Donderdag 29/10/2020

Geen gewoon meisje in een groep

QUEEN OF COOL. Zopas zijn de memoires verschenen van Kim Gordon (61), ex-frontvrouw van Sonic Youth, beeldend kunstenaar, modeontwerpster, essayiste, feministe, actrice - kortom: een icoon op het snijpunt van popcultuur en avant-garde. Wat maakt Gordon al meer dan dertig jaar het ultieme 'Kool Thing'?

'What's it like to be a girl in a band?" Kim Gordon hoorde de vraag in het begin van haar carrière zo vaak dat ze er jaren later nog mee bezig was. Ze verwerkte die zin in de Sonic-Youth-song 'Sacred Trickster' (2009), noteerde hem in 2013 op een kunstwerk én ontleent er nu de titel van haar pas uitgebrachte memoires aan: Girl in a Band.

'Meisje in een groep.' Klinkt bescheiden voor een vrouw die, sinds ze in 1981 met haar latere echtgenoot Thurston Moore de band Sonic Youth oprichtte, geldt als een alternatief sekssymbool, een ongrijpbare persoonlijkheid, een non-conformistische artieste én een feministisch rolmodel.

Consequent is het wel: Gordon heeft nooit te koop gelopen met haar status. Zelfs haar memoires, doorgaans een gelegenheid om je verdiensten dik in de verf te zetten, vat ze eerder op als een persoonlijke zoektocht - al barst het boek ook van de verhalen over befaamde muzikanten en kunstenaars die haar pad kruisten. Omdat zij het dus zelf niet doet, schrijven wij het neer: wat Kim Gordon al jaren een van de meest tot de verbeelding sprekende figuren uit de alternatieve popcultuur maakt. Waar je dan niet omheen kunt:

Ze speelde in Sonic Youth.

Hoe veelzijdig Kim Gordon ook is, het bekendst blijft ze als bassiste en zangeres van Sonic Youth, de groep die in 2011 tegelijk met haar huwelijk uiteenspatte. Gordon wijdt in haar memoires een paar ontluisterende pagina's aan hun laatste concert, in een verregend stadion in São Paulo, toen al bekend was dat Gordon en Sonic Youth-gitarist en -zanger Thurston Moore niet langer een stel waren omdat Moore er een buitenechtelijke affaire op na hield.

Maar hoe miezerig dat slotbeeld ook oogt, in de dertig jaar voordien speelde Sonic Youth een bepalende rol in de alternatieve muziek. Van bij het begin versmolten ze genres die nooit eerder samen hadden geklonken: punk en classic rock, freejazz en pop, psychedelica en hardcore, én experimentele noise. De meestal lijzige en afwezige, soms fors uithalende zanglijnen van Gordon trokken meteen de aandacht, net als haar afwijkende podiumhouding. The New York Times noemde haar onlangs treffend een "antifrontvrouw".

In de jaren tachtig groeide Sonic Youth geleidelijk aan uit tot de belangrijkste band van de gitaarunderground, met als hoogtepunt Daydream Nation (1988), een veelzijdig dubbelalbum barstensvol (pop)culturele referenties dat in 2005 door de Library of Congress is opgenomen in zijn collectie van geluidsopnamen die het leven in de Verenigde Staten het best reflecteren.

Na een tournee met Neil Young stootte Sonic Youth in de jaren negentig door tot in de mainstream. Dat decennium was Sonic Youths moment de gloire: ze surften mee op de grungegolven, maar werden door hun staat van dienst ook gerespecteerd als grondleggers. Zo konden ze hun populariteit gebruiken om jong geweld naar voren te schuiven. Bekendste naam: Nirvana, dat dankzij hen kon tekenen bij een grote platenfirma.

In de laatste tien jaar van zijn bestaan was Sonic Youth de elder statesman van de alternatieve rock. Boven de hypes verheven volgden ze hun eigen dwarse koers met albums die scoorden bij critici en publiek. Voor jongere bands bleven ze een na te streven ideaal: nooit compromissen gesloten en een trouw publiek opgebouwd. Ook de standvastige relatie in de rumoerige rockwereld van Thurston Moore en Kim Gordon - het powerkoppel van de indie - was een voorbeeld. Meteen de reden waarom het nieuws van hun breuk op muziekwebsites in 2001 zo vaak vergezeld ging van verzuchtingen als 'ik geloof niet meer in ware liefde' of een langgerekt 'why?'.

Naast de uitmuntende muziek is er nog een constante in die dertig jaar Sonic Youth: de vele (jonge) artiesten, muzikanten, acteurs, filmmakers die een duwtje in de rug kregen van Sonic Youth. Dat gebeurde via beelden op platenhoezen en vermeldingen in liner notes (toen een goudmijn van informatie over undergroundcultuur), maar ook door hen mee op tournee te nemen of een videoclip te laten draaien.

Naast Nirvana zijn er ook Chloë Sevigny, Marc Jacobs, Sofia Coppola en Spike Jonze - en vele anderen. De drijvende kracht hierachter is Kim Gordon en haar enorme netwerk in de kunst- en filmwereld. Van in haar jeugd- en studiejaren in Californië kent ze soundtrackcomponist Danny Elfman (een ex-vriendje) en kunstenaar Mike Kelley, wiens vreemde knuffelkonijn de hoes van het Sonic Youth-album Dirty (1992) siert. Toen ze eind jaren zeventig in New York aankwam, logeerde ze een tijd bij Cindy Sherman en ontmoette ze de jonge Jeff Koons - en dat nauwe contact met creatievelingen van allerlei slag heeft Gordon altijd gehouden.

Dat Gordon zelf als beeldend kunstenaar begon, is daar niet vreemd aan. Sinds Sonic Youth is gesplit, begon Gordon een nieuwe band, Body/Head, waarin veel nadruk ligt op de visuele inkleding van de shows. Ook had ze een retrospectieve tentoonstelling van haar eigen experimentele, beeldende werk, wat ons brengt bij reden twee voor Gordons 'Queen of Cool'-titel:

Ze koos nooit tussen mainstream en avant-garde.

Gordon groeide op in een middenklassegezin met breeddenkende ouders, die haar alle ruimte gaven om haar artistieke interesses te volgen en aan de kunstschool te studeren. Tegelijk speelde haar jeugd zich af in Los Angeles - de stad van de schone schijn, waar being famous hét na te streven ideaal is. Is Gordon daarom tegelijk doordrongen van 'hoge kunst' én eindeloos gefascineerd door popcultuur?

In de loop jaren wijdde ze songs of intelligente commentaren aan Marilyn Monroe, Karen Carpenter, Madonna en zelfs Britney Spears en Mariah Carey. Met hetzelfde aplomb stort ze zich in Body/Head op radicale noise of creëert ze abstracte, conceptuele kunstwerken. En dan ontwerpt ze weer een kledinglijn voor Urban Outfitters, of duikt ze op in de tv-series Gossip Girl en Gilmore Girls.

Die weigering om te kiezen tussen hoge en lage kunst is een bewuste zet van Gordon. Meer zelfs: het is een guerrillatechniek. Zoals Sonic Youth in de mainstreamrock infiltreerde met gitaarlawaai, zo ziet Gordon haar hele artistieke leven. "In plaats van kritiek te leveren op de populaire cultuur, zoals veel kunstenaars doen, zat ik er middenin om er iets aan te veranderen", zei ze twee jaar geleden in de Amerikaanse Elle. Dat het werkt, zie je aan de hiervoor aangehaalde bron. Over Kim Gordon lees je lang niet alleen op gespecialiseerde muziekwebsites; kranten en tijdschriften stonden te dringen voor een exclusieve voorpublicatie uit haar memoires, van The Guardian tot Vogue.

Elle voert Gordon bovendien graag op als rolmodel "voor vrouwen die sterk willen zijn zonder hard te worden". Of nog als: "een feministische rebel die de hele dag avant-gardekunst maakt, en 's avonds een geweldige maaltijd bereidt voor haar gezin". Waarmee we belanden bij de derde reden voor Gordons 'Superstar'-status:

Ze is radicaal feministisch, cool én sexy tegelijk.

Dat Kim Gordon dertig jaar lang mee een gezicht heeft gegeven aan de alternatieve rock, is een feministische prestatie op zich. Gewoon als vrouw aanwezig zijn in een nog altijd zeer mannelijke wereld - girl in a band - bleek een belangrijke steun voor jongere vrouwen in artistieke kringen. Kathleen Hannah, van de feministische bands Bikini Kill en Le Tigre, zei dat ze zich door Gordon geaccepteerd voelde op een manier die ze nog niet had meegemaakt, en ook regisseur Sofia Coppola voelde zich geïnspireerd door Gordons vanzelfsprekend vrouwelijke attitude in een mannenwereld.

Opnieuw blijkt dit een bewuste keuze. In haar memoires schrijft Gordon dat ze een rockband begon om "in de mannelijke dynamiek te zitten, en niet naar binnen te hoeven staren door een gesloten venster, maar naar buiten te kunnen kijken". Zonder toegevingen: Gordon was nooit de stoeipoes, de harde tante of het kinderlijke meisje, maar gewoon haar complexe zelf.

In haar memoires beschrijft Gordon een fotosessie waarin de fotograaf haar vraagt of ze cool of aantrekkelijk wil overkomen. "Alsof beide elkaar uitsluiten", noteert ze schamper. Het is Gordon ten voeten uit. Wie haar ooit heeft zien optreden, weet dat ze 'cool' en 'sexy' inderdaad perfect combineert, en daarbij ook nog eens een intrigerende ongenaakbaarheid aan de dag legt. "Bij mij moet je tussen de regels lezen", zegt Gordon zelf.

Dat alles moet ook Lena Dunham hebben gezien toen ze Gordon vorig jaar een rolletje gaf in haar serie Girls als een soort eresaluut van de jonge generatie feministen naar de oudere. Het hield Gordon niet tegen om in recente interviews kritiek te uiten op Girls, en zo komen we uit bij wat wellicht de ultieme verklaring is voor Gordons blijvende aantrekkingskracht:

Ze heeft altijd haar zin gedaan.

Grenzen slechten tussen pop en avant-garde. Muziek, beeldende kunst, mode en essayistiek tegelijk beoefenen. Complexloos vrouw zijn in een mannenwereld. Kim Gordon deed en doet alles op haar eigen voorwaarden, gedreven door intellectuele nieuwsgierigheid en een drang naar creatieve onafhankelijkheid. Ook nu nog, op haar 61ste, als gescheiden vrouw. Als dat betekent dat ze zich in haar memoires opstelt als een openhartige, kwetsbare 'Little Trouble Girl', dan is dat maar zo. Gordon hoeft niemands girl in niemands band meer te zijn.

Girl in a Band - A Memoir van Kim Gordon is net verschenen bij Dey Street Books (HarperCollins)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234