Woensdag 30/11/2022

AnalyseEnergiecrisis

Gecontroleerde black-outs, prijsplafonds en extra centen voor wie minder verbruikt: zo bekampen andere EU-landen de energiecrisis

Installatie van zonnepanelen bij een Nederlandse particulier. Nederland focust vooral op de financiële compensatie voor diegenen die hun hoge energiefactuur niet meer kunnen betalen.  Beeld ANP
Installatie van zonnepanelen bij een Nederlandse particulier. Nederland focust vooral op de financiële compensatie voor diegenen die hun hoge energiefactuur niet meer kunnen betalen.Beeld ANP

Gecontroleerde black-outs, prijsplafonds en extra centen voor wie minder verbruikt: overal in Europa halen regeringen alles uit de kast om een energiecrisis te vermijden. Maar of het ook iets oplevert? Een overzicht.

Ann De Boeck

Frankrijk bereidt gecontroleerde black-outs voor

Als er één land is waar het deze winter spannend wordt, is het Frankrijk. Op dit moment draaien de Franse kerncentrales slechts op 39 procent van hun capaciteit.

Oorzaken zijn constructiefouten, een onderhoudsachterstand door de coronacrisis en de aanhoudende droogte die ervoor zorgt dat sommige centrales niet meer gekoeld kunnen worden door rivieren. De perfecte storm, zeg maar.

Normaal zou Frankrijk de stroom importeren uit andere landen, maar die is peperduur en schaars. De kans op elektriciteitstekorten is dan ook groot, vrezen experten. President Emmanuel Macron peperde zijn landgenoten in dat er zware tijden op komst zijn.

Winkels moeten verplicht de deuren sluiten wanneer de airconditioning aan staat en verlichte reclameborden blijven ‘s nachts uit. “Heel wat bedrijven nemen ook vrijwillig maatregelen. Zo gaat Carrefour de broodjes een uur vroeger bakken om het net tijdens de ochtendpiek niet te overbelasten”, zegt professor Thijs Van de Graaf (UGent), gespecialiseerd in energiepolitiek.

Het kan ook dwingender. Volgens het plan van de Franse regering kan de netbeheerder op cruciale momenten de spanning op het net verminderen, zogenaamde ‘brown outs’, waardoor zware toepassingen moeilijker worden.

In het ergste geval wordt er overgegaan tot gecontroleerde black-outs, waarbij eerst de industrie en later de huishoudens tijdelijk worden afgeschakeld.

“De kans dat Frankrijk deze winter zal moeten afschakelen, is reëel”, zegt energiespecialist Alex Polfliet van het consultancybureau Zero Emission Solutions.

België importeerde de laatste winters steeds minder stroom uit Frankrijk. “Toch zou het bij een hele strenge winter kunnen dat ook wij ons afschakelplan moeten activeren”, denkt Polfliet. We zijn dus niet immuun voor de Franse perikelen.

Spanje en Portugal maken elektriciteit spotgoedkoop

De gemiddelde Spanjaard of Portugees betaalt zowat vier keer minder voor zijn elektriciteit dan u. Met dank aan het prijsplafond dat beide landen deze zomer invoerden. Concreet kwam er een maximumprijs voor het gas dat gebruikt wordt om elektriciteit op te wekken. Dat resulteert in een fors lagere stroomprijs voor de gezinnen.

Volgens federaal energieminister Tinne Van der Straeten (Groen) zou een gelijkaardige ingreep in België een gezin tot 770 euro per jaar kunnen opleveren. Toch is er ook een keerzijde.

“Sinds de invoering van de maatregel is het gasverbruik in Spanje en Portugal fors gestegen”, zegt energie-expert Joannes Laveyne (UGent). “De prikkel om te besparen, is weg. Terwijl Europa net minder gas moet gaan verbruiken.”

Intussen kopen Franse energiebedrijven ook massaal elektriciteit uit Spanje op, waardoor de goedkope stroom van de Spanjaarden weglekt naar Frankrijk. Laveyne: “In een land zoals België, wiens netwerk sterk verbonden is met andere landen, zou hetzelfde gebeuren.

Eigenlijk heeft een prijsplafond dus enkel zin als alle Europese landen eraan meedoen.” Het prijsplafond staat momenteel hoog op de Europese agenda.

Duitsland geeft bedrijven geld om minder te verbruiken

In Duitsland dreigt vooral een tekort aan gas. De Duitse regering zette daarom een systeem op poten om bedrijven vrijwillig minder energie te laten verbruiken.

Het gaat om een soort veiling waarbij grote fabrieken mogen aangeven hoeveel minder elektriciteit of gas ze deze winter zullen verbruiken en tegen welke prijs. Wie het meest bespaart tegen de scherpste prijs, wordt geselecteerd en uitbetaald door de overheid.

“Zo’n veiling is interessant, ook voor ons”, zegt Bram Claeys, energie-expert bij de internationale denktank RAP. Na het Overlegcomité van woensdag viel te horen dat de Belgische overheid in dialoog zou gaan met de industrie. Claeys: “Tot op heden werd zo’n systeem echter nog niet concreet gemaakt.”

Intussen ligt er in Duitsland ook een opvallend plan op tafel om energie te besparen. Zo zal er in openbare gebouwen enkel nog koud water zijn om de handen te wassen en wordt de verwarming op 19 graden geplafonneerd. Ook in België gaat de overheid de thermostaat in haar gebouwen op 19 graden te zetten.

Nederland verhoogt minimumlonen

In Nederland gooit de regering het over een andere boeg. Zij focust vooral op de financiële compensatie voor diegenen die hun hoge energiefactuur niet meer kunnen betalen.

Deze week keurde de regering een pakket van 16 miljard euro goed. Daarmee zal ze onder meer de minimumlonen met 10 procent verhogen en de inkomensbelasting voor de lagere inkomens verlagen.

“De aanpak is vergelijkbaar met die van de Belgische regering, die het sociaal tarief uitbreidde en de btw op gas en elektriciteit verlaagde”, zegt Polfliet.

“Of het ook efficiënt is, is natuurlijk de vraag. Eigenlijk subsidieert de overheid het verbruik, waardoor ze mensen niet echt aanzet om hun verbruik te verminderen. Zo steunt ze onrechtstreeks de energiereuzen. Bovendien kosten de steunmaatregelen ontzettend veel geld.”

Een oplossing kan zijn om de overwinsten te belasten van energiebedrijven die profiteren van de hoge prijzen. De Belgische regering onderzoekt zo’n belasting. Ook op Europees niveau gaan er steeds meer stemmen op voor dit systeem.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234