Zondag 26/01/2020

'Gebouwen waar niet over gesproken wordt, zijn dode muizen'

Met een digitale eerstesteenlegging schakelt het stadsvernieuwingsproject De Krook in Gent vandaag een versnelling hoger. Het Gentse architectenbureau Coussée & Goris ontwierp de parel op de kroon: een Bibliotheek van de 21ste eeuw, die in 2015 de deuren moet openen.

Een bouwproject van de 21ste eeuw vraagt om een 21ste-eeuwse aanpak. Daarom krijgt het project De Krook - 'de Waalse Krook' in de volksmond - vandaag een digitale eerstesteenlegging. Lees: de lancering van een nieuw digitaal platform. Daarop kan al wie dat wil van gedachten wisselen over het project en praktische informatie opzoeken.

De Krook moet "een knooppunt van kennis, cultuur en economie" worden. Dat is newspeak voor ten eerste het feit dat in het door Atelier Kempe Thill te renoveren Wintercircus het bedrijvencentrum iCubes komt, net als de Luisterpunt-bibliotheek voor mensen met een leesbeperking, en het digitaal audiovisueel archief VIAA, en ten tweede; de komst van een bibliotheek van de 21ste eeuw.

Voor dat grootse bouwproject wonnen de architecten Ralf Coussée en Klaas Goris, samen met het Spaanse bureau RCR Aranda Pigem Vilalta Arquitectes, drie jaar geleden de architectuurwedstrijd. Goris is stellig: "Onze keuze om met twee niveaus te werken is cruciaal geweest. Daardoor hebben we gewonnen. Vanaf het hogere niveau worden via bruggen verbindingen gemaakt met de stad. Als vanaf een balkon kijk je van daaruit neer op een rustiger niveau, ter hoogte van het Wintercircus en de oevers van de Leie."

Het ontwerp dat de architecten op grote A1-bladen voor onze ogen ontvouwen, is een grondige update van de versie uit 2010. "Hoe dieper je in het gebouw doordringt, hoe rustiger en intiemer het wordt", legt Coussée uit. "Dat was niet zo in ons oorspronkelijke ontwerp, maar was een aandachtspunt waar de oud-directeur van de Gentse bibliotheek ons op wees.

"In ons oorspronkelijk ontwerp focusten we op het contact tussen de verschillende ruimtes. We vonden het vooral belangrijk dat je bij het binnentreden al meteen een goed zicht kreeg op het hele interieur, maar vergaten daarbij de nodige rust en stilte te creëren. Bij het binnenkomen heb je nog steeds een gezellige 'agora', maar hoe hoger je gaat, hoe stiller het wordt, met een cultuur- en kennisbibliotheek en leeszalen." "Je krijgt een mooie afwisseling yin en yang", vat Goris het samen.

Geen plek voor auto's

Nog een opvallend verschil met het oorspronkelijke ontwerp: waar het gebouw eerst helemaal open werd gelaten, vind je nu een bos aan pilaren. Goris: "We gingen er ten onrechte vanuit dat een pilaar een storend element is, terwijl het ook een structurerend element kan zijn, zoals in ons ontwerp nu. Het creëert extra ruimtes en geeft ons gebouw meer eigenheid."

De architecten trokken het aantal fietsstallingen ook op van 262 naar 750. Daartoe creëerden ze nog een ruimte onder het lage platform. Zo maakten ze komaf met de kritiek dat ze te weinig rekening hielden met fietsers, geuit in een mobiliteitsonderzoek dat de stad Gent zelf bestelde. Voor auto's is wel nog steeds geen plek aan Coussée & Goris' bibliotheek. "Automobilisten hebben het hele Zuid om te parkeren", gooit Goris de armen in de lucht. "Onder de Opera van Gent ligt toch ook geen ondergrondse parking? Het hoort niet bij een gebouw als het onze."

Meteen legt hij de link met hun basisfilosofie als architecten. "Een publiek gebouw moet betekenis geven aan zijn omgeving. Het moet letterlijk en figuurlijk positie innemen." Nog zo'n klassieker: goede architectuur roept altijd eerst weerstand op bij de massa. Robbrecht & Daem en Marie-José Van Hee, die de Gentse stadshal ontwierpen, weten er alles van. Werd het gebouw eerst verguisd als een 'schapenstal' dan heeft Gent het nu al in de armen gesloten.

"Ook ons gebouw zal wellicht weerstand oproepen", zegt Goris. "Gebouwen waar niet over gesproken wordt, zijn dode muizen.Mensen vergeten dat het niet om mooi of lelijk gaat. Als onze bibliotheek de stad beter doet functioneren, dan is het geslaagd." Het contact met de buurt, zo beklemtoont Coussée, is goed. "We hebben de vuurdoop goed doorstaan. Er was eerst wat onvrede, maar de buurtbewoners hebben zich bereid tot luisteren verklaard en hebben zich vrij snel achter onze plannen geschaard."

Niet dat het project 'De Krook' zonder strubbelingen verloopt. Integendeel. Vastgoedonderneming VOP, die vroeger op de gronden van de Waalse Krook sportcentrum Ucon uitbaatte, betwist de onteigening en eist van de stad 42 miljoen euro schadevergoeding. Krijgt het bedrijf gelijk, dan dreigt een financiële kater. "Pure speculatie", reageert Goris. "Vroeger liepen er ratten rond op de Plattenberg en durfden veel mensen er 's avonds niet komen. De Ucon verdiende er geld, maar bood de stad architecturaal geen enkele meerwaarde. Nu strijkt het bedrijf sowieso weer geld op. Zelfs al krijgen ze ongelijk van de rechter, dan nog krijgen ze een onteigeningsvergoeding van miljoenen. En een voorstel om zijn intrek in het Wintercircus te nemen, heeft de eigenaar geweigerd. Tja."

De hele rel is volgens criticasters tekenend voor het gebrek aan visie op stadsontwikkeling en architectuur van de stad Gent. Eén van hen is architect Leo Van Broeck. Die liet vorige maand nog optekenen in De Standaard dat "Gent riskeert een ecologische smurfenstad te worden."

De fiere Gentenaar in Klaas Goris protesteert. "De Gentse politiek heeft de moed gehad om de stad autovrij te maken, om voluit voor een project als het onze en de Stadshal te gaan. Als je kijkt naar wat er de laatste jaren verwezenlijkt is in Gent en intellectueel eerlijk bent, dan kan je balans niet negatief zijn.

"Je moet kijken naar de realiteit. Gent gaat in een sterrenpatroon van pleintje naar pleintje, van publiek gebouw naar publiek gebouw. Oorspronkelijk wilden ze op de Waalse Krook een gebouw zetten dat alle mogelijk functies in zich droeg, als een cultureel centrum. Samen met Paul Robbrecht hebben wij ons daartegen verzet. Ook in ons ontwerp ga je van pleintje naar pleintje, van ruimte naar ruimte."

Van pleintje naar pleintje, stap voor stap. Zo valt ook het parcours van Coussée en Goris het best te omschrijven. Goris: "Op een bepaald moment voelden we ons klaar voor grote projecten. Vroeger hadden we de mankracht noch de techniek voor gebouwen op grote schaal. Als schilders die het gewoon waren op een klein doek te schilderen. Die schakelen ook niet van de ene dag op de andere over op groot doek.

Fantastisch hondenhok

"Schilder je op een klein doek, dan ben je gefocust op details, op een groot doek ben je vooral bezig met compositie. Hetzelfde geldt voor architecten en gebouwen. Met het ontwerp van het Sportcentrum De Boerekreek in Sint-Laureins hebben wij de overstap kunnen maken."

"We zijn bewust langzaam gegroeid", zegt Coussée. "We hebben altijd gezegd: 'We willen eerst goed leren bouwen' en zijn daar trouw aan gebleven. We wilden eerst het technisch aspect van ons vak helemaal onder de knie krijgen. Daarom zijn we nu pas aan publieke gebouwen toe. Dat past ook bij ons verantwoordelijkheidsgevoel.

"Neem nu de Boerekreek. Klaas reed altijd langs Sint-Laureins om naar de kust te rijden. Toen we hoorden dat er een wedstrijd uitgeschreven was voor dat gebied, vonden we dat we moesten deelnemen. We wilden absoluut voorkomen dat dat gebied verknoeid werd. Hetzelfde geldt voor het Natuurcentrum in het Zwin, maar ook voor de Waalse Krook. Dat we ons voor de wedstrijd inschreven, zegt veel over onze betrokkenheid bij de stad van waaruit we werken."

Niet dat ze de kleine projecten uit het oog verloren. Goris: "We werken nog steeds voor particulieren en doen dat ook graag. Als ze mij morgen vragen om een geweldige serre of een fantastisch hondenhok te ontwerpen, dan doe ik dat. Als we er onze eigenheid in kunnen leggen, dan nemen we het aan."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234