Woensdag 19/01/2022

Geen grotere uitdaging voor rijken dan de America's Cup

Sportieve winst is soms te koop, zeker in het zeilen. De industrieel kwam in 2000 bij de America's Cup kijken als toerist. Niemand die toen vermoedde dat de Italiaanse Zwitser een vijandelijke overname voorbereidde

Voorafgaand aan de America's Cup werd gevaren om de Louis Vuitton Cup - alleen al die sponsor! - om de uitdager aan te duiden die het vanaf vandaag voor de kust van Valencia opneemt tegen de Alinghi. Twee maanden lang hebben elf bemanningen en technici aan wal het beste uit hun boot gehaald. De eindoverwinning was voor het op wraak beluste Team New Zealand. De Alinghi moest al die tijd aan de kant toekijken hoe de tegenstand zichzelf verbeterde. Eén keer kregen ze de kans mee te varen, dat was in Act 13. Om het ingewikkeld te maken: voorafgaand aan de voorcompetitie zijn nog dertien voor-voorwedstrijden gevaren. In Act 13 in april mocht de Alinghi meedoen. De boot bewees in die ene race nog maar eens hoe snel die is: 1. Alinghi, 2. Emirates Team New Zealand. Deze week raakte bekend dat de Alinghi zal varen met de SUI 100, een gloednieuwe boot en door de bemanning unaniem als de snelste van de drie voorradige superboten gekozen. SUI 100 is de honderdste boot die ooit in de America's Class is gebouwd, vandaar de naam.

America's Classboten lijken op de boten van de ook al bekende Volvo Ocean Race. Het zijn éénrompsboten die ontworpen zijn om als het ware onder de golven door te varen. "Als een oude man die seks probeert te hebben." Zo omschreef komiek Robin Williams het geluid van de Amerikaanse boot Oracle waarop hij net had meegevaren. Iedereen moest lachen en dat was dan de enige keer van die editie, want de Cup is bloedernst. Vooral in dat jaar 2003, toen het ondenkbare gebeurde. Toen werd België wereldkampioen cricket, Monaco wereldkampioen voetbal, en een Noord-Koreaan won de Masters in het golf. Maar zelfs die prestaties kwamen niet eens in de buurt van de sportieve aardverschuiving die Alinghi en Coutts teweegbrachten toen ze in 2003 de Cup afpakten van Nieuw-Zeeland. Een mooie revanche voor Coutts, wiens portret aan de gevels van Auckland als een spotprent was opgehangen en tegen wie doodsbedreigingen waren geuit toen zijn verraad bekend raakte.

Zwitserland nam de oudste sporttrofee ter wereld mee naar huis en dat was meteen al een probleem, want bij de winst hoort een zogeheten gift of deed, met daarin onder meer "de verplichting om over uiterlijk vier jaar in uw zeeën of oceanen een nieuwe wedstrijd te organiseren". Dat was bepaald lastig voor een Zwitser. Ernesto Bertarelli mag dan aan de oevers van het meer van Genève wonen, daar waait het meestal amper hard genoeg om de overkant te halen. Bovendien is een meer geen zee of oceaan, tenzij dan in het Duits.

Bertarelli dacht aan Genua. Hij is Italiaan van origine. Zijn vader verhuisde met het hele hebben en houden en familie naar het rustige Zwitserland toen de Rode Brigades de straten van Genua onveilig maakten. Genua was een optie, maar Bertarelli pakte het anders aan. De winnaar is ook organisator en hij gooide het hele voorconcept overhoop. De aanloop was nooit gezien. Steden boden tegen elkaar op om de Cup te mogen organiseren en toen Valencia beloofde 500.000 dollar te investeren, was de locatie bekend.

De America's Cup is big money, maar het duurste team heeft het toch niet gehaald. De BMW Oracle van softwaremiljardair Larry Ellison kostte 175 miljoen euro. Ze verloren in de halve finale van de Louis Vuitton Cup van Team New Zealand. De verliezende finalist Prada, onder de naam Luna Rossa Challenge, kostte 135 miljoen dollar . De Italianen verloren met 5-0 van Emirates Team New Zealand, dat maar 100 miljoen dollar uitgaf.

De America's Cup heeft altijd om geld gedraaid, van in het prille begin toen die lang vergeten Engelse handelaar beweerde dat de Britse handelsvloot altijd sneller was dan de Amerikaanse. Die uitdaging deed er een tijd over om over de oceaan te geraken, maar toen dat de Amerikaanse miljonair John Cox Stevens ter ore kwam, nam hij de handschoen op. Hij vond een botenbouwer die een boot zou bouwen voor 30.000 dollar, maar die alleen zijn geld kreeg als die boot elke andere boot zou verslaan. Het werd een meesterwerk, een totaal nieuw concept waarop de boten van vandaag nog steeds zijn gebaseerd. Het werd een lange smalle boot, met speciaal geweven zeilen. Toen de boot in Engeland aankwam, had hij, aldus The Times van die tijd, het effect van een havik te midden van een duivenkolonie. Op 22 augustus 1851 won The America de race rond het eiland Wight met een zeestraat voorsprong tegen vijftien boten van de Royal Yacht Squadron. Meteen werd de boot verkocht, aan de Britten nog wel, maar de trofee - een gigantische en erg lelijke vaas, in het jargon The Auld Mug - werd een maand later in New York uitgestald. De America's Cup was geboren.

De voorwaarde was duidelijk: de trofee moest een Challenge Cup worden onder vreemde, doch bevriende landen. De regels zijn tot op vandaag nauwelijks veranderd. De winnaar krijgt alles, mag de wedstrijd helemaal naar eigen goesting en in het eigen voordeel inrichten. Resultaat: de eerste 132 jaar van het bestaan van de America's Cup werd die gewonnen door een Amerikaanse boot, meteen de langste zegereeks in de sport.

De uitdager heeft in al die jaren nog maar vier keer van de organisator gewonnen. In 1983 werd de Amerikaanse hegemonie gebroken door de Australia. In de tien hoogtepunten van de geschiedenis van het gelijknamige land staat die overwinning met stip op twee, na de winst van de Ashes tegen Engeland, in het cricket uiteraard. Vanaf 1995 kwam Nieuw-Zeeland opzetten en won met Black Magic. Voor de kust van Auckland hield het de trofee in 2000, maar in 2003 kwam Alinghi en die krenkte de Nieuw-Zeelanders zo diep dat alleen winst de deuk uit de nationale trots kan halen.

Niets is meer challenge dan de America's Cup, vandaar wellicht dat de wedstrijd de rijken van deze wereld aantrekt. J.P. Morgan van de investeringsbank was een van de eerste allerrijksten die zijn spaarcenten in de zeilwedstrijd stopte. Ted Turner (van CNN en Jane Fonda) volgde en won in 1977. "Nooit zal ik dichter bij de hemel komen dan vandaag." Frank Packer, nog een mediamagnaat, probeerde twee keer met een Australische boot, maar verloor telkens. "Alcohol en grootheidswaanzin hebben mij hiertoe aangezet." Baron Marcel Bich, de uitvinder van de bic, spendeerde 64 miljoen dollar van zijn fortuin. Behalve dat hij in het water viel en even vermist was - de eerste en enige ooit in de geschiedenis - leverde de investering hem niks dan windeieren op.

Bertarelli is de eerste supermagnaat die ook echt bepalend was voor zijn project. Als navigator in de vorige America's Cup had hij een levensgroot aandeel in de overwinning. Om de Cup goed voor te bereiden kocht hij een interim-manager weg bij een concurrent en liet die zijn bedrijf leiden. Dat liep goed af. Om deze Cup nog beter voor te bereiden verkocht hij meteen zijn bedrijf. Het eind van een succesverhaal dat begon na de Tweede Wereldoorlog met directe steun van het Vaticaan. Ernesto kreeg trouwens toegang tot de prestigieuze business school door bemiddeling van datzelfde Vaticaan. Maar de man was derde generatie van een familie industriëlen, daar hoort een syndroom bij én een stereotype: dat van de bon vivant die geen zin meer heeft in hard werken.

Het familiebedrijf heette Serono en werd multinational na de ontdekking van de werking van gonadotropine, een hormoon ook bekend onder de afkorting HCG. De merknaam Perginal werd een begrip in de strijd tegen de onvruchtbaarheid. Nog iets later kwam Rebif het gamma aanvullen. Rebif is een merknaam voor interferon, een middel dat in de kankerbestrijding wordt gebruikt. In 2006 ging het voor Bertarelli en zijn bedrijf even iets minder. Serono verloor een proces omdat het de testresultaten van Serostim zou hebben vervalst. Boete: 725 miljoen dollar. Serostim is een merknaam van groeihormoon. Die affaire hakte aardig in op de zeilfanaat en toen Merck 6,3 miljard euro bood voor zijn aandelen, nam Bertarelli het aanbod aan. En hij ging voorgoed zeilen. Zijn geld belegt hij nu in soja en risico-investeringen waar hij geen woord over kwijt wilt.

Zijn commercialisering van de America's Cup - tot dan een vat vol tradities - heeft alvast kwaad bloed gezet, maar hij is zich van geen kwaad bewust: "We hebben voor het voorspel tot aan de Louis Vuitton Cup al meer mensen naar het zeilen gehaald dan er de hele vorige America's Cup in Auckland zijn komen kijken." De syndicaten, zo heten de teams in het zeilen, klaagden ook niet: zij kregen een deel van de opbrengst.

Bertarelli houdt geen rekening met verlies, want dat zou betekenen dat de Nieuw-Zeelanders de Cup over drie of vier jaar mogen organiseren. "Als we opnieuw winnen, organiseren we misschien al in 2009. In Valencia of misschien wel in Dubai." Deelnemer, zakenman en organisator, nooit heeft iemand in een sport zoveel petten tegelijk gedragen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234