Zaterdag 28/01/2023

Geen aardbeien of bonen zonder hommel

Zonder de hommel en de rest van de bijenfamilie zou de groente- en fruitafdeling er radicaal anders uitzien. Alle reden om het beestje te beschermen, vindt Dave Goulson.

Dave Goulson kent een truc voor tuinfeesten. Ga met wat mensen in de buurt van de bloemen staan en let op bijen. Dan, midden in het gesprek, maak je een kommetje van je handen en pakt doodkalm een bij, om hem 10 seconden later weer vrij te laten.

Het gesprek zal verstommen: waarom springt die bijengrijper niet gillend van de pijn in het rond? Bijen prikken toch?

"Maar mannetjes niet", zegt Goulson. "Al vergt het wel flink wat oefening om de mannetjes van de vrouwtjes te kunnen onderscheiden. Dus voordat je dat meester bent: don't try this at home."

Goulson - bioloog aan de Universiteit van Sussex, bejubeld schrijver, uitgeroepen tot 'held van de natuurbescherming' door de BBC - reist de wereld rond met de lezing 'Red de hommel'.

Gaat het zo slecht met de hommel dan?

"De hommel verliest - net als de wilde bij - veel leefgebied. Een eeuw geleden was het land bezaaid met graslanden vol bloemen. Die tijd is voorbij. Kijk maar op de gemiddelde akker: amper een bloem te bekennen. Voor bijen en hommels is dat een woestijn, nergens iets te eten.

"En dan is er ook nog al dat landbouwgif. Met een theelepel neonicotinoïden kun je 1,25 miljard bijen doden. Met alleen al het gif dat we in Groot-Brittannië gebruiken, kun je alle bijen en hommels van de wereld uitroeien."

Dat er überhaupt nog een bij rondvliegt...

"Met de honingbij gaat het relatief goed, onder meer dankzij beleid van imkers. Maar er zijn nog 20.000 andere soorten bijen en die dragen ook enorm bij aan de bestuiving van planten en bloemen. Je wil niet weten hoe de groente- en fruitafdeling van de supermarkt er zou uitzien als die dieren sterven. Courgettes? Weg. Bonen? Weg. Aardbeien? Weg. En zo kan ik uren doorgaan. Ik denk dat de hommel, na de honingbij, voor de bestuiving van ons eten het belangrijkst is.

"Maar we moeten vooral die diversiteit aan soorten koesteren die zich specialiseren op verschillende soorten en formaten bloemen. Een bij met een korte tong is perfect voor frambozen, een bij met lange tong juist voor tuinbonen."

Kunnen we bijen en hommels een handje helpen?

"Zeker. Door bijvriendelijke bloemen op je balkon te zetten, of in je tuin te planten. De soortendiversiteit in de stedelijke omgeving is nú al groter dan die op het platteland. Wat mij betreft zetten we dat door, met bloemen op rotondes, bloemen in de berm, bijenhotels in de stad. Laten we van de stad een natuurreservaat voor bijen en hommels maken."

Van alle dieren op de wereld die een bioloog kan bestuderen: waarom koos u voor de hommel.

"Ik begon met vlinders: al die kleuren, prachtig. Maar dat bleek een vrij oppervlakkige liefde; eigenlijk deden ze niet zo veel interessants. Hommels daarentegen, dat zijn intellectuele giganten. Ook al is hun brein kleiner dan een graankorrel, voor een insect hebben ze relatief grote hersenen.

"Ik hield ooit experimenten om te kijken hoe goed hommels kunnen navigeren. Als wij de hele dag door een vreemde stad zouden dolen, continu links- en rechts afslaand, dan zouden we verdwalen. Maar een hommel die 10 kilometer van huis is? Die vliegt zo, in één rechte streep, naar huis, alsof hij in zijn hoofd een tracker heeft zoals op onze smartphones."

Na al die jaren onderzoek: verrassen hommels u nog wel eens?

"Zeker. Er is nog zoveel dat we niet weten, of pas beginnen te ontdekken. Laatst deden we genetisch onderzoek naar hommels: best saai eigenlijk. Maar toen ineens ontdekten we een nest waarvan de jonge hommels maar weinig genetische verwantschap hebben met de andere hommels in het nest. Blijkt dat koninginnen van een ander nest soms op bezoek komen om eieren te leggen: als een soort koekoek."

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234