdrachtgever was de Siciliaanse godfather Carmelo Bongiorno, die dacht: 'Geen lijk, geen bewijs.' Bongiorno werd in 1994 tot de doodstraf veroordeeld, maar maandag beginnen voor het Brusselse hof van beroep de debatten die kunnen leiden tot een juridische primeur: een nieuw assisenproces, zestien jaar na datum. Want: 'Geen lijk, geen bewijs.' Douglas De Coninck bericht.

Ergens op een onbekende plek woont de nu 39-jarige Pascale Hector met een andere naam. Ze is een van de zeldzame Belgen voor wie justitie ooit een getuigenbeschermingsprogramma uitdokterde. De politie bewaakte haar woonst. De directeur van de school van haar kinderen was discreet op de hoogte gebracht. De Henegouwse schone werd destijds geprezen voor haar moed. Op twee processen tegen kopstukken van de Siciliaans-Belgische koppelbazenmaffia had ze in de getuigenbank plaatsgenomen en gepraat. Dankzij haar was het ongenaakbaar gewaande kopstuk van de Italo-Belgische koppelbazenmaffia Carmelo Bongiorno op 18 november 1994 door het assisenhof in Bergen veroordeeld tot de doodstraf voor de moorden op zijn eigen stroman Jean-Claude Boittiaux en - vooral - journalist Stéphane Steinier.

Na afloop van het proces genoten rechter Jacques Vereecke en zijn gezin wekenlang politiebescherming. Eén getuige was neergekogeld voor hij kans kreeg de rechtszaal te bereiken. Tegen één getuige-verdachte werd aan het eind van de debatten de doodstraf uitgesproken... door een Italiaans klinkende stem vanuit het publiek: "Verrader! Gij gaat creperen!" Dat was Henegouwen, toen. De omerta, dat was niet iets uit films of romans.

Maandag beginnen voor het Brusselse hof van beroep de debatten die tot een nieuw proces kunnen leiden. "We hebben die afgedwongen via het Hof van Cassatie", legt Bruno Dayez, advocaat van Bongiorno, uit. "Het hof van beroep moet oordelen of het klopt, zoals wij aanvoeren, dat de veroordeling van Bongiorno voor de moord op Boittiaux in hoofdzaak op de getuigenis van Hector berustte. Volgt het hof ons, dan kan Cassatie weinig anders dan beslissen dat het proces elf jaar na datum moet worden overgedaan. Het zou bij mijn weten de eerste keer zijn sinds de zaak-Irma Laplasse dat zoiets gebeurt. We zijn hoopvol, want Cassatie beval ook al een herzieningsprocedure voor het luik-Steinier."

Dit is het punt, zegt Dayez: "Het is on-om-stote-lijk vast komen te staan dat mevrouw Hector, heldin van de natie en ondergedoken op een geheim adres, alles heeft gefantaseerd. Alles."

24 januari 1989. Bij de BOB (de vroegere federale politie) in La Louvière loopt een telefoontje binnen van 'Het Crapuul'. Dat is de bijnaam van Ioannis Ikonomou. De Griekse gangster is wat zijn bijnaam suggereert, maar bovenal een allesweter over het Henegouwse misdaadmilieu. Hij is een occasionele informant van de BOB en staat erom bekend altijd te bellen als een ruzie onder collega-gangsters dreigt te ontaarden. Hij heeft mensenlevens gered, de Griek, zo wordt gezegd, en ook ontnomen. 'Het Crapuul' vertoeft nu in Griekenland. Als hij van daaruit de moeite doet te bellen, moet het voor adjudant Flament, zoals die achteraf zelf toegeeft, duidelijk zijn dat het dringend is. "Het gesprek ging over Bongiorno en Michel Dubuisson", getuigt Flament op het proces. "Over corruptie. En over een deal, uitgaande van de BOB van La Louvière, om diens liefdesrivaal te elimineren."

Net als Flament is Michel Dubuisson (44 in die tijd) adjudant bij de BOB van La Louvière. Van Dubuisson is geweten dat hij een moeilijke periode doormaakt. Zijn vriendin en moeder van zijn kind, de twintig jaar jongere Chantal Celant, is secretaresse op de redactie van La Nouvelle Gazette in Charleroi. Daar is een knapperd aan de slag gegaan als stagiair. Stéphane Steinier (28). Hoewel in het bezit van een rechtendiploma, heeft Steinier zich als bezeten op zijn jongensdroom gegooid. Hij schrijft over gebroken armen, verslaat provinciale voetbalwedstrijden en maakt foto's van gouden bruiloften.

Als het klopt wat 'Het Crapuul' zegt, zo weet adjudant Flament meteen, is een bruiloft iets wat Steinier zelf nooit zal meemaken. Chantal Celant heeft Dubuisson de bons gegeven. In een vlaag van razernij heeft Dubuisson al eens een schot gelost in het plafond van de rijkswachtkazerne. Hij is ook op een nacht bij Celant binnen gestormd om zijn dienstwapen op het hoofdje van zijn eigen peuter te zetten: "Als je me verlaat, schiet ik hem dood!" En Bongiorno, tja. Als er iemand in deze regio is bij wie je tussen pot en pint een huurmoord kan bedisselen, weet Flament, dan is hij het.

De moord was eigenlijk al opgehelderd voor ze werd gepleegd.

In de namiddag van vrijdag 27 januari 1989, drie dagen na het telefoontje van 'Het Crapuul', wordt in de buurt van het station van Bergen de rode Peugeot 205 van Stéphane Steinier teruggevonden. In de auto worden een kogelhuls en een baseballknuppel opgemerkt, op de vloer ligt wat bloed. De journalist is enkele uren eerder door zijn ouders, bij wie hij nog inwoont, als vermist opgegeven.

Tien weken lang voert de BOB van La Louvière het onderzoek zonder in eigen rangen te kijken. Maar dan, begin april, meldt zich Giuseppe 'Jojo' Condello bij de gerechtelijke politie in Bergen. "Ik was het", bekent hij, "ik en twee anderen." De een was Italiaan Bruno Di Donato en de ander de Turk Necdet Demirkaya, die de twee fatale schoten loste en van wie later blijkt dat hij zo slordig is geweest om dna in de Peugeot achter te laten. Steinier is uit de auto gesleurd en in een bestelwagen geduwd. In opdracht van Bongiorno, legt Condello uit. Hij heeft spijt, omdat hem niet was gezegd dat het slachtoffer naast ineen getimmerd ook vermoord moest worden, en nog minder dat het een doodbrave journalist was. "Wat er daarna is gebeurd, weet ik niet. Ik denk dat men het lijk van Steinier in een zoutzuurbad legde en daarna zijn resten in een betonblok heeft gegoten." Hij denkt dat, merkt Condello op, omdat dat de favoriete methode was van de Bongiorno-clan.

België reageert geschokt. Dit is België, niet het Chicago van Al Capone. De ware motieven van Bongiorno en Dubuisson, een liefdesaffaire, gaan in de lente van 1989 wat verloren tussen wat zoal aan het licht komt. Bongiorno staat aan het hoofd van een netwerk van koppelbazen. Door een paar (achteraf vanwege deze affaire gedichte) hiaten in de wet, slagen koppelbazen erin jaarlijks de schatkist van een klein miljard euro te beroven. Dat gaat zo. Je richt een bouwbedrijfje op en benoemt een ongeletterde buitenlandse metselaar tot zaakvoerder. Je betaalt helemaal niets aan RSZ of fiscus, wat de eerste zes maanden ook niet hoeft omdat binnen die termijn geen enkele inspectiedienst in actie komt. Staat er een inspecteur voor de deur, dan leg je de boeken neer, stuur je de 'zaakvoerder' terug naar zijn land, richt je een nieuwe firma op en neem je een nieuwe metselaar.

Op zijn hoogtepunt stelde de clan-Bongiorno 900 mensen te werk. De arbeiders werden via tussenaanneming ingeschakeld op tal van grote Waalse bouwwerven. Koppelbazen bouwden de hoofdzetel van het ministerie van Financiën in Charleroi, het administratief complex in Nijvel, de gevangenis van Andenne en zelfs het gebouw van voor de Rijksdienst voor Arbeidsvoorziening in Charleroi.

Een vaak opduikend probleem bij koppelbazerij is dat zo'n kleine metselaar het met zijn plotse status als zaakvoerder hoog in zijn bol krijgt en moeilijk gaat doen wanneer hem wordt gezegd dat hij het land moet ontvluchten. Zo was er Adriano Gattesco, de beloftevolle keeper van voetbalclub RUS Binche. Kortstondig zaakvoerder van een van Bongiorno's bedrijfjes. Van de aardbol verdwenen op 23 april 1988. Idem voor Jean-Claude Boittiaux, maart 1988. Virgilo Darga beging de vergissing voor de RTBF-camera's te getuigen over "het schandaal van de koppelbazenmaffia". Hij werd begin 1985 op klaarlichte dag in Bergen neergeschoten in zijn auto, waarna die in brand werd gestoken.

Carmelo Bongiorno, zo is de overtuiging van zijn familie, leed aan het Peter's Principle. Te vroeg te hoog geklommen. Hij werd op 5 december 1953 geboren in het Siciliaanse Casteltermini. Hij was amper 30 toen hij al aan het hoofd kwam te staan van de familiale clan. Hij was 34 toen Steinier werd vermoord. Jong, roekeloos. Wie maalde om een lijk meer of minder? Bongiorno, zo leerde het proces, moet hebben gedacht eeuwige onschendbaarheid te bekomen door Dubuisson op zijn manier van zijn liefdesrivaal af te helpen. Dubuisson legde op het proces uit dat hij Bongiorno wel eens ontmoette op café en dat die hem daar dan wel eens tips doorspeelde.

Zowel 'Jojo' Condello als 'Het Crapuul' getuigden over dat ene cafégesprek, enkele dagen voor de moord. Doe dat niet, was Bongiorno geadviseerd. Een journalist, dat is niet hetzelfde als de keeper van RUS Binche. Bongiorno luisterde niet. De omerta, geloofde hij, zou overwinnen.

Op 17 april 1989, drie dagen na de bekentenissen van 'Jojo' Condello, wordt in Manage een granaat gegooid naar het huis van zijn echtgenote. Op 22 juli ontploft in Estinne een bom in de bar van zijn vader. De zaak wordt in de as gelegd. Op 8 november 1989 wordt in het centrum van Morlanwelz vanuit een rijdende auto Giuseppe Dell'Area neergemaaid. Dell'Area is de ex-rechterhand van Bongiorno en eerst mee gearresteerd als verdachte voor de moord. In de gevangenis zou hij Bongiorno hebben gezegd bereid te zijn te zwijgen in ruil voor een smak geld. Eeuwig zwijgen zou hij, rijk worden nooit.

De omerta is sterk. De mogelijkheden van de speurders zijn beperkt. Nog voor het einde van het jaar 1989 komt Bruno Di Donato vrij en even later ook een andere medeplichtige, Davide Persico. Bongiorno komt in april 1990 alweer vrij. Hij wordt nog eens gearresteerd, komt weer vrij, vlucht naar Frankrijk, wordt opnieuw gearresteerd, komt weer vrij en vlucht naar Sicilië, om zich in de herfst van 1994 uiteindelijk gewillig aan te bieden bij de Belgische justitie. Omdat hij, naar hij zegt, "vertrouwen heeft" in het assisenproces. Dat en het feit dat de maffiosi zo vlotjes hun vrijlating bekomen voor raadkamer of kamer van inbeschuldigingstelling heeft een reden. Zes letters. Omerta. Na al die bommen en granaten heeft 'Jojo' Condello laten weten dat hij al zijn verklaringen 'intrekt'.

Maar het draait anders uit. In Italië, waar hij is gearresteerd, is Necdet Demirkaya, de feitelijke dader, al veroordeeld (23 jaar cel) en is de hele bewijsvoering al rond. Op het proces in Bergen weerstaat Condello aan de druk. En duikt plots, als uit het niets, een tweede kroongetuige op: Pascale Hector, de weduwe van Giuseppe Dell'Area. Zij vertelt over de gesprekken die in de weken voor de moord zijn gevoerd tussen Bongiorno en zijn luitenanten, kan ook precies beschrijven hoe het Jean-Claude Boittiaux is vergaan. Gevolg: de doodstraf voor Bongiorno en Dubuisson, 12 jaar cel voor Condello.

Geen lijk, geen bewijs. Het is naast de omerta zo'n oude Siciliaanse wijsheid waar de siccio's in 1994 hun voordeel mee dachten te doen. Spijts smeekbedes van zijn ouders, is het lijk van Stéphane Steinier nooit teruggevonden. 'Het Crapuul' meent te weten dat het ergens in Griekenland in de fundamenten van een overheidsgebouw ligt, maar veel preciezer dan dat is zijn informatie niet. Van Boittiaux is evenmin ooit een lijk teruggevonden. En van de keeper van RUS Binche ook niet. Niemand wou eindigen als hij of als Giuseppe Dell'Area.

Kwam Pascale Hector getuigen om zijn dood te wreken? Mogelijk, maar niet alleen daarom, zo blijkt nu. De vader van haar kind, dat ten tijde van het vooronderzoek bij wijze van getuigenbeschermingsprogramma onder politiebegeleiding naar school gebracht werd, is Armand Scouflaire. Hij is adjudant bij de BOB van La Louvière en had jarenlang de leiding over het onderzoek naar de moorden op Steinier en Boittiaux. Hij had zich, zoals dat heet, vastgebeten in dit ene aanknopingspunt, de maffiaweduwe. Hij was smoorverliefd geworden.

Het is een wondere wereld. Kort nadat Steinier was vermoord, wierp Chantal Celant zich weer in de armen van Dubuisson. "Het kwam er in dat onderzoek vooral op aan te achterhalen wie met wie neukte", zegt een toenmalige speurder. "Dat maakte de zaken er niet simpeler op."

Niet alleen adjudant Scouflaire viel voor de charmes van Hector. De vrouw had gelijktijdig ook een relatie met een speurder van de BOB in Brussel die de financiële handel en wandel van de koppelbazen uitvlooide. Ook hij had zich in dit ene aanknopingspunt vastgebeten. En ook hier hield het niet op.

"Toen mijn cliënt me dit voor de eerste keer vertelde, kon ik het ook moeilijk geloven", zegt advocaat Bruno Dayez. "Carmelo Bongiorno beweert dat ook hij vanaf eind 1989 en tot juist voor het begin van het proces, eind 1994, een relatie had met Pascale Hector. Gelijktijdig met die speurders. De vraag begint te rijzen wie in dit verhaal géén relatie had met die vrouw. Het is te gek om los te lopen. Hector zat vanaf eind 1989 op haar geheime adres, met een nieuwe naam. Bongiorno heeft op het proces tot in de puntjes het interieur van haar 'geheime' flat beschreven. Men heeft daar toen laatdunkend over gedaan: ach, zo'n maffiabaas, die is vast via een van zijn pionnetjes aan zijn informatie geraakt. Nieuw bewijsmateriaal toont aan dat Hector wel degelijk geregeld Bongiorno bij haar thuis ontving, toen die tussen de aanhoudingsmandaten door vrij rondliep. Terwijl zij deel uitmaakte van een geheim programma, om te worden 'beschermd' tegen hém, Bongiorno."

Dat is volkomen absurd.

"Dat ben ik met u eens, maar het is wel gebeurd. Wij hebben Hector een eerste keer aangeklaagd wegens meineed, omdat ze manifest had gelogen tijdens het koppelbazenproces tegen Bongiorno in 1998. Vier jaar later is ze tot zes maanden voorwaardelijk veroordeeld wegens meineed."

Het is niet omdat een getuige liegt in 1998 dat ze dat ook al deed in 1994.

"Tegen dat argument hebben wij jarenlang gestreden. We hebben alle verklaringen van Hector geanalyseerd en kunnen aantonen dat ze ook toen al, begin jaren negentig, om het even wat in proces-verbaal liet gieten om de speurders te plezieren."

Waaruit bleek dan dat die vrouw loog?

"Een voorbeeld: Jean-Claude Boittiaux. Die man is volgens Pascale Hector in maart 1988 vermoord en het hof heeft dat voor waar aangenomen in het vonnis. Drie maanden na maart 1988, zo is bewezen, is Boittiaux nog in verschillende banken documenten gaan ondertekenen. Er zijn getuigenissen van bankdirecteurs. Die man leefde nog op het tijdstip waarop hij volgens het vonnis van het assisenhof in opdracht van mijn cliënt is vermoord. Er zijn zo tientallen voorbeelden. Die dame is wel honderd keer ondervraagd. Het staat nu vast dat zij niet meer deed dan ondertekenen wat de speurders in haar plaats op papier zetten."

Boittiaux is wel vermoord.

"Als een rechter zegt: ik veroordeel u omdat u in maart 1988 mijnheer X hebt vermoord, en achteraf blijkt dat mijnheer X in de zomer van dat jaar nog leefde, dan is er een probleem."

Was uw cliënt verliefd op Pascale Hector?

"Tot over zijn oren. Het was voor Bongiorno een complete verrassing toen zij plots in de getuigenbank verscheen. Hij voelde zich verraden, wat hij ook is."

Iedereen weet dat de eind 1994 door het assisenhof in Bergen geschreven gerechtelijke waarheid de waarheid is. Met wat improvisatie tot stand gebracht, misschien. Maar wel de waarheid. Het dna was van Demirkaya, het telefoontje van 'Het Crapuul' is wat het was en Dubuisson kon tijdens het proces enkel beamen dat hij begin 1989 inderdaad in al te veel foute cafés had lopen verkondigen dat hij zijn liefdesrivaal dood wou. Alleen: buiten de vanwege eigen betrokkenheid twijfelachtige 'Jojo' Condello was er buiten Pascale Hector geen enkele getuige die durfde te praten.

Michel Dubuisson broedt vanuit zijn cel al jaren op een theorie. Volgens hem is de moord op Steinier in scène gezet door een met Bongiorno rivaliserende koppelbaas-peetvader, een vriend ook van 'Het Crapuul'. Die zou de BOB hebben gebeld om een vals spoor te leggen. "Als je het dossier doorneemt, blijkt die theorie niets eens zo gek", vindt Dayez. "Mijn cliënt blijft erbij dat hij met de moorden op Steinier en Boittiaux niks te maken had. En denk vooral niet dat zijn concurrenten in de bouwsector, destijds, doetjes waren."

Het sterkste argument van Carmelo Bongiorno (51) situeert zich op de kalender. Lees de wet-Lejeune, deel dertig jaar door drie, tel er de vele jaren voorhechtenis bij op en je ziet: normaliter komt Bongiorno binnen de kortste keren sowieso vervroegd en voorwaardelijk vrij. "Dat is ook aan het gebeuren", zegt Dayez. "Al tweemaal werden hem enkele dagen voorwaardelijke vrijheid op proef gegund. Hij is nu in de running voor elektronisch toezicht. Over enkele weken mag hij naar huis met de enkelband om."

Waarom dan nog al dat geprocedeer, die behoefte aan een nieuw proces? "Voor mijn cliënt is het een erekwestie. Hij wil een nieuw proces, en gaat voluit voor de vrijspraak."

Maandag en vrijdag buigt het hof van beroep zich over de zaak. Later volgen gelijkaardige debatten over Hectors beweringen over de moord op Steinier. Dan is het afwachten wat Cassatie beslist. Komt er een nieuw proces, dan niet in Bergen, maar elders. Maar met dezelfde getuigen als toen, Pascale Hector niet meegerekend. "Door haar veroordeling wegens meineed kan zij niet meer getuigen", merkt Dayez fijntjes op.

De vraag is wie daar wel toe bereid is. 'Jojo' Condello kwam eind jaren negentig vrij en bleef wijselijk ver weg uit Henegouwen. Waar de man uithangt, is onduidelijk. Dat hij er niks voor voelt om nog eens op de getuigenbank plaats te nemen, staat vast. Een strengere wetgeving legde het koppelbazenmilieu grotendeels aan banden, maar de angsten leefden verder.

De enige vragende partij voor een nieuw proces, buiten Bongiorno, is Dubuisson, die intussen een zestiger is. "Hij zit nog steeds in de gevangenis en blijft erbij dat hij onschuldig is", zegt advocaat Etienne Duvieusart. "Wij zijn er zeker van dat dat ook zal blijken, als er een nieuw proces komt."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234