Dinsdag 07/04/2020

'Geef ons een geruststellend signaal'

'De Morgen' kruist de degens met vier Franstalige politici

Vond u de RTBF-docufictie Bye Bye Belgium ook zo'n klucht? Hoe komt het dan dat de Walen in shock waren? Denken ze daar aan de andere kant van de taalgrens werkelijk dat álle Vlamingen separatisten zijn? Dat Yves Leterme en Bart De Wever de stropoppen van Philip Dewinter zijn? Beseffen ze dat ze met hun front de refus morgen misschien wel eens precies dat onheil over zich zouden kunnen afroepen dat ze zeggen te bestrijden? Le Soir nodigde De Morgen uit om de degens te kruisen met vier Franstalige politici. Om misverstanden uit te klaren, stellingen uit te diepen en - wie weet - bruggen te slaan.

Door Yves Desmet en Filip Rogiers / Foto's Filip Claus

Ons kent ons niet meer in dit land. Soms lijkt het wel alsof ons ons niet meer wíl kennen, dat er moedwillig karikaturen over de taalgrens heen worden gespuid. Dat een niet onaanzienlijk deel van de Vlaamse kant van de Wetstraat daadwerkelijk ijvert voor Vlaamse onafhankelijkheid, het is even waar als dat er een evenmin verwaarloosbaar deel van de Franstalige kant van de Wetstraat de klok liefst enkele staatshervormingen zou terugdraaien. Maar waar zijn de grijstinten in dit verhaal?

De geesten zijn de afgelopen jaren zo ver uit elkaar gegroeid dat je aan deze kant van de grens geen 'kaakslagflamingant' hoeft te zijn om je af te vragen waarom Franstaligen zich hardnekkig blijven verzetten tegen de uitvoering van een arrest van het Grondwettelijk Hof over Brussel-Halle-Vilvoorde. Of waarom, zoals ex-verkenner Herman Van Rompuy deze week zei in Humo, Wallonië blijkbaar de enige regio ter wereld is die níét vraagt om meer autonomie?

Waarom gedogen Franstalige politici de indruk die in de Waalse publieke opinie leeft, dat héél Vlaanderen op het punt staat de onafhankelijkheid uit te roepen? Waarom heeft niet een van hen de intellectuele moed gehad om te zeggen dat Bye Bye Belgium een dure en smakeloze grap was, beledigend bovendien voor het leeuwendeel (sic) van de Vlaamse volksvertegenwoordigers die zich vorige maand nog in een motie uitspraken tégen het separatisme? Je zou bijna gaan geloven dat de Franstaligen zelf op een perfide manier uit zijn op de implosie van België.

Wie begrijpt wie nog? Het zijn vragen voor vier Franstalige politici. André Antoine (cdH) is minister van Mobiliteit en Huisvesting in de Waalse regering. Marie Arena (PS) is minister-presidente van de Franse Gemeenschapsregering, bevoegd voor alle zogenaamde 'gemeenschapsmateries' voor de Franstaligen van Wallonië en Brussel. Marcel Cheron (Ecolo) is volksvertegenwoordiger in het Waals parlement. Françoise Bertieaux (MR) is fractieleider in het parlement van de Franse Gemeenschap.

Stelling 1

De Franstaligen geloven dat in zowat elke Vlaamse politicus een separatistische ziel schuilt. Een Vlaams Parlement dat in 1999 al unaniem meer bevoegdheden voor de regio's vroeg? Daar moet wel een verborgen agenda achter zitten. Maar wat mag dan wel de verborgen agenda van de Franstaligen zijn? Waarom toch altijd dat amalgaam gemaakt van Vlamingen en flaminganten, federalisten, confederalisten en separatisten?

Marie Arena: "Misschien miskijken jullie je ook wel een beetje op wat de Franstaligen denken over Vlaanderen. Er is in de Franstalige pers ook niet altijd tijd of plaats om de nuances weer te geven. Maar we weten wel dat de Vlamingen niet allemaal separatisten zijn. Als we dan zelf eens een Vlaamse krant lezen of afstappen in Vlaanderen, weten wij ook wel dat daar veel schakeringen bestaan. Hier in Brussel zie ik vanuit de Franse Gemeenschap dat er bruggen zijn. In de culturele sector zijn er samenwerkingsakkoorden, zoals tussen de KVS en het Théâtre National of tussen de Ancienne Belgique en de Botanique."

Het lijkt ons dat Franstaligen dat graag citeren als de uitzondering op de regel.

Arena: "Nee, het is meer dan een nuance. Wij hebben hier in Brussel het privilege dat we bruggen kunnen bouwen tussen de Vlaamse en de Franse Gemeenschap. Elders in het land is dat minder evident. Ik zie het overigens niet alleen in de culturele wereld. Ook de Vlaamse vakbondswereld heeft helemaal geen separatistische attitude. Maar daar staat tegenover dat we toch moeilijk kunnen ontkennen dat de winnaars van de verkiezingen van 10 juni allemaal een partijprogramma hebben dat in mindere of meerdere mate een separatistische inhoud heeft?"

CD&V is voor u een separatistische partij?

Arena: "Toen CD&V nog op zichzelf stond, kondigde Yves Leterme op zijn congres in 2001 ook al aan dat hun model het confederalisme is. Dat betekent dat je au fur et à mesure de federale overheid leeghaalt om de regio's autonomer te maken en dat je daarna kijkt wat je nog samen kunt doen. Niet de federale staat werkt met zijn gewesten samen, maar omgekeerd. Dat is het model van Yves Leterme, die indruk hebben wij toch. Dat CD&V dan nog verder geradicaliseerd is in een separatistische richting door de N-VA erbij te nemen, is toch vanzelfsprekend?

"Bovendien kunnen we ook niet om de vaststelling heen dat jullie een grote extreem rechtse partij hebben, die onversneden voor afscheiding is. Wij stellen dus vast dat zelfs al is een groot deel van de civiele maatschappij het separatisme níét genegen, toch een groot deel van politiek Vlaanderen daar wel op aanstuurt."

Samen maken VB en N-VA een kwart van de Vlaamse stemmen uit.

Marcel Cheron: "Enkele weken voor de Franse Revolutie bestond het aantal revolutionairen ook maar uit enkele tientallen mensen. Op een gegeven moment kan zo'n kleine groep wel de toon zetten voor iets groters. Veel heeft te maken met de scheiding van de geesten in dit land. We kennen elkaar inderdaad niet meer te best. Anders dan andere federale staten, die meestal groeien uit de wil van afzonderlijke staten om samen te werken, is België geëvolueerd van een unitaire naar een federale staat. Er is daardoor in dit land geen gedeelde publieke opinie meer. In de politiek laat zich dat nog meer voelen. Welke politici zijn in beide landsdelen het populairst: diegenen die onfraaie dingen zeggen over de andere gemeenschap."

Olivier Maingain (FDF) is inderdaad de populairste politicus in B-H-V geworden.

Cheron: "Het is de favoriete sport van meneer Maingain en meneer De Wever: teren op antigevoelens ten aanzien van de andere gemeenschap."

Arena: "Laat mij u eens iets vragen. Hebt u tijdens de voorbije verkiezingscampagne ook maar één Franstalige politicus horen zeggen: die of die Vlaming willen wij niet? Bij jullie daarentegen lijkt het bijna een natuurwet dat België een Vlaamse premier moet hebben. Omgekeerd heb ik in Vlaanderen campagnes gezien waarin een figuur met een strikje (Elio Di Rupo, YD/FR) als icoon figureerde met de boodschap: 'niet met deze man'. Ik vind het dan ook vreemd dat u ons verwijt dat we een karikatuur maken van de separatistische Vlaming, terwijl wíj niet diegenen zijn die exclusieven hebben gesteld tegen politici van de andere taalgemeenschap."

André Antoine: "Het klopt wat Marie zegt: er is vooringenomenheid en onbegrip aan weerszijden van de taalgrens. Tussen de Vlamingen en de Franstaligen niet meer of minder dan elders in de wereld: tussen het zuiden en het noorden van Italië, tussen de Bretoenen en andere Fransen.

"Vooroordelen krijgen nog meer vrije baan omdat er minder nationale fora zijn. Toen ik in 1985 in het federale parlement kwam, waren we nog allemaal volksvertegenwoordiger én in het federale én in het regionale parlement. Vlamingen, Walen en Brusselaars: we kruisten elkaar in de Wetstraat, we praatten met elkaar en werkten samen. Dat is sinds het Sint-Michielsakkoord veranderd. Of men het nu graag heeft of niet, de gelegenheid om elkaar te zien en dus te begrijpen, is structureel afgenomen."

"Maar los van de vooroordelen, er is geen rook zonder vuur. Bij ons wil een minderheid een terugkeer naar het unitaire België. Het gros van de Franstaligen daarentegen is gewonnen voor een federale staat, min of meer zoals hij vandaag is. Maar in Vlaanderen vinden we federalisten, confederalisten en separatisten. Elk van hen heeft een gewicht dat in elk geval zwaarder is dan dat van de Franstalige unitaristen.

"Het is waar dat CD&V verschillende standpunten heeft ingenomen die níét separatistisch waren, maar die wel getuigen van een doorgedreven federalisme of confederalisme. Tussen die laatste twee zien wij niet altijd goed het verschil. Ik weet wel dat er echte federalisten zijn, zoals Jean-Luc Dehaene. Maar of het confederalisme of separatisme nu 25 of 30 procent van het electoraat uitmaakt, er heeft zich in het Vlaamse politieke landschap een verschuiving voorgedaan. Wat de Volksunie was, zit nu verspreid over verschillende partijen. En er is een extreem rechtse partij die, anders dan het FN bij ons, vrij ruim toegang heeft tot de media. Die partij geniet een vorm van institutionele erkenning: on les aime ou on ne les aime pas, mais ils sont là."

Stelling 2

In het Vlaamse orderboekje voor een staatshervorming zit niet één eis die strikt genomen nationalistisch genoemd kan worden. Het gaat over arbeidsmarkt, gezondheidszorg, kinderbijslagen, fiscale autonomie, bestuur. De enigen die het over grenscorrecties, van Brussel, hebben, zijn de Franstaligen. Woorden als 'corridor' - tussen Brussel en het Waalse hinterland - of 'etnische zuivering' horen thuis in een nationalistisch vocabularium. De splitsing van het kiesarrondissement Brussel-Halle-Vilvoorde houdt geen enkele grenscorrectie in, enkel een aanpassing aan in 1963 gemaakte bestuurlijke afspraken tussen Vlaanderen en Wallonië.

Françoise Bertieaux: "De grootste vrees van de Franstaligen is dat het voor de Vlamingen nooit genoeg zal zijn. En daar komen dan ook nog eens de vexations en tracasseries bij, zoals de weigering om diverse burgemeesters in de rand te benoemen. Er is bij ons het gevoel dat er van de andere kant een permanente, latente agressiviteit heerst ten aanzien van de Franstaligen."

Antoine: "Er zijn bijna dagelijks beelden en voorvallen die de Franstalige publieke opinie schokken. Deze ochtend hoorde ik op de radio een burgemeester uit de rand rond Brussel zeggen dat het voortaan verboden is om Frans op de parkings van de scholen te spreken. Dat is toch waanzin? Je kunt op straat Turks, Grieks, Engels praten, maar Frans zou niet meer mogen? En zo gaat dat maar door, dag na dag, speldenprikjes, plaagstootjes. Je gaat je op den duur toch afvragen wat dat aanricht in het dagelijkse leven van de Belgen?"

Als u het over een aanvoelen van agressiviteit hebt, dan is dat wederzijds. De vraag om het gerechtelijke en kiesarrondissement B-H-V te splitsen, conform de taalwetgeving en de splitsing van de provincie Brabant, wordt in verband gebracht met 'etnische zuivering'.

Arena: "De Vlamingen hebben de notie van homogeniteit dan ook gekoppeld aan een grondgebied."

Dat gaat over taalgebruik voor praktische, bestuurlijke taken, niet voor de taal die op straat gesproken wordt. Het is een principe dat overal bestaat. In Duitsland mag je op straat ook alle talen spreken, maar iedereen aanvaardt daar dat de bestuurstaal het Duits is. In Frankrijk is het Frans de bestuurstaal. In Vlaanderen is dat, zoals in Nederland, het Nederlands. Et alors?

Cheron: "Het verschil is dat er in Frankrijk geen taalfaciliteiten gebetonneerd zijn in de grondwet."

Arena: "Bon, laten we het eens over de faciliteiten in de rand hebben. Vlaamse politici interpreteren die faciliteiten als een overgangsmaatregel. Het doel ervan was volgens hen dat de Franstaligen in de rand van Brussel op termijn Nederlandstalig zouden worden. Dat is geheel in overeenstemming met het droit de sol: op Nederlands grondgebied spreekt men Nederlands. Zo zien de Franstaligen het niet. Onze interpretatie is altijd geweest dat die faciliteiten er zijn gekomen opdat de Franstaligen in Vlaanderen als Franstaligen zouden kunnen leven, dat ze er zouden kunnen genieten van Franstalig onderwijs en culturele faciliteiten."

Kunt u zich voorstellen dat het recht dat Franstaligen eisen om overal en in alle omstandigheden het Frans te gebruiken, in Vlaanderen wordt ervaren als imperialisme? Dat vertrekt toch van een diep ingebakken gevoel van de superioriteit van de francofonie?

(Algemeen protest)

Bertieaux: "We spreken hier gewoon over de erkenning dat heel wat Franstaligen in bepaalde streken van Vlaanderen wonen. Voor ons is het akkoord dat over de rand rond Brussel werd gesloten er één dat de Franstaligen die daar wonen rechten heeft gegeven in Vlaanderen. Niet overal in Vlaanderen, maar in heel specifieke regionen, met name in de buurt van de taalgrens. U had het daarnet over agressiviteit en wantrouwen, maar er zijn akkoorden die werden gebetonneerd. Dat is geen uiting van een imperialistische wil. Het is eerder de uitdrukking van de wil om akkoorden te doen naleven. Die afspraken zijn vastgelegd, en als de Vlamingen dat altijd maar verder willen blijven tricoteren, dan is de reactie daartegen toch best te begrijpen?"

Antoine: "Er zijn wel degelijk juridisch gefundeerde akkoorden over de faciliteiten in de rand. Er zijn de taalwetten van de jaren dertig en van begin de jaren zestig, toen Arthur Gilson de taalgrens heeft vastgelegd. Toen werd gezegd dat als compensatie voor het vastleggen van die taalgrens er her en der faciliteiten zouden komen. Men vond die faciliteiten dermate belangrijk dat men ze heeft geblokkeerd met een tweederdemeerderheid. Donc, il y a un contrat. Maar naast het juridische aspect, is er ook een sociologisch gegeven. Er zijn veel Vlamingen naar Waals-Brabant gekomen, landbouwers, ze hebben er trouwens heel wat boerderijen overgenomen. Die Vlamingen hebben zich aangepast."

Et voilà. Waarom kan dat niet in omgekeerde richting in de rand?

Antoine: "Wacht! Die Vlamingen zijn verwaalst en verfranst. Dat gebeurde om allerlei redenen: we schrijven eind negentiende, begin twintigste eeuw. Maar de tijden zijn veranderd, de samenleving ook."

Cheron: "We zijn hier bezig met een debat in de marge. Wat doet zich voor rond Brussel? Huisvesting is een probleem dat tot stadsvlucht leidt. Er is veel beweging tussen Brussel en zijn hinterland en dat gaat in alle richtingen. Dat dit een tweetalige regio zou zijn, is de logica zelve. Je moet ook de mondiale context zien. We zijn hier in dit land aan het strijden om twee talen, terwijl ondertussen een derde taal, het Engels, overal ter wereld aan zijn opmars bezig is. Dat maakt ons intern Belgische debat nog marginaler. Niets zou logischer zijn in deze regio dan tweetaligheid op basis van vrijwilligheid. Maar men valt altijd, van beide kanten, terug op karikaturen."

Antoine: "Waarom is het een probleem dat mensen in B-H-V voor Vlamingen en Franstaligen kunnen stemmen? In Waals-Brabant hebben zich in het verleden ook Vlaamse politici kandidaat gesteld. Een mevrouw van de PVV, Toon Van Overstraeten van de Volksunie, en het VB heeft zelfs een lijst neergelegd in Nijvel. We hebben daar geen barricades voor opgetrokken. Ca c'est la démocratie. Wat voor zin heeft het om een kieskring te splitsen in een regio die volledig tweetalig is?"

Mijnheer Antoine, Yves Leterme behoort toch nog altijd een beetje tot uw politieke familie. U weet toch best dat zijn model eerder Canada of Duitsland is dan Tsjecho-Slowakije of erger, de Balkan? In hoeverre wordt de karikatuur van het separatisme niet gevoed om de boot van een verdergaande staatshervorming af te houden.

Antoine: "CdH heeft tijdens de campagne verschillende keren Yves Leterme uitgenodigd naar Wallonië. We hebben daar overigens kritiek voor gekregen van Waalse collega's. In Waals-Brabant zei de MR: 'Beter Guy Verhofstadt dan Yves Leterme.' Ik erken dus ook van Franstalige kant dat de man vaak gediaboliseerd is nog voor men hem wou leren kennen. We verschillen op veel vlakken van mening, maar we denken ook over veel hetzelfde. Er zijn dus ook karikaturen en vooroordelen geweest aan Franstalige kant, dat geef ik grif toe."

Cheron: "Het is niet onlogisch dat iedereen werkt vanuit zijn eigen regio. Het systeem wil het zo. Als Leterme bezoeken aflegt in Wallonië, neemt hij daarmee een risico. Dat hebben wij ook gedaan toen Groen! en Ecolo onlangs beslisten om opnieuw een gemeenschappelijke groep op te richten in het parlement. Dat vergt moed hoor, om je in een dossier als B-H-V te onthouden. Daarmee neem je telkens het risico dat je in je eigen gemeenschap als 'slecht' wordt bestempeld. Als je zulke risico's neemt, moet het ook de moeite waard zijn. Wij zijn ertoe bereid, maar dan niet om tot een akkoord te komen dat over enkele jaren weer ter discussie staat.

"Vandaag krijgen wij de stellige indruk dat die wil er niet is. Zodra er een probleem is over een dossier, klinkt het altijd fatalistisch: 'Het gaat niet meer, splitsen dus maar.' Dat is het probleem, en dat is wat ons zo wantrouwig maakt. Ik heb in 1993 het Sint-Michielsakkoord meegemaakt. In de toelichting bij de wetteksten is sprake van een achèvement van de federale staatsstructuur. Eén van de betekenissen van dat woord is: afslachten, zoals gezegd van paarden. Maar de ware betekenis voor ons, Franstaligen, was dat het zou stoppen, dat het om de voltooiing van een proces ging."

Stelling 3

Franstaligen vragen vandaag niets. In het verleden waren ze nochtans bij elke staatshervorming mee de motor van vragen naar meer bevoegdheden voor het Waals Gewest. Franstaligen zeggen vandaag: 'Non non non.' Dat maakt Wallonië wellicht tot de enige regio ter wereld die niet vraagt om meer bevoegdheden.

Antoine: "Bij ons leeft het gevoel dat de staatshervorming nooit stopt. Dat is geen valse indruk. De zestien Duitse Länder of de Spaanse provincies zijn niet verwikkeld in een permanente discussie over hun bevoegdheden. Op een gegeven moment moet je links of rechts wat kunnen corrigeren aan je staatsbestel, maar hier in België hebben we zeker in het zuiden het gevoel dat het voor de Vlamingen nooit genoeg zal zijn. Dus is onze vraag toch legitiem: jusqu'où veulent-ils aller? Naar een doorgedreven federalisme? Wat is dat dan precies? Opsplitsen van justitie, arbeidsmarkt? Jullie mogen dan wel zeggen dat jullie federalisten zijn zoals wij, mais vous n'êtes jamais content."

Bertieaux: "Het is toch zo dat de Vlaamse politieke wereld keer op keer altijd maar met nieuwe eisen voor méér regionalisering afkomt. Franstaligen vragen niets, inderdaad. De tendens naar autonomie is een realiteit in Vlaanderen. De Franstaligen hebben dus gaandeweg een soort angst ontwikkeld dat het nooit zal stoppen. Het stapelt zich op."

Waarom zou meer staatshervorming niet tot een verbetering kunnen leiden van het beleid in de beide gewesten?

Arena: "Waarom zou dat per definitie zo zijn? Er zijn zeker verschillen in de arbeidsmarkt aan weerskanten van de taalgrens, maar waarom zou een regionalisering van het werkgelegenheidsbeleid daarom de beste oplossing zijn? Ik ben overtuigd van het tegenovergestelde. Die verschillen zijn voor mij juist een reden om dat beleid beter op elkaar af te stemmen in een gemeenschappelijke federale politiek. Hetzelfde verhaal met preventie in de gezondheidszorg. Iemand met dezelfde ziekte in Oostende of Aarlen genees je toch op dezelfde manier. Moet een preventiebeleid voor meningitis er verschillend uitzien in het noorden, het zuiden en het centrum van het land?"

Cheron: "In Europa zijn Walen, Vlamingen en Brusselaars allemaal bezig met een zoektocht naar de bevoegdheden die je beter op Europees vlak kunt regelen."

Dat heet subsidiariteit, nagaan wat op welk bestuursniveau het best kan worden gedaan. Dat is niet het voorgeborchte van het separatisme.

Bertieaux: "Precies. En zou het dan volgens diezelfde logica niet kunnen dat je sommige zaken die nu regionaal zijn, beter weer federaal organiseert? Als ik zeg dat we geen vragende partij zijn voor een staatshervorming, bedoel ik niet dat we niet willen praten over efficiëntie. Ik zie niet goed in waarom het beleid voor mensen met een handicap of de preventie van ziekten beter door de regio's apart zou worden gevoerd. Maar als daarentegen zou blijken dat omwille van de specificiteit van de arbeidsmarkt sommige hefbomen voor het beleid inderdaad beter regionaal georganiseerd kunnen worden, weigeren wij daar ook het gesprek niet over."

Antoine: "We moeten durven te erkennen dat we in het verleden soms bevoegdheden naar de gewesten hebben overgeheveld, terwijl ze daar niet thuishoorden. Tot nu toe is de staatshervorming altijd een centrifugale kracht geweest, een regionalistische stofzuiger. Op een gegeven moment kan dat ook wel eens worden omgekeerd. On a fait des erreurs. Terwijl we in Europa bezig zijn met het uittekenen van Europese verkeersnetwerken, zou het een beetje gek zijn om in eigen land het mobiliteitsbeleid te gaan splitsen. Mijn vraag is: kunnen we niet eens ten gronde kijken hoe we de kaarten gaan verdelen, maar in alle richtingen? Wat ons vandaag het meest stoort, is dat een staatshervorming in hoofde van de Vlamingen blijkbaar altijd een sens unique moet zijn."

Cheron: "Misschien moeten we ook eens voorbij de strikt communautaire lezing van de feiten kijken. Een ideologischer lezing is mogelijk. In het manifest van In de Warande zeggen economisten: 'Il faut que ça marche mieux.' Akkoord, maar voor wie? Ik vraag me dus af in hoeverre achter Vlaamse eisen niet altijd heel concrete rekensommen zitten. Je leest er de bede in van milieus die maar wat graag de belastingen voor bedrijven of de notionele intrest drastisch zouden verlagen, en dat nu niet kunnen omdat het federale materie is.

"Wat is het echte probleem? Het verschil in economisch niveau. Ik zou iedereen in dit debat willen oproepen tot meer volwassenheid. Laat de rijksten iets attenter zijn voor de anderen. En laat de regeringen in het zuiden maar wat beter presteren qua bestuur. Zolang die fundamentele onevenwichten er zijn, is de toestand riskant."

Antoine: "Als we met bevoegdheden beginnen te schuiven, moet er ook eens gekeken worden naar de verdeling van de middelen. Er zijn in het verleden soms verdeelsleutels vastgelegd die louter politiek bepaald werden en onvoldoende rekening hielden met de evoluties van de gewesten. Aujourd'hui, la Wallonie s'en sort, tout doucement. Het is niet aan mij om het Marshallplan op te hemelen, maar op diverse parameters gaat het Wallonië vandaag meer voor de wind. Dat is onvoldoende bekend, laat staan gewaardeerd in Vlaanderen. Wallonië heeft veel gedaan om zijn competitiviteit op te krikken. Weet u dat er meer en meer Vlamingen in Wallonië komen werken dan omgekeerd?"

Hoe kunnen de Vlamingen de Franstaligen geruststellen?

Bertieaux: "(Grijnst) Apporter du sucre. Een eerste stap zou kunnen zijn: gewoon eens luisteren naar onze argumenten."

Antoine: "Ophouden met op elk probleem dat zich stelt, als enig antwoord een transfer van bevoegdheden voorop te stellen. Het zou ook mooi zijn mochten we erin slagen om een verbroederingsproject tussen Waalse en Vlaamse gemeenten op te zetten. We doen dat elk aan onze kant met gemeenten uit de hele wereld, maar niet met elkaar. En verder zouden we er met zijn allen goed aan doen om minder bezig te zijn met de verkiezingen van 2009."

Cheron: "Inzien dat de karikaturen altijd van een minderheid komen. We moeten N-VA niet verwarren met het VB, akkoord. Het is een geluk dat het VB niet rond de tafel zit, maar N-VA zit daar wel. We hebben nood aan geruststellende signalen. Opteren voor een vrijwillige tweetaligheid in dit land zou zo'n signaal zijn. We hebben op dat vlak in het verleden historische kansen gemist, zoals Jean-Luc Dehaene eens zei."

Arena: "Franstaligen en Walen moeten oor hebben naar de vragen van de Vlamingen voor een beleid dat meer rekening houdt met de specificiteit van elke regio. Omgekeerd zou het fijn zijn mochten de Vlamingen iets meer oog hebben voor Brussel en Wallonië, die het beter doen dan voorheen. Het is nog niet het nirwana, maar de tendens is wel goed. Wat er ook op tafel komt, er moet vooral worden op gelet dat het om een win-winvoorstel gaat. Vlaanderen moet niet uit het oog verliezen dat het al een van de rijkste regio's ter wereld is. Kiezen voor de korte termijn en daarmee Wallonië in de problemen brengen, de regio waar Vlaanderen nog altijd de meeste economische banden mee heeft, zou dwaas zijn."

"Samen werken aan tweetaligheid in dit land zou ook mooi zijn. Er is niets frustrerender in dit land dan te beseffen dat we elkaar onvoldoende kennen over de taalgrens heen. Die grens is een administratieve grens, ze belet mensen niet om ze over te steken. De echte grens die in dit land veel in de weg zit, zit in de geesten. Misschien is het tijd voor een generatie politici die dat kan overstijgen. Die taalgrens is nodig geweest, maar nu is het moment misschien rijp om na te gaan hoe we ons met die grens, bij wijze van spreken, kunnen amuseren zodat het voor iedereen een verrijking wordt."

Françoise Bertieaux:

De grootste vrees van de Franstaligen is dat het voor de Vlamingen nooit genoeg zal zijn

QUOTES

Marcel Cheron:

Enkele weken voor de Franse Revolutie bestond het aantal revolutionairen ook maar uit enkele tientallen mensen

We zijn hier in dit land aan het strijden om twee talen, terwijl ondertussen een derde taal, het Engels, overal ter wereld aan zijn opmars bezig is. Dat maakt ons intern Belgische debat nog marginaler

Wat is het echte probleem? Het verschil in economisch niveau. Ik zou iedereen in dit debat willen oproepen tot wat meer volwassenheid. Laat de rijksten iets attenter zijn voor de anderen

André Antoine:

Vooroordelen krijgen nog meer vrije baan omdat er minder nationale fora zijn. Toen ik in 1985 in het federale parlement kwam, waren we nog allemaal volksvertegenwoordiger én in het federale én in het regionale parlement

Je kunt op straat Turks, Grieks, Engels praten, maar Frans zou niet meer mogen? En zo gaat dat maar door, dag na dag, speldenprikjes, plaagstootjes

Bij ons leeft het gevoel dat de staatshervorming nooit stopt. Dat is geen valse indruk

Françoise Bertieaux (MR):

De grootste vrees van de Franstaligen is dat het voor de Vlamingen nooit genoeg zal zijn

Marie Arena:

De taalgrens is een administratieve grens, ze belet mensen niet om ze over te steken. De echte grens die in dit land veel in de weg zit, zit in de geesten. Misschien is het tijd voor een generatie politici die dat kan overstijgen

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234