Zaterdag 18/09/2021

Defensie

Geen complot, wel grote fouten gemaakt: eerste audit pleit Vandeput vrij in F16-dossier

Steven Vandeput. Beeld BELGA
Steven Vandeput.Beeld BELGA

Het leger heeft zijn eigen onderzoek naar het F-16-schandaal al zo goed als rond. De conclusie: van een complot is allicht geen sprake, maar er zijn wel ernstige fouten gemaakt. Een link met minister van Defensie Steven Vandeput (N-VA) lijkt er niet.

"Uit de verhoren van de betrokken kolonels en generaals leren we dat het hier om een zware inschattingsfout gaat binnen het leger, op het randje van manipulatie. Maar over een samenzwering spreken, dat gaat te ver”, zegt een bron dicht bij het onderzoek aan De Morgen. "Sowieso kun je hopen dat als militairen ooit aan een grote samenzwering denken, ze zo snugger zijn om hierover geen tientallen mails naar mekaar te sturen. Dat is nogal amateuristisch."

Twee weken terug kwam, via uitgelekte legermails, aan het licht dat er berekeningen bestaan van vliegtuigbouwer Lockheed Martin waaruit blijkt dat de Belgische F-16’s (of toch hun carrosserie) langer kunnen vliegen dan gedacht. Die berekeningen kwamen er in april 2017 op vraag van de materiaalbeheerder van het leger, het directoraat-generaal Material Resources. Minister Steven Vandeput (N-VA) en stafchef Marc Compernol wisten – naar eigen zeggen – van niets.

Vandeput noemde dat "een zware inschattingsfout" of "manipulatie". Hij bestelde meteen twee onderzoeken, een door het leger zelf en een door het federaal auditcomité, om te achterhalen hoe de vork precies in de steel zit. De resultaten hiervan worden op 18 april voorgesteld in het parlement. België zoekt intussen al drie jaar naar een vervanger voor zijn F-16’s, in de veronderstelling dat die stilaan versleten zijn. Het gaat om een aankoopdossier van 3,6 miljard euro.

Defensie is klaar

Terwijl het federaal auditcomité nog volop aan het werk is, heeft de Algemene Inspectie Defensie haar onderzoek zo goed als klaar. Eind vorige week zijn de voorlopige resultaten gepresenteerd aan Vandeput en aan de generale staf van het leger. Meerdere bronnen met kennis van het dossier vertellen dat het onderzoek uitgaat van drie vragen: wat houden de berekeningen van Lockheed Martin juist in? Wie wist hier allemaal van? En was er sprake van een complot?

De eerste vraag blijkt relatief makkelijk te beantwoorden. De berekeningen van Lockheed Martin slaan enkel op de metalen carrosserie van de F-16’s en niet op alles daarrond: de motor, wapens, accessoires, enzovoorts. Als België zijn F-16’s (veel) langer in de lucht wil houden, dan zijn hier nog uitgebreide studies over nodig. “Al kan de meerkost wel meevallen omdat we bijvoorbeeld net nog geïnvesteerd hebben in nieuwe software en bommen”, reageert een militair.

Defensieminister Steven Vandeput (N-VA). Beeld BELGA
Defensieminister Steven Vandeput (N-VA).Beeld BELGA

Vandeput heeft bij Lockheed Martin zelf om meer uitleg gevraagd. Hij wacht nog op een antwoord uit de Verenigde Staten.

Van de Voorde

Ook het antwoord op de tweede vraag is duidelijk. Via het gelekte mailverkeer valt snel te traceren welke militairen op de hoogte waren van de berekeningen. Het gaat dan onder meer om kolonel X, de anonieme militair die de hele zaak aan het rollen bracht, diens overste kolonel Peter Letten, de generaals Michel Ocula en Luc Roelandts, kolonel Harold Van Pee van de aankoopdienst voor de vervanger van de F-16 en generaal Frederik Vansina. Die laatste is het hoofd van de luchtmacht.

Letten, Roelandts, Van Pee en Vansina staan tijdelijk op non-actief, in afwachting van de audits. Kolonel X is wel nog aan het werk.

De naam van Claude Van de Voorde, de ex-kabinetschef van Vandeput, valt niet in de audit van de Algemene Inspectie Defensie. Volgens oppositiepartij sp.a was Van de Voorde allicht op de hoogte van de berekeningen, wat heel het kabinet-Vandeput verdacht zou maken. Voorlopig bestaat hier geen bewijs van en gaat de minister dus vrijuit. Van de Voorde, die nu de militaire inlichtingendienst ADIV leidt, zou Vandeput verzekerd hebben dat hij niets te maken heeft met de affaire.

Blijft de vraag of er een samenzwering is georganiseerd in het leger om de F-16 naar de schroothoop te leiden en een nieuw, duur toestel te kopen. Het is alvast duidelijk dat de berekeningen van Lockheed Martin beter onmiddellijk waren doorgestuurd richting stafchef Compernol en Vandeput.

De lijn tussen een beslissing te goeder en te kwader trouw is hier dun. “Er is een inschattingsfout gemaakt. Dat staat vast. Men dacht dat het beter was om deze onvolledige info niet te delen, uit vrees dat de politiek de finesses van de berekeningen niet zou begrijpen en er heisa zou ontstaan”, vat een bron samen. “Maar die beslissing kan het leger niet zelf nemen. Dit valt dan ook niet goed te praten. Achteraf gezien was het sowieso dom, aangezien de heisa nu enorm is."

Gsm's en laptops

Of er echt geen kwaad opzet in het spel was, zal moeten blijken uit het onderzoek van het federaal auditcomité. Vandeput vindt het belangrijk dat ook een onafhankelijke waakhond zich uitspreekt over het dossier. Terwijl de Algemene Inspectie Defensie zich baseert op verhoren, gaat het auditcomité een stap verder. Onder meer de gsm’s en laptops van de betrokken militairen worden momenteel uitgelezen.

Het auditcomité wil ook de motieven van kolonel X doorgronden. Is hij een oprechte klokkenluider of spelen er andere zaken? Zijn collega’s, die allemaal zijn identiteit kennen, verwijten hem te handelen uit rancune. Kolonel X ontkent dit. Volgens hem bestaat er wel degelijk een samenzwering om de F-16 uit dienst te halen.

Vandeput wou geen commentaar kwijt bij dit artikel.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234