Woensdag 17/07/2019

Geef ons een staatssecretaris voor democratiewelzijn

Waarom blijft de zorg voor de democratie, altijd al een kasplantje, helemaal achterwege?

Een week geleden sprak deze krant met de vermaarde sociologe Saskia Sassen (DM 28/6). In haar nieuwste boek beschrijft zij de brutaliteit van wat zij "het moderne doorgedreven kapitalisme" noemt, "een kapitalisme waarin, zoals de bankencrisis heeft bevestigd, de financiële logica regeert". Op termijn zullen alleen rijk en arm overblijven. Wat daartussen zit riskeert te verdwijnen. Wat natuurlijk, zegt zij, "een bedreiging voor de democratie inhoudt, want de democratie is juist dankzij de middenklasse kunnen ontstaan, het was hún project". Het is maar een van de vele alarmkreten die de laatste tijd te horen zijn. Een van de somberste weersvoorspellingen is te lezen in een recent rapport van de Britse denktank Democratic Audit (www.democraticaudit.com). Ik citeer en vertaal: "Bijna alle beschikbare indicatoren suggereren dat de representatieve democratie in een langlopende, maar terminale neergang zit. En er is momenteel geen enkel democratisch alternatief dat levensvatbaar oogt".'

Onrustwekkend

Van de recente kiescampagne is met ferme trots gezegd en geschreven dat zij, voor de eerste maal in twintig jaar zelfs, over inhoud ging. Eindelijk konden sociaaleconomische thema's in alle scherpte op de voorgrond treden. Links en rechts waren helemaal terug! (Terzijde: is dan niet meteen erkend dat de jarenlange campagnes over de ombouw van het unitaire België inhoud misten?) Maar, hoe hoog de kwaliteit van de voorbije kiesstrijd ook was, op geen enkel moment is de onzekere toekomst van de parlementaire democratie ter sprake gekomen. En ook tijdens de lopende formatiegesprekken staat het niet op de agenda. Dat is vreemd en onrustwekkend. Hoe komt dat toch?

Gambling with civilization is de titel van een artikel in The New York Review of Books (7 november 2013). De auteur is Nobelprijswinnaar economie Paul Krugman. Pokeren met de beschaving door een levensgrote bedreiging niet ernstig te nemen is geen bewuste keuze, schrijft hij. Die ontkenning rust op andere gronden. Soms vloeit zij voort uit inertie of, in het beste geval, goedbedoelde bedachtzaamheid.

Zieke staat

Afwachten leunt op het gevoel dat er geen lijn zit in wat ons bedreigt. Er zijn te veel onzekerheden, te veel tegenstrijdige diagnoses. Er is, met andere woorden, nog geen betrouwbare wegenkaart die de richting van de oplossingen kan aangeven. Maar zeker zo belangrijk is de hardnekkige neiging om de knipperlichten niet te willen zien, "to reject the news and cling to your fantasies". Een van die fantasieën is dat de markten wel tijdig voor een oplossing zullen zorgen.

Krugman heeft het niet over de ziektes van politiek en democratie. Hij bespreekt The Climate Casino (2013), een boek van William Nordhaus over de opwarming van de aarde. Zo te zien lijken de reacties op de klimaatkwestie erg goed op wat in het democratiedebat vaak te horen is. Politiek is in hoge dosissen weggevloeid uit de parlementaire democratie en uit de natiestaat waarin zij woont. Dat maakt hen ziek. Maar dat wordt door vele politici, journalisten en kiezers genegeerd. Zij ontwijken de confrontatie met de werkelijkheid. In België tonen zij dat onder meer in hun fixatie op wat er gebeurt in de Wetstraat, daar waar de federale regering en haar parlement huizen. De gepolitiseerde Raad van Bestuur van de openbare omroep heeft daar eind maart 2013 de ultieme demonstratie van geleverd. De VRT zocht een nieuw hoofdgebouw. Een basiscriterium is, zei de voorzitter en oud-politicus Luc Van den Brande, dat het met de auto maximaal 30 minuten van de Wetstraat verwijderd mag zijn. Tijdens "de spits mag dat oplopen tot 45 minuten". Alsof zes staatshervormingen de federale staat niet grotendeels hebben uitgekleed. Alsof de politiek door de schaalvergroting niet in vele richtingen (Europese Unie, IMF, Wereldbank...) is uitgewaaierd. Alsof commercialisering van publieke taken en ontmanteling van overheidstoezicht parlement en regering niet beetje bij beetje hebben uitgekleed. Inertie? Goedbedoelde bedachtzaamheid? Maar er is evenzeer regelrechte ontkenning van de mogelijkheid dat de parlementaire democratie misschien al voorbij haar houdbaarheidsdatum is.

Soms is de negatie direct. De bankencrisis is een accident de parcours, zegt men dan. Het komt wel goed. En aan de weerbaarheid van de democratie wordt gewerkt. Manifester nog is de indirecte ontkenning. Zij is zichtbaar in de afwezigheid van een sense of urgency. Zo zijn er al minstens twintig jaar verloren gegaan. Alsof de parlementaire democratie niet sterfelijk is. Ook in die zin is dit dossier verwant met dat van de klimaatwijzigingen. Het hoofd weet wat er aan de hand is, maar de rest wil niet mee. Lost in negation.

Er gaat momenteel veel meer aandacht en energie naar de kwalen die de banken teisteren. Er zijn audits, stresstests en voor het overheidsbudget dure chirurgische ingrepen. Waarom blijft de zorg voor de democratie, altijd al een kasplantje, helemaal achterwege? Op zijn minst zou de politieke klasse die vandaag onderhandelt over de zes, zeven Belgische regeringen daarin een staatssecretaris voor democratiewelzijn kunnen voorzien. (En ja, de door Gaia gevraagde staatssecretaris voor dierenwelzijn zal dus nog even moeten wachten.)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden