Donderdag 12/12/2019

Geen BOM, wel strijders

Volgens krantenberichten zouden ze het Berlaymontgebouw opblazen en de jihad in het hart van Europa doen losbarsten. Een blik op het strafdossier tegen het Turks-Nederlandse echtpaar Adil Uyarer en Zaineb Kahn brengt een iets genuanceerder verhaal. Over het geheime Brusselse adres voor vertrekkende Syriëstrijders, een negenjarige jihadist en aarzelende politiediensten. Ingrijpen, of nog even wachten?

Het met politielint beplakte balkon van het nieuwbouwappartement is het enige resterende spoor van de interventie in de nacht van 6 op 7 augustus. Antiterreureenheden zijn de flat binnengegaan met een mobiele lift. De Negende Linielaan ligt in de kanaalzone, tussen het Klein Kasteeltje en het Saincteletteplein. Het is een hippe Brusselse wijk, met prijzen die blijven stijgen. Toen de media twee weken geleden berichtten over plannen voor een aanslag op het Berlaymontgebouw, vond hier de jaarlijkse brocante plaats. Een opleidingscentrum voor vertrekkensklare Syriëstrijders leek eerder aan de overkant van het kanaal te verwachten, in Molenbeek.

Dit was het, het geheime adres van het Turks-Nederlandse echtpaar Adil Uyarer (33) en Zaineb Kahn (28), dat volgens de Nederlandse omroep NOS bezig was met een - al vergevorderd - plan voor een bomaanslag in het Berlaymontgebouw, de hoofdzetel van de Europese Commissie. Verschillende media meldden dat de explosieven 'klaarlagen'. De Morgen kon stukken van het onderzoeksdossier van het federaal parket tegen Uyarer en Kahn inkijken. De realiteit blijkt op zijn minst een stuk genuanceerder dan de headlines toen.

BIM staat voor Bijzondere Inlichtingenmethoden. Het is de verzamelnaam voor een reeks nieuwe onderzoekstechnieken die de Staatsveiligheid en de inlichtingendienst van het leger (AIVD) sinds 2010 toelaten preventief op te treden in geval van een 'ernstige terreurdreiging'. De BIM-wet laat de politie toe om zonder huiszoekingsbevel in te breken bij verdachten. Dat heet in het jargon een 'inkijkoperatie'. Het is een techniek die jaren oefening vergt. Speciale eenheden dringen in alle discretie met nachtkijkers binnen en doorzoeken de hele woning. Ze verlaten die zonder één enkel spoor achter te laten. Zelfs geen vingerafdruk.

De BIM-wet zorgt er ook voor dat de politie criminele milieus mag infiltreren, valse vennootschappen kan oprichten en digitaal verkeer mag hacken. Twee maanden lang zijn al deze technieken toegepast in het onderzoek tegen Uyarer en Kahn.

Kort na de aanslag op het Joods Museum in Brussel, op 24 mei, bereikt de Belgische inlichtingendiensten een vraag om rechtsbijstand uit Nederland. Daar is men het spoor bijster van Ernes Uyarer. Het laatste teken van leven van de 23-jarige Nederlander met Turkse achtergrond is zijn vertrek naar Turkije via de luchthaven van Zaventem. Ernes heeft voordien nog een tijdje in Brussel verbleven, vermoedelijk om er te worden voorbereid op zijn finale bestemming: Syrië.

Dubbele bodem

In Brussel is Ernes tijdelijk ingetrokken bij zijn tien jaar oudere neef Adil. Deze Hagenees is eind oktober 2013 naar Brussel verhuisd. Eerst in een duur Aparthotel, later in de flat op de vijfde verdieping aan de Negende Linielaan 37. Adil en zijn echtgenote zullen in Brussel in goed tien maanden 20.399 euro uitgeven aan huurgelden, altijd cash. Nochtans heeft geen van beiden een traceerbaar inkomen, tenzij het haar winkeltje als visagiste in Den Haag zou moeten zijn. Het koppel heeft daar ook nog een te betalen huurwoonst. Adil Uyarer heeft zich ingeschreven voor een opleiding tot 'monteur beveiligingsinstallaties'. Hij heeft er 1.481 euro voor neergeteld, opnieuw cash.

Op 16 juni signaleert de voorzitter van de BIM-commissie in een niet-geclassificeerd proces-verbaal het federaal parket over de verdachte handelingen van het koppel. Het pv maakt melding van nog een andere Syriëstrijder: de 19-jarige Sinan Kosedag. Deze Nederlandse Turk zou met Ernes naar Syrië zijn vertrokken, ook al na een verblijf in het appartement aan de Negende Linielaan. Het is in dit pv, het prilst mogelijke begin van het onderzoek, dat voor een eerste - en enige - keer wordt gezinspeeld op 'een potentiële aanslag in Europa'. Over een doelwit wordt niet gesproken, wel: Op 11 april 2014 zou een verkenning plaatsgevonden hebben door beide voornoemden op een adres in de buurt van de kantoren van de Europese Commissie.

Wekenlang zal het adres op de Negende Linielaan in Brussel worden geobserveerd. De vordering waarmee het federaal parket zijn zaak tracht te maken laat zien dat speurders het appartement in de gaten houden via nachtkijkers, vanop afstand gesprekken afluisteren en de Asus-laptop van Adil Uyarer - proberen te - hacken. Er vinden ook drie inkijkoperaties plaats in de flat. Een vanop afstand als pistool beoordeeld wapen blijkt een speelgoedpistool te zijn. Maar als de speurders op 3 juli 2014 nog eens gaan rondneuzen, stoten ze op twee kogelwerende vesten. Dit appartement, zo lijkt meer en meer vast te staan, is de locatie waar Nederlandse Syriëstrijders logistiek worden voorbereid op hun vertrek.

Maar daarnaast is er ook een huisgezin. Adil Uyarer en Zaineb Kahn hebben twee jonge kinderen. Halfweg juli vervoegt een derde kind het gezin. Het gaat om de 9-jarige Ilyas, het zoontje van Moussa Lghoul, een Hagenees die door Nederlandse inlichtingendiensten in het verleden in verband is gebracht met Sharia4Belgium.

Het botert niet goed tussen vader Adil en zijn 9-jarige logé, zo valt op te maken uit de door de politie afgeluisterde gesprekken.

"Je gaat gewoon met me mee. Als jij me volgt, dan moet je gewoon mee."

"Jij moet getraind worden, jij snapt dat niet."

"Als jij niet eens hier kunt slapen, als je bij ons niet eens lang kunt logeren, hoe ga je dan surviven in de jungle?"

"Trainen. Kapotmaken. Respect."

Later zal blijken dat dit soort uitspraken er vooral komt wanneer de kleine Ilyas niet wil gaan slapen, of nog iets langer dan voorzien wil spelen met zijn tablet. In de vordering van het federaal parket lezen we: Er zijn ernstige aanwijzingen dat Adil Uyarer de minderjarige Ilyas onderwerpt aan een soort instructie met onder meer het behandelen van een handvuurwapen, met de bedoeling militaire of paramilitaire technieken aan te leren of te volmaken. Er zijn dus ernstige aanwijzingen dat Uyarer de rol van rekruteerder van jonge kandidaten voor de jihad op zich neemt.

Hoe langer het duurt, hoe meer de Belgische speurders ervan overtuigd zijn dat ze op iets heel groots zijn gestoten. Door hun nachtkijkers zien ze hoe Adil in het appartement aan de Negende Linielaan iets los schroeft aan de koelkast en iets lijkt te verstoppen in de wasmand. Op 29 juli zien ze Uyarer en Kahn hun kinderen en ook Ilyas wegbrengen naar een pleeggezin. Een dag later vertrekt het paar naar Zaventem, waar het op een Corendon-vlucht stapt richting Turkije. Er volgen twee nieuwe inkijkoperaties in de Negende Linielaan. Deze keer wordt er wel iets gevonden, in de wasmand: een GP-pistool met dertien patronen en een Glock 17, voorzien van een lader met tien patronen. Bij het pistool is het serienummer onleesbaar gemaakt. Boven de koelkast wordt een dubbele bodem aangetroffen in een keukenkast. De bergplaats is leeg, maar het feit dat er een is gemaakt en dat er illegale wapens gevonden zijn, doet het federaal parket besluiten niet langer wachten.

Geen vrijhaven

In de avond van 6 augustus landen Adil Uyarer en Zaineb Khan terug in Zaventem. Het echtpaar wordt in de aankomsthal meteen gearresteerd. Het is het startsein voor Operatie Kimbolton: huiszoekingen op alle aan het echtpaar gelieerde adressen. Dat zijn de Negende Linielaan in Brussel en vier woningen in Den Haag.

Terwijl hij in de boeien wordt geslagen, roept Adil naar zijn echtgenote: "Je moet zwijgen, je mag niets verklaren!" Zij bijt de Belgische politiemensen toe: "Jullie begrijpen echt niet wat voor een grote fout jullie gemaakt hebben, echt niet!" De speurders vatten het op als een dreigement.

De huiszoekingen in Den Haag leveren weinig of niets op. Enkele cd's en schriftjes met teksten die klinken als een oproep tot de jihad en die doen begrijpen dat Adil Uyarer zich wel eens laat aanspreken als 'commandant'.

Waar politiebronnen en media enkele weken later melding zullen maken van klaarliggende explosieven, wordt meer dan waarschijnlijk gerefereerd aan proces-verbaal 26DLR14982-52 van de politie van 's-Gravenhage. Daarbij zit een foto van een vondst in het knutselhok van Uyarer, in zijn woning. We zien een nijptang, een lichtpen, wat draden, een monitor en een hoesje van een smartphone. Een vergrootglas ook. Het lijkt het vertrouwde tafereel van de knutselaar die met meer zelfvertrouwen dan kunde aan de slag is gegaan om zijn oude pc weer aan de praat te krijgen. In het proces-verbaal staat te lezen: In de kelderbox van perceel Francis Scholtenstraat 42 te 's Gravenhage is materiaal aangetroffen, onder andere koperdraad en een klok, waarvan onderzocht moet worden of dit gebruikt kan worden om een explosief te fabriceren.

Dat is het, het enige punt in het hele onderzoek waarin sprake is van klaarliggende explosieven.

Het enige belastende element dat tijdens de hele actie van de politie kan worden ontdekt, situeert zich in de handbagage van Adil Uyarer. Daar wordt de Turkse vertaling aangetroffen van een boek van Abou Omar, een haatprediker van Al Qaida uit de jaren negentig. In zijn woonst in Den Haag zal nog meer 'jihadistische lectuur' aangetroffen worden, maar dat is het wel ongeveer.

Het koppel zit intussen twee maanden opgesloten, hij in de gevangenis van Dendermonde, zij in die van Brugge. In de vordering van het federaal parket is sprake van 'ontstekers' die op de werkbank in Den Haag zouden zijn gevonden, maar op de foto's is daar niets van te zien.

Volgens Zaineb Kahn zijn de gesprekken tussen haar man en Ilyas volledig uit hun context gehaald en waren de twee "aan het stoeien". De passage over 'surviven in de jungle' is volgens haar terug te voeren tot gekdoenerij. Het klopt, zegt ze, dat Adil het kind in de Koran liet lezen, maar dat is iets heel anders dan een militaire training.

Adil Uyarer weigert elke medewerking aan het onderzoek. Hij wil de Belgische speurders ook geen toegang verschaffen tot het afgeschermde deel van zijn laptop. Sinds zijn arrestatie, twee maanden geleden, heeft Adil nog geen woord gesproken tegen zijn ondervragers, behalve dan: "Ik beroep op mijn recht om te zwijgen."

Verder onderzoek zal moeten uitwijzen wat precies de rol is geweest van het paar bij wat het federaal parket in zijn vordering omschrijft als 'financiering en rekrutering voor de jihad'. Alles wijst erop dat Nederlandse extremisten Brussel hebben uitgekozen als veilige(r) punt van vertrek richting Syrië. Dat de Belgische inlichtingendiensten snel en accuraat hebben opgetreden en hebben aangetoond dat Brussel helemaal geen vrijhaven is voor extremisme.

Dat er vooralsnog geen gegronde redenen zijn om de geplande schooluitstap te annuleren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234