Maandag 27/01/2020

Geef kwaliteit niet op omdat ze te Belgisch is

Rik Torfs is rector van de KU Leuven.

Vorige woensdag had ik voor de RTBF-radio een debat met Charles Picqué. Onderwerp: de financiële neergang van de federale wetenschappelijke en culturele instellingen. Waarheen met de oude gloriën rond de Kunstberg, het Jubelpark en Tervuren?

Een deel van Franstalig België ziet in de opgelegde besparingen een subtiele manier om alles wat federaal is verder te ontmantelen. Dat klopt wellicht niet, maar toch bevinden we ons op een cruciaal moment in de geschiedenis. Daarbij spelen verschillende factoren een rol.

Federale instellingen, in het algemeen, hebben de reputatie voor een oude politieke cultuur te staan met politieke benoemingen die de instellingen met middelmatige personeelsleden opzadelen. Tegelijk met het ongenoegen hierover groeit de culturele kloof tussen Vlaanderen en Franstalig België. Niet dat er geen contact meer is. Maar het is niet langer natuurlijk en intens. Gesprekken tussen Nederlands- en Franstaligen verlopen vaak in het Engels. En Vlaanderen is geen bevoorrecht getuige meer van, laat staan een deelnemer aan, de Franse cultuur.

De combinatie van die twee factoren bedreigt onze federale culturele en wetenschappelijke instellingen. Dat kan helaas tot een verdere regionalisering van de ideeën leiden. Daarmee bedoel ik dan niet dat de regio's geheel zelfstandig schitterende ideeën ontwikkelen, maar wel dat de ideeën zelf regionaler worden. Beperkter dus. Twee voorbeelden.

De Franstalige kranten kampen al jaren met een sterke afkalving van hun lezerspubliek. Niet verwonderlijk: de kritische massa is te klein geworden. Er zijn te weinig Walen en Franstalige Brusselaars. Le Soir en vooral La Libre Belgique hadden vroeger een groot aantal lezers in Vlaanderen. Dat opende hun wereld. Maar die tijd is voorbij. Minder lezers, minder diverse gedachten, waarna opnieuw minder lezers.

Een gelijkaardig verschijnsel treft de literatuur in Vlaanderen. Dan heb ik het niet in de eerste plaats over Vlamingen die - vaak briljant - in het Frans schreven, zoals Emile Verhaeren of André Baillon. Maar wel over de Franstalige invloed die afgesloten is, waardoor wij net als Denen, Zweden en Nederlanders haast exclusief naar Angelsaksische voorbeelden kijken. En verder Vlaamser zijn dan ooit, een regionale kleur geldt als een bewijs van authenticiteit.

Om bloedeloos cultureel regionalisme te vermijden, zijn er projecten nodig op het niveau van België, met toch een kritische massa van elf miljoen inwoners. Dat vergt duidelijke afspraken over hoe die instellingen werken, en wie er de plak zwaait. Het vergt ook betrokkenheid en responsabilisering van de regio's. Liever een heldere overeenkomst tussen hen, met ook financiële afspraken, gegarandeerde politieke onafhankelijkheid en helder geformuleerde kwaliteitseisen, dan een trage aftakeling.

Het is duidelijk dat ook prestigieuze instellingen zoals de Munt of Bozar op termijn niet kunnen overleven zonder expliciete steun van de steeds machtigere regio's. Die zullen kleur moeten bekennen. Het gaat niet op om kwaliteit op te geven omdat ze te Belgisch is. Er is trouwens geen enkele reden om de huidige federale instellingen te verbinden met een unitaire Belgische visie. Wel met een internationale opvatting over wetenschap en cultuur. En beweren niet alle regio's die te huldigen?

Het staat vandaag goed om allerlei akkoorden te sluiten met de meest exotische landen. Het biedt ons het gevoel wereldburgers te zijn. Terwijl we met onze directe buren, wier cultuur met de onze is verstrengeld, geen raakvlakken meer vinden. De charme van onze buren is dat ze op ons lijken. Dat nemen we hen ook kwalijk. Nochtans leer je eerder uit het kleine dan uit het grote verschil wie je werkelijk bent.

Laten we daarom federale instellingen sluiten waarin niemand nog gelooft. Belspo heeft weinig zin. Geld gaat beter naar wetenschappelijk onderzoek dan naar een loodzware omkadering ervan. En culturele instellingen kunnen worden aangespoord gelijkenissen te zoeken in plaats van verschillen. Is een fusie tussen Bozar en de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België (KMSKB) een optie? Zo ja, waarom, zo neen, waarom niet? De vraag is een discussie waard.

Maar geef instellingen die de moeite waard zijn in ieder geval genoeg zuurstof om ons te blijven confronteren met de andere zijde van onszelf.

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234