Dinsdag 26/01/2021

AnalyseGrensbeleid

Gaten in Belgische grenzen: aan quarantaine ontsnappen is bijzonder gemakkelijk

Beeld Tim Dirven

Experts zien met lede ogen aan hoe het grensbeleid van ons land tot op vandaag te veel en te grote mazen in het net heeft. De nakende terugkeer van de wintersporters zet de kwestie op scherp. 

Eind oktober nam Lennart (34) de trein naar Schiphol. Zijn eindbestemming lag duizenden kilometers verder: Mexico, om er zijn zoon te bezoeken. “Ik was wel zenuwachtig, want Mexico is een rode zone en het coronavirus woedt er hevig. Maar tot mijn verbazing ben ik zowel op de heen- als de terugreis zo goed als niet gecontroleerd.”

Wie terugkeert uit het buitenland moet een zogenaamd Passenger Locator Form invullen: een document met de belangrijkste gegevens over je reis en je verblijf. Op basis van de antwoorden wordt bepaald of je in ons land in quarantaine moet. “Laten we eerlijk zijn: je vult in wat je wilt,” zegt Lennart, die op 3 december weer in België landde. Al was het voor hem sowieso onmogelijk het hele document juist in te vullen: voor de vertrekdatum – verplicht in te vullen – kun je maximaal twee weken terug gaan. Noch op de luchthaven, noch op de trein vroeg iemand hem of hij het PLF eigenlijk wel had ingevuld.

Lennart ging in quarantaine, ook al had hij geen sms-code gekregen voor de bijhorende coronatest. De quarantaine leek hem de logica zelve: hij kwam terug uit een rode zone waar hij voor zijn inkopen verscheidene keren per week naar een broeiend drukke lokale markt moest. Maar wanneer hij een week later de corona-infolijn belt, blijkt dat hij voor niets thuiszat.

“De man begreep eigenlijk mijn vraag niet. Het systeem had op basis van mijn formulier geconcludeerd dat ik geen hoogrisicocontact was en dat ik dus niet eens in quarantaine moest. Het was absurd, ik had bijna zelf op mijn formulier moeten invullen: stop mij in quarantaine.”

Vele gaten

Zijn verhaal is symptomatisch voor de gebrekkige controle op wie er het land binnenkomt en buitengaat, zelfs na een jaar gedomineerd door een pandemie. De vele gaten in het systeem baren experts zorgen nu de komende dagen talloze Belgen huiswaarts keren na een portie wintersport. Er wordt niet alleen gevreesd dat heel wat toeristen besmet terugkomen, maar ook dat velen onder hen de onrustwekkende Britse variant van het coronavirus meebrengen.

De GEMS, de wetenschappelijke adviesgroep van het coronacommissariaat, bereidde dinsdag een rapport voor op vraag van minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (sp.a). “Als het systeem toegepast wordt, is het streng en is het goed”, zegt woordvoerder Jan Eyckmans. Maar precies in die toepassing loopt het nog te vaak verkeerd.

Verschillende betrokken experts geven aan dat er zolang de grenzen openblijven eigenlijk maar één keuze is om de risico’s van internationale reizen te beperken. “Je moet een systeem hebben waarbij je de grens niet over kan zonder een negatief testresultaat. En wie in quarantaine moet, moet dat ook echt doen,” zegt viroloog Marc Van Ranst (KU Leuven). Ook biostatisticus Geert Molenberghs (UHasselt) denkt er zo over.

Extra controles

Op beide punten, testen en quarantaine, knelt het schoentje vandaag – ook al wordt er al vele maanden op die twee aspecten gehamerd. Op het laatste Overlegcomité werden de criteria weliswaar verstrengd, waardoor meer reizigers zich moeten laten testen. Minister van Binnenlandse Zaken Annelies Verlinden (CD&V) kondigde ook aan dat de federale politie komend weekend extra controles zal uitvoeren in de luchthaven, treinstations en de wegen, om te kijken of iedereen het Passenger Locator Form invult.

Maar veel hangt af van wat er precies wordt ingevuld op dat document, bij de vragen over je gedrag op reis. “Er is een goed en een fout antwoord op die vragen, en veel mensen weten dat”, verzucht Van Ranst. Wie liegt en zegt dat hij op reis niet buiten zijn hotelkamer is geweest, zal daar nooit op gecontroleerd worden. Zo ontsnappen velen aan een test en een quarantaine.

Ook opvallend: die vragenreeks is enkel opgenomen in de online versie van het document. Wie de PDF-versie downloadt, moet die vragen niet invullen. “Zij worden achteraf opgebeld door de contacttracers, die hen die vragen stellen,” klinkt het bij  de FOD Volksgezondheid.

Nieuwe wet

Het is daarnaast de bedoeling dat er beter gecontroleerd wordt of een quarantaine goed nageleefd wordt. In het Vlaams Parlement werd onlangs een nieuw decreet aangenomen, waardoor de lokale politie kan zien wie thuis moet blijven. Voor de terugkeerders uit de skigebieden zal dat weinig verschil maken: ten vroegste half januari is alles wettelijk rond en moet duidelijk zijn hoe een en ander praktisch geregeld wordt.

De vraag is zelfs hoeveel verschil het nieuwe decreet zal maken. De Vereniging van Vlaamse Steden en Gemeenten (VVSG) benadrukt dat het niet de bedoeling is dat de lokale politie systematisch overal gaat aanbellen om de quarantaineplicht te controleren. Volgens woordvoerster Nathalie Debast van de VVSG zal dat enkel gebeuren als er een signaal komt dat een controle nuttig kan zijn. Daarvoor wordt in de eerste plaats gekeken naar het Agentschap Zorg & Gezondheid, dat de Vlaamse contacttracing aanstuurt.

Bij Zorg & Gezondheid gaat die vlieger niet op. “Zo hebben wij het niet begrepen. Wij kunnen niet iedereen in de gaten houden. De signalen zullen vanuit de lokale werking zelf moeten komen”, zegt woordvoerder Joris Moonens. Gaat dat het grote verschil maken voor de quarantaine? “Wellicht niet. Ons standpunt is altijd geweest dat we afhankelijk zijn van mensen die doen wat juist is.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234