Donderdag 01/12/2022

'Geen gelul, het is nu Pim en Bea'

Op 15 mei van het jaar 2006 zegt uittredend minister-president Pim Fortuyn tegen Majesteit: 'Bea, we zijn eruit, het land staat op de rails.'

Bea? Het had even geduurd, maar ze was eraan gewend geraakt. In de laatste dagen van de formatie had Fortuyn al gezegd: 'Majesteit, we moeten af van het formalisme. Het volk wil warmte en gewone mensentaal aan de top van het land. Ook het koningshuis moet mee op de golven van de nieuwe basisdemocratie. Geen gelul: het is nu Pim en Bea.'

Er was nog meer ijs gebroken.

Drie maanden na zijn ambtsaanvaarding decreteerde premier Fortuyn dat alle paleizen van de Oranjes één dag per maand zouden opengesteld worden voor het kijklustige volk. Onder het motto: in Nederland is alles van iedereen. Zelf had hij het voorbeeld gegeven. De bosschages rond het Catshuis waren weggesnoeid opdat de mensen konden zien hoe en wanneer hun leider aan het werk was. Op dagen dat de premier afwezig was, werden hele volkstammen uit Drenthe, Limburg en Brabant per bus aangevoerd voor een open dag in het Catshuis. De bezoekers kregen een kopje thee.

Het lyrisch leiderschap van de minister-president sloeg aan. Niet Den Haag, maar hijzelf was het transparante en ambulante machtscentrum geworden. Fortuyn regeerde op locatie. Nu eens vanuit een ziekenhuis in Groningen, dan weer vanuit een school in Zeeland. Hij deed alles voor. Hoe je als verpleegster een dement vrouwtje balsemt. Hoe je kinderen met een verhaal over Spinoza wakker maakt voor de Verlichting. Zelfs op de marinebasis van Den Helder verscheen hij in matrozenpak.

Het land veranderde in een razend tempo. Niet dat de wachtlijsten minder werden, de files korter, de scholen kleiner, nee dat nog niet. Een radicale ontmanteling van bureaucratieën is zelfs voor een messiaanse massapsycholoog te hoog gegrepen. Maar er was wel een granieten zelfvertrouwen in de burger gevaren. Op zon- en feestdagen werd dapper doorgewerkt, tegen de inflatie in. En als er echt iets te vieren was, dan was het ook echt feest: barbecue, zang en dans tot in de kleinste steegjes en ruelles van de achterstandswijk.

'Ik doe het kunstje, jullie zijn het circus,' waren de laatste woorden van zijn regeringsverklaring. Dat kon hij zeggen want nooit eerder in de geschiedenis van de Nederlandse democratie was een politiek leider met zo'n overweldigend plebisciet naar Den Haag gestuurd. Een presidentiële score was het geweest, op die 15de mei van het jaar 2002. Het gaf de regeringsleider de ruimte per dictaat te regeren. Niet het parlement, de straat was zijn tegenmacht en die had hij voor zich ingenomen.

In het tweede jaar van zijn ambtstermijn leek het even mis te gaan. De evangelische colonne van het CDA weigerde de sluiting van het laatste asielcentrum in Friesland in overweging te nemen. In 'de nacht van Balkenende' wankelde het kabinet. Premier Fortuyn wist wat hem te doen stond: hij liet de Tweede Kamer zichzelf gaar stoven in haar eigen kakofonie en ijlde naar de tv-makers Barend & Van Dorp. Alwaar hij zich rechtstreeks tot het volk richtte in een gloedvol betoog van zo'n volle tien minuten. Hij goochelde met miljarden die door zijn regering reeds geïnvesteerd waren in de regio van de betreffende asielzoekers en fileerde de gewetensnood van het CDA tot een hoopje zelfbeklag. Terug in Den Haag groette hij de spandoeken: 'Pim moet blijven - weg met Balkenende.' Het CDA ging door de knieën.

Aanvankelijk waren er in de Europese hoofdsteden nog hevige demonstraties geweest tegen het besluit van de Nederlandse regering de grenzen te sluiten. Op zijn eerste Europese Top in Kopenhagen werd Fortuyn door zijn collega's gekapitteld als het vleesgeworden anachronisme. Fortuyn lachte eens en zei: 'Eerst het land op orde, dan Europa in de steigers. Als jullie dat nou ook doen, zijn Le Pen, Dewinter en Haider binnen de kortste keren schimmen uit een ver verleden.' Een halfjaar voor de verkiezingen implodeerde de minister-president geheel onverwacht in een existentiële crisis. Zijn nieuwe vriend was er vandoor, met de hondjes. Fortuyn vluchtte naar zijn buitenhuis in Provensano. Dagenlang leefde hij ondergedoken, zonder een teken van leven. Nadat de roddelpers hem op het spoor was gekomen en breed uitpakte met het persoonlijke verdriet van de regeringsleider, stoomden zeventien speciale treinen richting Noord-Italië. De spandoeken van de fans 'Wij willen Pim terug' scheerden tunnels uit hun voegen, bomen en heggen uit hun wortels.

De premier honoreerde de wil van het volk en keerde terug naar het Catshuis. Maar de laatste maanden van zijn ambtsperiode regeerde hij met een rouwband om de arm.

Op 15 mei van het jaar 2006 zegt Pim Fortuyn tegen Majesteit: 'Bea, morgen ben ik de gekozen minister-president. Maar wees niet bang: Alex en Maxima hebben mijn hart.'

Hugo Camps is redacteur van Elsevier

Dit artikel verschijnt ook in het Nederlandse opinieweekblad Elsevier.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234