Dinsdag 15/10/2019

Geen bezemhok van de literatuur

Michael De Cock

e crisis waart door de boekensector en de schrik zit er bij de uitgeverijen goed in. In Nederland kampt men al langer met dalende verkoopcijfers, maar ook in Vlaanderen zijn de laatste cijfers onrustwekkend. Al kunnen hier de kookboeken en strips vooralsnog de meubelen redden.

Tot dusver leek het kinder- en jeugdboek de crisis met verve te trotseren. Twee jaar terug was er een daling van 2 procent in de verkoop. Te verwaarlozen dus. Dit keer lijkt de schade erger: 8,9 procent minder omzet in 2011. Geert Joris, directeur van Boek.be, wil dat cijfer graag nuanceren. "Vorig jaar waren er geen sellers als Geronimo Stilton en Stephenie Meyer, en dat verklaart veel", zegt hij. Met statistieken kun je veel bewijzen en moet je inderdaad omzichtig omspringen - vooral over de lijst van opgenomen winkels valt veel te zeggen - maar de cijfers met te veel voetnoten lezen is net zo gevaarlijk als ze negeren. Stilton of Meyer mogen niet weggeteld worden in de cijfers. Je haalt Aspe ook niet uit de cijfers van de volwassenenverkoop.

Geen crisis dus, volgens Geert Joris, maar dan toch minstens een crisette. Dat is sneu voor mensen die met boeken hun brood verdienen. Voor u, lezer, is slechts één ding belangrijk: zal deze crisis gaan wegen op de kwaliteit van het aanbod? Het antwoord is simpel: ja. Minder boeken maken, minder risico's nemen en meer kiezen voor zekerheden, dat is het adagium dat uitgevers meekrijgen dezer dagen. Want, zo luidt het argument, de boekhandelaar kiest voor zekerheden. En, zo luidt daar het argument, het is crisis en de mensen kopen minder. Dus kopen boekhandelaars minder aan en slinken de kwaliteit en de diversiteit in het aanbod. Of hoe een crisis ook in de hoofden leeft en vaak een selffulfilling prophecy wordt.

Logisch dat de kinderliteratuur eerst in beeld komt als men wil snoeien in de uitgaven. Kinderboeken zijn duurder in aanmaak. Andere formaten, mooiere uitgaven, meer kleuren. Kinderliteratuur overleeft merkelijk langer in de boekhandel dan literatuur voor volwassenen. Bij volwassenen dreigt de ramsj al na een jaar. Het is net zo goed een zegen als een vloek voor het genre. Boeken in voorraad houden kost geld. Het is een post waar uitgevers graag op besparen. De gevolgen laten zich raden. Dit jaar zullen kinder- en jeugdboekenuitgevers met dichtgeknepen billen uitgeven.

"Er wordt vooral geïnvesteerd in boeken waarvan verwacht wordt dat ze zullen opbrengen. Verlieslatende projecten worden vermeden", aldus een Vlaamse uitgever. Op termijn is het een kwalijke evolutie. Het kransje kinder- en jeugdauteurs is al (te) klein. Aangezien een debutant zelden een zekerheid is, zijn de debuten schaars het komende jaar. De laatste jaren waren er, vooral onder de illustratoren, boeiende nieuwkomers. Mensen als Vanessa Verstappen (Armandus de Zoveelste), Tim van den Abeele (Op een dag was de liefde moe)en Alain Verster (De duif die niet kon duiken) debuteren meteen op zeer hoog niveau. Allicht het gevolg van onze opleidingen, waar succesvolle illustratoren de lijnen uitzetten. Bij schrijvers is het langer zoeken naar nieuw bloed. Dit jaar is het wel uitkijken naar Het kleine paradijs van Jef Aerts, die eerder in zijn romans en gedichten zijn talent bewees. Nog nieuwe, interessante pennen zijn te vinden in het jeugdtheater, waar men meer zin heeft in avontuur. Zo schrijft Freek Mariën boeiende verhalen voor de Nietjesfabriek. En Rachida Lamrabet richt zich op verzoek van Laika voor het eerst ook tot kinderen. Spannend!

Kiezen voor zekerheden is een pertinent onjuiste formule om een hit te scoren. Geen mens die kon voorspellen dat een joekel over Congo in haast elke Vlaamse boekenkast zou belanden. Of om een recent voorbeeld uit de jeugdliteratuur aan te halen: geen mens die kon voorzien dat Ik wou van Ingrid Godon na een paar maanden al een derde druk zou halen.

Meer dan om het even welk genre is de jeugdliteratuur de laatste decennia geëvolueerd. Een goed kinderboek is in de eerste plaats een goed boek. Op kinder- en jeugdliteratuur hoor je niet te besparen. Goede jeugdauteurs zijn de fine fleur van de letteren. Je moet ze koesteren als kamerplanten, pamperen als spitsen én onder hun krent schoppen als ze lui of middelmatig zijn. Geen bezemhok van de literatuur, maar loft met zicht op de haven. Het boek alfa. Kiezen voor zekerheid is met zekerheid kiezen voor de middelmaat. Laat daar nu al meer dan voldoende van aanwezig zijn in de letteren, zowel voor groot als voor klein.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234