Zaterdag 27/02/2021

Geen garantie op levenslange opsluiting

Europa's meest gezochte terrorist is ingerekend. Maar wat nu? Zeven vragen en evenveel antwoorden over Salah Abdeslam.

1

Waarom kan niemand garanderen dat Abdeslam nooit meer vrijkomt?

De maximumstraf in het Franse rechtssysteem is levenslange opsluiting. Maar bij elke uitgesproken levenslang moet de rechter ook een termijn opleggen waarbinnen de veroordeelde onmogelijk onder voorwaarden kan vrijkomen - de période de sûreté. Nadien bestaat die kans dus wel. In de Franse samenleving ontstond snel na de afschaffing van de doodstraf een roep naar een 'echte levenslang' als alternatief.

Sinds 1994 bestaat die ook. Maar slechts in twee uitzonderlijke gevallen. Voor het doden van een minderjarige jonger dan 15, als die feiten gepaard gaan met verkrachting, foltering of onmenselijke behandeling. En voor het in bende of voorbedacht doden van personen met openbaar gezag, zoals agenten en magistraten. Voor alle andere misdaden die door een gewoon of speciaal assisenhof berecht worden, is de maximumstraf levenslang met een période de sûreté illimitée van maximaal 22 jaar.

Begin deze maand stemde de Franse Assemblée wel een amendement op de hervorming van het strafrecht om terroristische misdaden toe te voegen aan het lijstje van misdaden die bestraft kunnen worden met een echte levenslang. Die wet moet echter nog goedgekeurd worden door de Senaat, vermoedelijk op 29 maart. Vermits de feiten waarvoor Salah Abdeslam terecht zal staan van voordien dateren, valt hij onder de oude regeling.

"Niemand in Frankrijk kan dus garanderen dat een terrorist als hij voorgoed achter de tralies blijft", zegt David Benichou, onderzoeksrechter bij de terreurpool van Parijs.

2

Waar komt hij terecht?

Als Salah Abdeslam overgedragen wordt aan Frankrijk, zal hij niet meteen voor zijn rechters verschijnen. Terroristische dossiers worden bij onze zuiderburen onderzocht door een gespecialiseerd team van onderzoeksrechters. Momenteel zijn er negen van die magistraten. Gezien de onlangs fors toegenomen werklast is er een tiende op komst. Zes van deze onderzoeksrechters zijn momenteel bezig met de aanslagen in Parijs. Het zal vanzelfsprekend een tijd duren eer die hun dossiers hebben afgerond.

In afwachting daarvan zal Abdeslam opgesloten worden in een maison d'arrêt, een gevangenis waar gedetineerden op hun proces wachten. Vermits het onderzoek in Parijs gevoerd wordt, zal dat een arresthuis in de regio Ile-de-France zijn, vermoedelijk Fresnes of Fleury-Merogis. Beide beschikken over een streng beveiligde afdeling.

3

Maakt hij in Frankrijk kans op een statuut van spijtoptant?

Frankrijk heeft onder het presidentschap van Jacques Chirac in 2004 een spijtoptantenwet gestemd. Maar het heeft nog tien jaar geduurd eer de uitvoeringsbesluiten onder Hollande het Journal Officiel haalden. Spijtoptanten heten in Frankrijk - zeer merkwaardig - 'medewerkers van justitie'.

Wie kom in aanmerking? 'Een persoon die een wanbedrijf of een misdrijf wilde plegen, in het geval dat hij of zij door het verwittigen van de administratieve of juridische overheid, het delict voorkomen heeft of andere daders, mededaders of medeplichtigen heeft helpen identificeren', zegt het wetboek. Een terrorist als Salah Abdeslam kan er zich in principe op beroepen. Of hij het statuut ook krijgt, hangt af van de Commission nationale de protection et de réinsertion, verbonden aan de minister van Binnenlandse Zaken. De commissie telt zeven leden: magistraten en vertegenwoordigers van politie, gendarmerie en douane.

Een spijtoptant kan strafvermindering krijgen, eventueel een andere identiteit en materiële voordelen voor zichzelf en zijn familie. Het statuut wordt zelden toegekend. De kans dat Salah Abdeslam het krijgt is kleiner dan klein.

4

Hoe betaalt hij zijn topadvocaat?

Advocaat Sven Mary is niet van de minste. De vraag rijst dan ook hoe Abdeslam zo'n bekende advocaat kon strikken. Sven Mary wil daar zelf liever niks over kwijt. Er bestaan enkele mogelijkheden. Zo kan Mary pro Deo optreden. In dat geval betaalt de staat voor de verdediging van iemand die zelf over onvoldoende financiële middelen beschikt. Maar dat zo'n advocaat wordt toegewezen door de staat wil niet zeggen dat die cliënt niet zelf zijn advocaat kan kiezen.

"Er moet altijd een vrije keuze van advocaat zijn", bevestigt Dominique Matthys, voorzitter van de orde van Vlaamse Balies. Zo kon Abdeslam dus gerust Sven Mary contacteren met de vraag hem als pro deo-advocaat bij te staan. Die pro deo-inkomst ligt veel lager voor Mary, maar natuurlijk is de grote media-aandacht voor een advocaat altijd mooi meegenomen.

Als Salah Abdeslam wél over voldoende middelen beschikt, kan hij geen beroep doen op een pro deo-advocaat. Maar dan stelt zich de vraag met welk geld hij Sven Mary kan betalen.

5

Waar is het mysterieuze papiertje naartoe?

Het blijft onduidelijk wat er nu al dan niet op het briefje stond dat vrijdag tijdens de overmeestering van Salah Abdeslam op straat uit zijn broekspijp dwarrelde. Aanvankelijk werd gedacht dat het velletje in alle tumult verloren was gegaan, maar mogelijk zit het nu toch in een van de vele dozen met in beslag genomen (bewijs)stukken van de inval in de Vierwindenstraat.

Officiële bronnen konden gisteravond nog niet zeggen of het fel besproken stuk papier intussen terecht is. Of het papier nota bene enig belang heeft, is voorlopig af te wachten. Het kan vrijwel alles zijn: van een kasticket tot zijn testament of een lijstje met nuttige telefoonnummers van handlangers.

6

Moet hij naar Brussel voor zijn verschijning voor de raadkamer?

Salah Abdeslam verschijnt donderdag voor de raadkamer in Brussel. Hij zal vanuit de gevangenis van Brugge naar de hoofdstad worden overgebracht. Die overbrenging zal gepaard gaan met draconische veiligheidsmaatregelen. Ook in het Brussels justitiepaleis zal de bewaking worden opgeschroefd. In de toekomst zal het mogelijk worden om verdachten via videoconferentie voor de raadkamer te laten verschijnen terwijl ze gewoon in de gevangenis blijven. De wettelijke basis daarvoor bestaat al, maar omdat het systeem nog wordt uitgewerkt zal het pas in 2017 worden gebruikt.

7

Kan België zijn verblijfskaart intrekken?

Abdeslam bezit een elektronische vreemdelingenkaart. Hij had er een als Unieburger die de status van een duurzaam verblijf had verworven. De kaart is maximaal vijf jaar geldig. Het vervelende is dat staatssecretaris voor Asiel en Migratie Theo Francken (N-VA) op de huidige wetgeving de kaart niet kan laten intrekken. Hij werkt aan een wetswijziging. De gesprekken tussen de kabinetten van de regering zijn daarvoor bezig. "Voor 2005 kon intrekking ook al, maar is onder druk van de PS onmogelijk geworden. Ik wil de situatie van voor 2005 herstellen", klinkt het bij Francken.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234