Donderdag 05/08/2021

Kunst

Gedaan met l'art pour l'art

Het Antwerpse hiphop- en humorcollectief NoMoBs stelt clichés aan de kaak en wil een brug slaan tussen hiphop en de theaterwereld. Beeld Jonas Lampens
Het Antwerpse hiphop- en humorcollectief NoMoBs stelt clichés aan de kaak en wil een brug slaan tussen hiphop en de theaterwereld.Beeld Jonas Lampens

In Antwerpen duikt het Mestizo Arts Festival de stad in, terwijl het Vrijheidsfestival het burgerschap en onze vrijheden tegen het licht houdt. De culturele week zit zo pal op een nieuwe tendens: de kunsten moeten vandaag met beiden voeten in de maatschappelijke klei staan. Maar wat levert dat eigenlijk op? 'Met een occasionele zwarte acteur op de scène kom je er niet.'

"Het viel ons echt op toen we het programma opstelden", zegt Wim De Witte van het Film Fest Gent. "Er waren veel films die refereerden naar maatschappelijke of politieke problemen, zoals de vluchtelingencrisis of de economische malaise. We konden bijna niet anders dan ze samenbrengen in een afzonderlijk parcours." Resultaat is Fort Europa, een reeks films over actuele thema's die deze editie van het festival getoond wordt.

In Brussel begint morgen het Vrijheidsfestival, dat vrijheid en burgerschap van alle kanten cultureel belicht. En ondertussen loopt nog tot volgend weekend het Mestizo Arts Festival (MAF) in Antwerpen, een stadsfestival met aandacht voor jong talent. Het centrale thema dit jaar is brandend actueel: de muur.

Voor de goede orde, de kunsten hebben altijd oog gehad voor wat er in de wereld gebeurde. "Toch zat de sector tien jaar geleden wat meer vast in de ivoren toren. L'art pour l'art was destijds de heersende opvatting", zegt Felix De Clerck van Kunstenpunt.

Inmiddels richt het KVS, dat meewerkt aan het Vrijheidsfestival, zich al jaren op de diverse bevolking van Brussel of onderzoekt TimeLab in Gent nieuwe maatschappelijke samenwerkingsvormen. "Er is niet alleen meer aandacht voor maatschappelijke thema's, maar ook voor buurtbetrokkenheid of publieksparticipatie."

Dat gebeurt voor een stuk onder druk van het beleid. Culturele organisaties die inzetten op samenwerking en maatschappelijke thema's kregen de jongste jaren vaak extra punten en dus ook geld. De economische crisis en de daaruit vloeiende besparingen hebben volgens Gerardo Salinas, artistiek leider van MAF, ook het maatschappelijk bewustzijn in zijn sector aangewakkerd. "Soms neigt het zelfs naar activisme", zegt hij, doelend op onder meer Hart boven Hard. "Als je zelf onder druk staat, dan ben je gevoeliger voor maatschappelijke tendensen." De tijdsgeest doet de rest. De deeleconomie en burgerbewegingen tonen dat burgers meer willen zijn dan makke consumenten, ze willen meedoen, betrokken worden.

Tel dat allemaal samen en je komt dezer dagen dus uit op geëngageerde spoken word-artiesten (MAF), debatten over politiek protest (Vrijheidsfestival) en fictiefilms over vluchtende Noord-Europeanen (Brak). "Die films zijn twee, drie jaar geleden gemaakt. Het moet toch zijn dat kunstenaars sterke voelsprieten hebben", merkt De Witte op.

Tijd maken om nieuw talent te ontdekken

Vraag is evenwel: waartoe leidt dat allemaal? Bereiken deze sympathieke initiatieven meer dan het kleine clubje gelijkgestemde zielen dat op een doordeweekse avond wel eens graag een debat over burgerschap meepikt? Overstijgen de goede bedoelingen wel het gemorrel in de marge? De Witte: "Natuurlijk is het moeilijk hiervoor een breed publiek aan te trekken. Maar zo gaat het toch altijd? Een documentaire over James Brown (Mister Dynamite: The Rise of James Brown) trekt toch ook vooral soulfans?"

De Clerck noemt de evoluties "bemoedigend" maar geeft toe dat het een werk van lange adem is. "De gatekeepersin de sector zijn nog altijd vooral blanke mannen van middelbare leeftijd. Wie relevant wil zijn komt er niet met af en toe een zwarte acteur op de bühne. Je moet bereid zijn je hele werking in vraag te stellen, maar dat ligt soms moeilijk."

Salinas, die vorig jaar 5.000 bezoekers naar MAF lokte - "een mix die je elders zelden ziet" -en NoMoBS en theatermaakster Sachli Gholamalizad de wijde wereld instuurde, beweert nochtans dat het makkelijker is dan het lijkt. "Aan Theater Aan Zee troept de hele sector samen, maar op evenementen met superdiverse artiesten zie je weinig volk. Je moet gewoon tijd maken om nieuwe talenten te ontdekken, netwerken uit te bouwen en te leren oordelen. Ik heb geen urban achtergrond, ik heb ook moeten leren wat wel en niet goed is."

Durven vernieuwen en risico's nemen

Creatief met klassieke formules is volgens hem ook een absolute voorwaarde om verder te gaan dan het traditionele publiek. "Met debatten bereikten we niet de mensen die we wilden. Dus die hebben we vervangen door BRAINS, relaxte themagesprekken met ruimte voor persoonlijke gesprekken met experts uit het veld. Voor een editie over creatieve communicatie nodigden we mensen van Ringland uit, maar evengoed een manager van een hiphoplabel."

Jonge, opkomende artiesten worden gestimuleerd om samen te werken, waardoor hun aanhang, die in eerste instantie vaak bestaat uit familie en vrienden, wat makkelijker andere voorstellingen meepikken. Salinas: "Je moet durven vernieuwen en risico's nemen. Dat wordt geapprecieerd door de artiesten, en zo ook het publiek."

Vrijheidsfestival: 22 tot 31 oktober.
MAF nog tot 31 oktober.
Filmfestival Gent: nog tot 24 oktober.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234