Vrijdag 07/08/2020

'Geef Thorgal een krant en televisieen de mens is blij'

Vanaf dit weekend kan u wekelijks voor geen geld een Thorgal-album aanschaffen via De Morgen. De keuze voor deze stripreeks komt er niet zomaar. Sinds het eerste album uit 1977, werden er wereldwijd meer dan 13 miljoen exemplaren van verkocht. De Belgische stripscenarist Jean Van Hamme en Poolse tekenaar Grzegorz Rosinski hebben er de wetten van de strip mee veranderd. Wij voelden Van Hamme aan de tand.

De nu 72-jarige topscenarist Jean Van Hamme moet zich niet inhouden in wat hij zegt of doet. Hij pareert de kritiek door of niets te zeggen, of de Belgische stripwereld bij momenten flink wakker te schudden met uitspraken als dat de Belgische strip is grootgemaakt door de Waalse stripscène, of dat het België ontbreekt aan talentvolle scenaristen. En hij durft zowel uitgevers als collega's lik op stuk te geven. Hij kan zich die opmerkingen veroorloven. Van Hamme is naast Thorgal immers ook scenarist van monstersuccessen als Lady S., Blake & Mortimer, Wayne Shelton, Largo Winch, XIII en auteursromans als De Chninkel en S.O.S. Geluk. Niemand die hem durft tegen te spreken.

Vanaf dit weekend start De Morgen met de actie 'De ultieme 8 van Thorgal', stuk voor stuk de betere albums uit de indrukwekkende Thorgal-saga, te beginnen met het eerste deel De ijskoningin. Hoewel hij Thorgal in 2002 afstond aan collega-scenarist Yves Sente, bevat 'De ultieme 8' allemaal scenario's van Van Hamme.

In 1977 werd Thorgal boven de doopvont gehouden. Dat bleek niet enkel een Vikingstrip, maar ook een sciencefictionstrip. Weet u nog hoe u op dat idee kwam?

Jean Van Hamme: "Dat idee is er stapsgewijs gekomen. In 1976, het jaar waarin ik mijn job bij Philips opgaf (als econoom, GDW) om een carrière als stripscenarist na te jagen, ontmoette ik mijn Poolse vriend Grzegorz Rosinski. Ik had een vaag idee over een nieuwe reeks, maar wist amper van welk hout pijlen te maken. Het werd sciencefiction omdat ik de reeks wilde situeren in Vikinggebied, maar tegelijkertijd wist ik dat Vikings brutaal waren. Dus koos ik een personage uit dat allesbehalve bruut was, maar wel bij hen leefde. Hij moest dus van ergens anders komen. Waarom niet uit de ruimte, dacht ik plots. En zo ontstond Thorgal."

Was iedereen op de Tintin-redactie meteen opgetogen over dat idee? Pas op het eind van het eerste verhaal De ijskoningin maakt u duidelijk dat Thorgal de laatste vertegenwoordiger is van het sterrenvolk.

"Ik heb niet uitgelegd dat Thorgal een sciencefictionstrip zou worden. Ik sprak alleen over een Vikingstrip. Het probleem met Tintin was dat je specifieke karakters had. Je had een journalist, een cowboy, noem maar op. Ik wilde iets vinden dat op dat moment niet bestond. De mythologie kwam snel ter sprake. Ik hou erg van Griekse, Egyptische en Noorse mythologie en ging bijna als vanzelf die richting uit. Niemand op de redactie sprak zich daarover uit. Dat kwam pas later. Tot 1980 werden de eerste vier verhalen in het weekblad Tintin gepubliceerd. Pas nadien scoorde Thorgal enorm hoog in het jaarlijkse referendum, en werd meteen besloten ze in albumvorm uit te geven.

Je omschreef Thorgal ooit als een eendimensionale, humorloze man wiens enige doelstelling het is om bij zijn gezin te zijn.

"Thorgal is iemand die enkel thuis tv wil kijken met vrouw en kinderen. Het is een kerel zonder enige ambitie. Hij wil niet rijk zijn, geen koning worden. Hij wil enkel in vrede leven. Geef hem een krant en een televisie, en de mens is tevreden. (lacht) Een man met zo'n instelling maakt natuurlijk geen goed verhaal , dus moest ik hem een goed boogschutter laten worden en hem tirannen en onrechtvaardigheden laten bestrijden. Dik tegen zijn zin in feite, want in wezen is Thorgal iemand die vooral uit de problemen wil blijven. Zijn herkomst als sterrenkind zorgt echter voor een geheel andere invulling van zijn leven."

U was een van de eerste scenaristen die de stripwetten en principes overboord smeet en de hele familie Aegirsson ouder liet worden, net als dat u de tot dan toe gehanteerde rollenpatronen moderniseerde. Plots ging Thorgals vrouw Aäricia met de hoofdrol lopen, dan weer zijn kinderen Jolan of Wolvin.

"Je moet durven blijven veranderen. De boogschutters was bijvoorbeeld een western, terwijl andere albums meer neigden naar sciencefiction, puur avontuur of zelfs horror. Op die manier wist de lezer nooit op voorhand in welke sfeer hij ging terechtkomen."

Opmerkelijk was dat er vroeger geen of amper vrouwen in de stripreeksen mochten voorkomen. In Blake & Mortimer kwam geen enkele vrouw voor, in Kuifje slechts enkele erg jonge of erg lelijke.

"Dat was voor een onzinnige reden. De Franse censuurcommissie had daar mee te maken, met als gevolg dat ook stripbladen als Tintin en Spirou bang waren en zich inhielden. Je kon mensen vermoorden, maar de liefde bedrijven: ho maar. Hetzelfde als bij Amerikaanse films. Laat een personage een sigaret roken en je krijgt een plus 16-rating. Maar laat Rambo 200 mensen om zeep helpen, en er is niets aan de hand.

"Begin jaren 70 sloeg die houding in de stripscène echter om. Gelukkig maar. Dat veranderde alles. Ik heb die opportuniteit gegrepen om Aäricia een prominenter rol te geven en de romantiek tussen beiden op te voeren."

Bent u nog steeds op zoek naar goede Belgische scenaristen? Er waren er in ons land amper te vinden, zei u enkele jaren geleden.

"Er zijn er nog steeds niet zoveel. Drie of vier. Dan heb je het wel gehad. Voor alle duidelijkheid: ik spreek nu over scenaristen van realistische reeksen, zoals Jean Dufaux, Stephen Desberg of Denis Lapière. Over de humoristische scenaristen spreek ik me niet uit. Daar zijn er genoeg van.

"Ik vind het gebrek aan goede realistische scenaristen nogal een vervelend iets, want op die manier gebeurt er bij ons amper iets in dit genre. Het evolueert niet. De meesten van de nieuwe generatie zijn niet de topscenaristen die je zou willen. De echt goede vind je in Frankrijk. Een concreet voorbeeld: Aan de reeks XIII-Mysterie (waarbij telkens een ander hoofdpersonage uit de reeks 'XIII' wordt belicht door verschillende auteurs, GDW) schrijven 13 scenaristen. Eén daarvan is een Belg, de rest zijn Fransen. Tja."

Heeft u daar een verklaring voor?

"Ik denk dat de verklaring in de jaren 60 en 70 te vinden is, toen men in Frankrijk startte met het blad L'écho des Savanes. Dat was een interessant magazine. De auteurs die ermee opgroeiden hebben zich bevrijd van het bij ons zo populaire humoristische genre. Dat was nodig ook. Maar de generatie Belgische stripscenaristen zijn blijven steken in dat soort reeksen. Het ontbreekt hen aan ervaring in het realistische genre. Goed, Yann leeft in België, maar is wel een Fransman. En Brusselaar Alicante is okee, maar niet goed genoeg. Ze zijn nog jong, komen pas kijken.

"Ik spreek niet over Vlaamse strips, want daar blijft men hangen in een bepaald genre. Uitzonderingen bevestigen de regel: mijn vriend Hec Leemans is een van de weinige realistische tekenaars."

Zijn F.C. De Kampioenen is een humoristisch serie.

"Ik bedoel zijn Bakelandt. Ach ja, Hec vertelt me dat hij zijn F.C. De Kampioenen al lang niet meer kan uitstaan, maar het brengt brood op de plank. Soit, de rest van de Vlamingen blijft hangen in het genre Suske en Wiske,Jommeke of Urbanus. dat is niet bepaald my cup of tea."

Weer naar Thorgal. In 1982 zag uw tekenaar Rosinski Russische tanks in zijn thuisland Polen binnenrijden. Hij liet zijn vrouw en drie kinderen achter en logeerde een hele poos bij u op zolder, waar hij De schaduwen voorbij tekende. Klopt dat verhaal?

"Gedeeltelijk. Grzegorz kwam hier alleen aan. Hij verbleef hier enkele weken in mijn huis, maar dat was wel een gecompliceerde situatie. Hij werkte 's nachts en kwam om drie uur 's namiddags ontbijten. Nu ja, alles was beter dan de werkwijze die we hanteerden toen hij nog in Polen verbleef. Om hem te telefoneren moest ik twee, drie of zelfs vier uur wachten voordat de operator me kon doorverbinden. Alle platen gingen over en weer per post, wat zeeën van tijd kostte. En hij sprak geen woord Frans. Ik moest simpele bewoordingen gebruiken in mijn scenario's. Gelukkig heeft hij die taal snel opgepikt.

"We moesten creatief zijn om hem naar België te laten verhuizen. We hebben een soort contract opgesteld, want om in België te blijven moest je een job hebben. Dat contract, waarin de opzet van een Thorgal-magazine werd verduidelijkt, voorzag hem van een wettelijk salaris waarbij hij ook auteursrechten uitbetaald kreeg. Daar ben ik mee naar Buitenlandse Zaken moeten gaan. Op die manier kon hij ook zijn familie naar hier laten overkomen. Na vijf jaar kreeg hij de Belgische nationaliteit. Toen hij dat eenmaal had, verhuisde hij naar Zwitserland. (lacht)

"Nu, Grzegorz was bang om in Polen beknot te worden in zijn artistieke vrijheid. En hij bleek gelijk te krijgen. Thorgal werd als 'neutraal' gezien, maar toch was hij bang van het regime. Het Polen van president Wojciech Jaruzelski was een politiestaat waar je niet vrij kon denken. Het was echt beter dat hij naar België kwam."

Rosinski heeft de stripwetten ook aan zijn laars gelapt en is met Thorgal totaal anders gaan tekenen. Maakte hij eerst traditionele tekeningen, dan is nu elk plaatje een schilderij op zich. U vond dat eerst niet zo leuk.

"Ik hou er nog steeds niet zo van, althans wat Thorgal betreft. Hij heeft een prachtige stijl, ik ben eerder een traditionalist. In het algemeen hou ik niet zo van direct ingekleurde tekeningen. Ik denk dat zowat alle tekenaars dat nu prefereren. Het geeft hen meer voldoening omdat het artistieker is. Ik begrijp ook dat ze er meer plezier uithalen, maar vanuit het oogpunt van de strip denk ik niet dat het commercieel een verbetering is. Niettemin, dat is persoonlijk."

Sinds kort is er een Thorgal-spin-off: De werelden van Thorgal, waar de hoofdrol is weggelegd voor Wolvin, Thorgals dochtertje. Jaren geleden was er echter sprake van een Jolan-spin-off. Hoe zat dat precies?

"Het idee rond de Jolan-spin-off kwam niet van mij, maar van Yves Sente (de huidige 'Thorgal'-scenarist, GDW). Ik keurde het alleen goed. Hij wilde Thorgal naar de achtergrond verdringen ten voordele van zijn zoon Jolan. Toen hij mijn reeks overnam, werd Jolan de eerste drie of vier albums inderdaad gebombardeerd tot hoofdpersonage. Maar Thorgal werd zo wat vergeten. Het werkte niet. De lezers hielden er niet zo van. Nu probeert men met spin-offs diezelfde toer op te gaan. Tja, het zijn mijn zaken niet meer."

Maar hou je ervan?

"De spin-offs vind ik wel goed, maar de reguliere reeks onder Sente vond ik te gecompliceerd. Hij deed soms vier of vijf albums over een enkele verhaallijn. Dat is voor de Thorgal-reeks geen goede zaak, vind ik. Maar het is niet langer mijn probleem."

In 2002 gaf u te kennen scenarist af te zijn van Thorgal. Vond u het niet moeilijk om deze reeks aan een ander over te laten?

"Na 40 jaar had ik alles uitgeprobeerd. Het boeide me niet meer, ik had er genoeg van. Het idee dat je een leven lang reeksen zou maken als Rik Ringers of Lucky Luke, schrok me af. Dat wilde ik niet. Ik wilde tijd vrijmaken voor andere dingen: nieuwe reeksen, tv- en filmscripts, auteursstrips..."

Welke Thorgal-albums vond u zelf het leukst?

"Ik hou erg van De zwarte galei, wegens het romantische karakter ervan. De boogschutters is ook een van mijn favorieten, dat was een goede western. Het sterrenkind was ook erg goed, net als De wolvin, Alinoë en zeker ook De meester van de bergen. Dat was een extreem gecompliceerd verhaal om te maken omdat Thorgal door de tijd reist. Alles moest ook achteraf nog kloppen. Maar hoe moeilijk het ook was, zo veel plezier had ik om het te schrijven. Ook al omdat het een romantische ondertoon bevatte. Ik hoorde dat de meeste lezers het net iets te moeilijk vonden, maar dat interesseert me niet.

"Nu ja, je weet op voorhand dat als je 29 verhalen vertelt, je niet enkel meesterwerken kunt maken. De laatste zes delen waren geen hoogvliegers. Het was toen dringend tijd om de fakkel over te dragen. Voordeel is wel dat ik nu andere, leukere dingen kan doen."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234