Zaterdag 21/05/2022

Gavin Newsomn San Francisco

Newsom was nog maar enkele weken burgemeester toen hij iedereen verraste door homohuwelijken toe te laten. 'Ik ben niet verkozen om de status-quo te bewaren maar om verandering te brengen'

Avonturier in een stad van uitersten

Toen hij vorig jaar zijn intrek nam in het stadhuis van San Francisco had Gavin Newsom niet veel tijd nodig om de boel op te stelten te zetten. Hij was nog maar enkele weken burgemeester toen hij iedereen verraste door homohuwelijken toe te laten. Tegen de tijd dat het Hooggerechtshof van Californië ingreep, waren al 4.100 homostellen in het huwelijk getreden, stond de conservatieven het schuim op de mond, stroomden de doodsbedreigingen binnen, deden geruchten over een nakende aanslag op de burgemeester de ronde en zaten er scherpschutters op het dak van het majesteitelijke stadhuis van San Francisco.

Later werd Newsom er door andere Democraten van beschuldigd dat hij een bitter debat had ontketend dat senator John Kerry misschien het presidentschap had gekost. Een ernstige beschuldiging, maar Newsom, die toen pas 36 was, tilde er niet zwaar aan. Hij vertelt dat hij dagenlang over zijn verantwoordelijkheid heeft nagedacht maar uiteindelijk geen reden zag om zich te verontschuldigen: Kerry had genoeg andere problemen. "Niemand heeft mij ervan kunnen overtuigen dat ik een fout heb gemaakt. Ik ben niet verkozen om de status-quo te bewaren maar om verandering te brengen."

Dat laatste heeft hij zeer zeker gedaan. Newsom heeft snel zijn stempel gedrukt op de stad aan de Pacific, met haar duizelingwekkend steile heuvels en mooie panorama's. In de twintig maanden dat hij op de burgemeestersstoel zit, heeft hij het plaatselijke daklozenprobleem - een van de ernstigste van de VS - krachtdadig aangepakt, gratis gezondheidszorg geregeld voor jongeren zonder ziekteverzekering, vrouwen benoemd aan het hoofd van de politie en de brandweer - en zijn aanhang in de zakenwereld geschokt door mee te lopen in een stakingspost van hotelpersoneel. In één enkele hyperactieve maand stelde hij een plan tegen de klimaatverwarming voor, nam hij maatregelen om de filmindustrie van de stad nieuw leven in te blazen en opende hij een publiek draadloos netwerk op een stadsplein.

Newsom heeft geen gebrek aan ideeën. Soms wel aan het geld om ze waar te maken, maar die uitdaging spreekt hem aan. "Voor mij is dit een avontuur. Je moet verbeelding durven te hebben." De bijna 800.000 inwoners van San Francisco geven hem buitengewoon veel krediet. Zijn populariteitsscore bedraagt een astronomische 70 procent en meer. Time Magazine noemde hem laatst een van de beste burgemeesters van een grote Amerikaanse stad. Zelfs de plaatselijke voorzitter van de Republikeinse partij, Mike DeNunzio, heeft lof: "Ik vind dat hij in veel domeinen prima werk levert, zeker in de hervorming van de welzijnszorg en de hulp aan de daklozen." DeNunzio noemt de burgemeester "een dynamische, aantrekkelijke persoonlijkheid die duidelijk een toekomst voor zich heeft".

Newsom heeft trouwens veel Republikeinse stemmen gekregen, want zijn tegenstander was een groene. "Naar de maatstaven van San Francisco is hij een gematigde politicus", zegt politiek waarnemer Joel Kotkin. Een nieuwkomer in de politiek was Newsom niet. Hij had al drie ambtstermijnen in de gemeenteraad achter de rug, waar hij ervoor pleitte de daklozen meer woningen in plaats van uitkeringen te geven. Als burgemeester heeft de directheid waarmee hij problemen aanpakt hem populair gemaakt.

Newsom is een knappe, atletische man (hij kreeg als baseballer een beurs aan de universiteit van Santa Clara) met een ontegensprekelijk charisma. Hij lijkt op John F. Kennedy jr. en het kan geen toeval zijn dat zijn kantoor krioelt van de Kennedy-souvenirs. Hij grijpt ook graag naar een stuk gelezen exemplaar van de redevoeringen van Robert Kennedy, "een nieuwe Democraat" die net als Newsom van Ierse katholieke afkomst was.

De burgemeester kan goed overweg met de media en straalt het zelfvertrouwen uit van een geslaagde ondernemer die opgegroeid is in de politiek. Zijn vader, Wiliam Newsom, een gepensioneerde rechter, is een vertrouweling van oliemiljardair Gordon Getty. Toen J. Paul Getty III in 1973 werd ontvoerd en de kidnappers een oor van de jongen naar diens moeder stuurden, hielp vader Newsom bij de onderhandelingen over zijn vrijlating. Gordon Getty heeft in de succesvolle keten van wijnwinkels en restaurants van Newsom junior geïnvesteerd. Toch is Newsom niet in weelde opgegroeid. Zijn ouders scheidden toen hij nog klein was en zijn moeder had op een bepaal moment drie baantjes tegelijk om hem en zijn zus groot te brengen. Newsom is gehuwd met Kimberly Guilfoyle, een televisiepresentatrice in New York. De afstand en de passie voor het werk hebben hun tol geëist - de twee zijn aan het scheiden, vriendschappelijk, zeggen ze.

Newsom is duidelijk begaan met de problemen van zijn stad. De banen die zijn verdwenen toen de dot.com-bubbel barstte, komen maar mondjesmaat terug. "Dertig jaar geleden was San Francisco de economische hoofdstad van Noord-Californië en rivaliseerde het met Los Angeles als zakencentrum", zegt Kotkin. Vandaag is dat allemaal verleden tijd.

Een invloedrijke lobby van mensen die de stad willen houden zoals ze is, blokkeert veranderingen en nieuwbouw. Dat heeft het wonen peperduur gemaakt, zodat de bedrijven moeite hebben om personeel aan te trekken. Een huis met twee slaapkamers kan tot 700.000 dollar kosten. De arbeiderswijken zijn verburgerlijkt en San Francisco heeft een lager percentage kinderen, 14,5 procent, dan gelijk welke andere Amerikaanse stad. Kotkin noemt het "een stad van jonge mensen, singles, holebi's en nomadische rijken". Peter Ragone, de woordvoerder van de burgemeester: "Je kunt hier leven als je arm of rijk bent. Maar tussen de twee in is het heel erg moeilijk."

San Francisco is altijd een geval apart geweest. "Een eiland op het vasteland", zegt historicus Kevin Starr. Het was niet veel meer dan een dorp, tot de Gold Rush van 1849 de bevolking tot 35.000 mensen deed exploderen. Opeens was San Francisco de grootste van de schaarse steden ten westen van Chicago. Door zijn geïsoleerde ligging begon het alles op zijn eigen manier te doen. "Het ontwikkelde zijn eigen visie, zijn eigen status als stadsstaat, zelfs zijn eigen accent."

De stad heeft een ruig verleden en een traditie van uitersten. De zeelui vormden een militante vakbond en vonden volgens Starr de achturige dag uit. En in de hippiewijk Haight-Ashbury liggen de geknoopverfde T-shirts nog altijd te koop naast boeken die revolutie prediken. Volgens Starr houdt de stad het midden tussen Carmel, het idyllische kunstenaarsstadje in het zuiden, en Calcutta. Schitterende Victoriaanse huizen op de heuvels kijken uit op het verlopen Tenderloin. De haven, ooit het hart van de stad, is grotendeels naar de overkant van de baai verhuisd, naar Oakland. Het toerisme is nu de belangrijkste industrie en Fisherman's Wharf, vroeger een echte havenbuurt, is in een soort Disneyland veranderd. Zelfs de bonte trams, die op hun route tientallen daklozen passeren, hebben tarieven die in een pretpark niet zouden misstaan: vijf dollar voor een rit. Volgens Kotkin is San Francisco net als Berlijn en Wenen op zoek naar een post-industriële rol. "Je kunt hip, cool en cultureel zijn, maar daarmee heb je nog geen economie."

De druk op het budget, nog versterkt door de sociale uitgaven, heeft Newsom gedwongen om honderden personeelsleden van de stad te ontslaan. "Ik heb geld nooit als een excuus gebruikt", zegt hij. "Als je ideeën goed zijn, is het geld altijd te vinden." Tijdens een vergadering spoort hij zijn medewerkers aan om aan de werklozen te denken, waarschuwt hij dat ze zich niet door overdreven voorzichtigheid mogen laten verlammen en noemt hij ze plagend "lafaards en bureaucraten".

Newsom geeft toe dat hij "op een redelijke manier" geobsedeerd is door het bestuderen van de beste praktijken van andere steden in en buiten de Verenigde Staten. "Ik weet niet wat er met deze stad zal gebeuren als wij niet bereid zijn om nieuwe dingen te proberen." Alle steun om zijn plannen te financieren is welkom, ook uit de particuliere hoek. Om de armen minder belasting te doen betalen, werkt de stad samen met H&R Block, een in fiscaliteit gespecialiseerd bedrijf. Een ander project doet een beroep op honderden vrijwilligers om daklozen te helpen. "Wij moeten meer doen met minder."

Toen Newsom zijn nieuwe aanpak van de daklozen voorstelde, kwam er volgens Art Torres, de voorzitter van de Californische afdeling van de Democratische partij, "enorm veel tegenkanting. Maar hij had gelijk." Het grote plein voor het stadhuis, waar vroeger horden daklozen bivakkeerden, ligt er nu smetteloos schoon bij. Jesse Blout, die verantwoordelijk is voor de economische ontwikkeling van de stad, vertelt dat Newsom een vuilniszak in zijn limousine heeft en op tijd en stond uitstapt om zwerfvuil op te rapen.

Op zijn tochten door de stad prijst Newsom niet alleen de beroemde wijken van San Francisco maar ook "de kliffen en de rand, waar je unieke uitzichten hebt". Hij komt in de ergste buurten en babbelt met de daklozen. "Ik ken ze allemaal", zegt hij. Zij reageren familiair: "Hé, Newsom!"

Dominee Cecil Williams, een plaatselijke voorvechter van de burgerrechten, zegt dat het daklozenprobleem al fel verbeterd is. Niet iedereen geeft hem gelijk. "De burgemeester doet het in sommige opzichten goed", zegt LS Wilson van de plaatselijke Coalition on Homelessness, maar hij gelooft niet in de optimistische rapporten van de stad. De officiële schatting van het aantal daklozen - 6.300, tegenover meer dan 8.000 in het verleden - noemt hij belachelijk. "De politie treitert ze en jaagt ze weg." De stad ontkent dat.

San Francisco is niet aan zijn eerste renaissance toe. De stad heeft al meer dan eens een nieuwe start genomen, na het einde van de goud- en zilverkoorts en later na de grote brand van 1906. De burgemeester geniet van de uitdaging. "Ik ben blij dat ik niet weet wat ik doe", grijnst hij. "Het zou veel minder leuk zijn als ik dat wel deed."

Politiek blijft Newsom sterk gaan. "Er is geen leefbare rechtse oppositie", zegt Starr. "En hij blijft links de loef afsteken." Veel mensen verwachten dat hij in de toekomst hoger zal mikken, hoewel politici uit San Francisco op nationaal vlak zelden goed scoren. "Ik kan me hem voorstellen als gouverneur van Californië of als senator", zegt partijvoorzitter Torres. "En daarna? Wie weet?"

© International Herald Tribune

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234