Maandag 26/07/2021

Gebruik van blindenschrift neemt af bij 200ste verjaardag van Louis Braille

Eeuwenoud brailleschrift krijgt klappen van spraaktechnologie

Op 4 januari werd de 200ste verjaardag van Louis Braille gevierd, maar zijn blindenschrift staat door de steile opgang van spraaktechnologieën onder steeds grotere druk. 'Audioboeken zijn veel populairder dan de moeilijke brailleschriften, die in de verdrukking geraken.'

door matthias declercq

BRUSSEL l Volgens de Belgische Brailleliga staat het schrift niet onder druk, maar wordt het steeds vaker aangevuld met technologische middelen. 'De nieuwe technologieën vullen braille gewoon aan.'

Dit jaar staat voor heel wat blindenorganisaties helemaal in het teken van Louis Braille, de timide Fransman die op 20-jarige leeftijd met zijn reliëfalfabet een doorbraak forceerde voor blinden en slechtzienden.

De uiterst clevere jongeman groeide op in het Franse dorpje Coupvray en priemde op amper 3-jarige leeftijd een els door zijn oog. Na een infectie aan zijn andere oog werd hij al vroeg blind en trok hij naar het Institut des Jeunes Veugles in Parijs. Daar werd in 1921 een nieuw schrift met puntjes en streepjes geïntroduceerd, ontwikkeld door de Franse artilleriekapitein Charles Barbier om in het donker boodschappen te kunnen doorgeven, mogelijk gebaseerd op het bekende dominospel.

Kort nadien ontsproot aan Brailles geest het idee om met Barbiers beperkte systeem een heus blindenalfabet te ontwikkelen. Met succes: in 1837 verscheen het eerste brailleboek, maar het duurde nog 25 jaar voor het reliëfalfabet wereldwijd blinden aan het lezen zette. Braille hield het zelf niet lang vol, hij stierf als 44-jarige aan tuberculose. Zowat 100 jaar na zijn dood werd zijn stoffelijk overschot in het Franse Panthéon ondergebracht, zonder zijn handen, die bleven in een kist op zijn grafsteen in Coupvray bewaard.

Magisch

Ruim 200 jaar na de geboorte van Braille staat zijn uitvinding nu onder grote druk. In Vlaanderen zijn ongeveer 12.000 blinden en slechtzienden lid van de Brailleliga maar slechts 15 procent maakt effectief gebruik van het brailleschrift. Bij onze noorderburen is het braillegebruik ook tanend, van de zowat 300.000 blinden en slechtzienden beheersen amper 1.500 à 2.000 Nederlanders het speciale schrift.

"De mythe van het braille wordt gewoon in stand gehouden", stelde de Nederlandse oud-directeur van de blindenbibliotheek Matthijs Balfoort enkele maanden geleden. "Van de blinden en slechtzienden kan slechts 5 procent braille lezen, maar de puntjes blijven iets magisch behouden."

Ook Peter Köning van de Stichting Force, die de wereld van de gedrukte tekst toegankelijk wil maken voor blinden en slechtzienden, erkent het sombere toekomstbeeld voor het blindenschrift. "In de westerse landen wordt het aantal braillegebruikers steeds kleiner door de concurrentie van digitale audioboeken en de boomende spraaktechnologie. De brailleschriften geraken in de verdrukking. Wereldwijd zal het brailleschrift eerst in de westerse landen verdwijnen, al is dat nog niet voor morgen."

Spraaksynthesizers

Zo zijn de 'Daisy'-spelers - de elektronische toestellen waarmee lectuur op een cd-rom kan worden voorgelezen - al langer bekend bij blinden en slechtzienden. Opvallend is dat dit systeem vaker gebruikt wordt dan braille. Een ziende lezer kan tot 300 woorden per minuut lezen, een braillelezer moet het met 150 woorden stellen. Daarnaast gaat de spraaksoftware door de verfijnde technologie van callcenters en andere telecommunicatieapparatuur er met rasse schreden op vooruit. Ook de zogenaamde spraaksynthesizers zijn aan een flinke opmars bezig. Die synthesizers zetten tekst om in audiosignalen waardoor blinden op het internet kunnen surfen, mails kunnen versturen en digitale kranten kunnen lezen. Het gps-navigatiesysteem voor blinden en slechtzienden deed ook al zijn intrede. Het toestel maakt gebruik van numerieke gps-kaarten waarvan de software volledig toegankelijk is via spraakweergave.

Vingergevoeligheid

Volgens Noëlla Jardin van de Belgische Brailleliga is de opkomst van allerhande spraaktechnologieën niet nefast voor het brailleschrift. "Die vullen braille gewoon aan en vergemakkelijken het leven van blinden en slechtzienden. Vergeet niet dat heel wat braillisten gebruikmaken van de brailleleesregel (toestel dat gegevens van een computerscherm via een programma omzet in brailletekens) en vergrotingssystemen."

Ook voor Ludwine Wouters van de dienst oogziekten van het Gentse UZ is het blindenschrift niet ten dode opgeschreven, al erkent zij de gebrekkige kennis van braille bij oudere blinden. "Veel oudere mensen beschikken niet langer over voldoende hersenverwerking om alsnog braille aan te leren. Ook arbeiders op leeftijd met ruwe vingers ontbreekt het aan de nodige vingergevoeligheid om de fijne puntjes te interpreteren. Maar het brailleschrift zal niet snel uitsterven."

Matthijs Balfoort:

De mythe van het brailleschrift wordt gewoon in stand gehouden. Van de blinden en slechtzienden kan slechts 5 procent braille lezen, maar de puntjes blijven iets magisch behouden

n Een jongen leest wat hij net in braille heeft geschreven. In het Westen raakt het schrift voor blinden in de verdrukking.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234