Zaterdag 24/10/2020

Opinie

Geen hulde aan Catalonië

Beeld AFP

Roger Cohen is columnist bij The New York Times.

De Spaanse premier Rajoy heeft zwaar geblunderd. Met zijn defensieve, oneerbiedige houding heeft hij de Catalaanse onafhankelijkheidsbeweging versterkt. En tegelijk de ruimte om te onderhandelen nog verkleind. Het politieoptreden dat het referendum moest beletten, was lomp en overdreven agressief. De beelden van neergeknuppelde Catalanen zullen de vlammen van het separatisme aanwakkeren.

Maar op een fundamenteel punt had Rajoy gelijk: het referendum was onwettig. Het was in strijd met de grondwet die Spanje na Franco’s dictatuur in 1975 welvarend maakte en het land toegang gaf tot de familie van de Europese democratieën. Spanje is bovendien al sterk gedecentraliseerd. Geen enkele bezoeker van Barcelona zal een stad ontdekken die een gebrek aan zelfvertrouwen heeft of onder de verstikkende voogdij van Madrid gebukt gaat.

Schijnvertoning

De manier waarop Catalaans minister-president Puigdemont zijn separatistische referendum heeft doorgedrukt, was een provocatie. Niet alleen van de regering in Madrid en het grondwettelijke hof, maar ook van veel Catalanen. Volgens de peilingen wou bijna de helft van de bevolking onafhankelijkheid noch referendum.

Het referendum was een schijnvertoning. Het negeerde de zwijgende helft van Catalonië. Maar dat heeft Puigdemont niet belet om eerst op een Catalaanse onafhankelijkheidsverklaring te zinspelen, en niet lang daarna te zeggen dat hij geen traumatische afscheuring wil.

De 7,5 miljoen inwoners van Catalonië hebben legitieme politieke, economische en historische grieven. De harde repressie door Madrid roept onvermijdelijk duistere herinneringen op in Europa: onder Franco’s bewind werden de Catalaanse taal en cultuur onderdrukt. Maar Puigdemont is een roekeloze opportunist die elk compromis onmogelijk wil maken.

“De voorstanders van een gedecentraliseerd, meertalig, multicultureel en divers Spanje bevinden zich nu in een onmogelijke positie”, zegt Manuel Muñiz, decaan van de IE School of International Relations in Madrid. “Ik heb het moeilijk met de beelden van het geweld op tv. Maar de gebeurtenissen in Catalonië zijn zo openlijk ongrondwettelijk en anti-Europees, ze gaan zo brutaal in tegen de normen, dat wij allemaal in een zwart-witconfrontatie worden meegesleurd.”

Tijdperk van geheugenverlies

Het Catalaanse ongenoegen is een teken des tijds. Ja, het gaat over zelfbeschikking. Maar het is ook de zoveelste uiting van verzet tegen het establishment en de elite, van een verlangen naar disruptie tot elke prijs dat de naoorlogse Europese liberale orde ondermijnt.

Nochtans betekende die orde, belichaamd door de EU en de VS als tegengewicht in Europa, voor Spanje en Catalonië een welvaart en een democratische stabiliteit die op het ogenblik van Franco’s dood ondenkbaar waren. Spanje is een model van Europese integratie. Catalonië is dat natuurlijk ook.

Maar we leven in een tijdperk van geheugenverlies. De bazuinen van het nationalisme schallen luid. President Trump stapt op onder het vaandel van ‘Amerika Eerst’. Hij heeft geen belangstelling voor de EU of voor multilateralisme. Hij is niet in staat om het gedachtegoed van Amerika in de wereld uit te dragen. De impact van de Amerikaanse onverschilligheid op Europa is moeilijk in te schatten, maar het is duidelijk dat ze roekeloosheid in de hand werkt.

De rol van Europa

Spanje moet nu een middenweg vinden, Rajoy moet (als hij dit overleeft) zijn arrogantie laten varen en Puigdemont zijn hoogmoed. Een dialoog is essentieel en een creatieve oplossing voor een federaal Spanje is op termijn denkbaar.

Maar deze tumultueuze wereld is niet goed in compromissen. Dit kan slecht aflopen. Een Catalaanse onafhankelijkheidsverklaring zou rechtstreeks tot geweld leiden en dat moet worden voorkomen.

Ik hoop dat de Catalanen en alle Spanjaarden goed hebben geluisterd naar de woorden van Macron, waarmee hij de EU nieuw leven wil inblazen: “Alleen Europa kan echte soevereiniteit garanderen, ons het vermogen geven in de moderne wereld te bestaan en onze belangen en waarden verdedigen.”

Niet in nog meer nationale vlaggen, maar in zulke Europese soevereiniteit ligt de toekomst van elke ontvankelijke Europeaan.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234