Zaterdag 24/09/2022

Gandoul

Fouad Gandoul is zoneverantwoordelijke van ACV Midden-Limburg en politicoloog.

Hoe breng je sluimerende conflicten en angsten mediatiek in beeld? Waarom zou je dat überhaupt doen? Hoe benoem je de angsten die manifest en latent leven zonder te stigmatiseren? Koen Tanghe zoekt antwoorden door te verwijzen naar mentale revoluties die de bakens van beschaving in positieve zin hebben verzet. De afkeer van slavernij of misogynie, kortom het verwerpen van abjecte sociale codes, die nog niet zo lang geleden de norm waren, gebruikt hij als achtergrond voor wat hoogstens een semantische discussie lijkt. Moet je elke vorm van misprijzen voor de Ander per se racisme noemen? Het antwoord is niet zo evident.

Conflicten en gemeenschapszin zijn allebei inherent aan het menselijk tekort. Als de geschiedenis ons één les leerde dan wel dat we als mensen, ondanks het morele voortschrijdend inzicht, uitblinken in het scheppen van morele maatstaven, alleen maar om er onze eigen tekortkomingen aan te kunnen afmeten. De Holocaust kwam na de Verlichting, nietwaar?

In Tanghes logica zou pakweg misogynie (of diepe vrouwenhaat) tegenover gynaecofobie (of angst voor vrouwen als gevolg van een traumatische ervaring met een vrouw) staan. Voor het ene was een mentale revolutie nodig - nog steeds, als je het mij vraagt; voor het andere wordt doorgaans psychiatrische begeleiding voorgeschreven. Idem voor racisme en xenofobie, al bestaat er voor de angst voor vreemdelingen geen therapeutische behandeling. (Behalve maatschappelijk engagement!)

Niet alles is racisme, nee, maar er is wel nog veel racisme. En met 'allo- en islamoversie' (varianten op xenofobie?) trekt Tanghe een wel heel grote paraplu open. Eenvoudige burgers met vragen over de snel veranderende samenleving, inclusief toegenomen zichtbaarheid van de islam krijgen er terecht een schuilplek. Maar wordt daar ook niet evengoed plaatsgemaakt voor een Filip Dewinter, die zo kan wegkomen met ranzige en strafbare uitspraken?

Dat gezegd zijnde: de Tremelo-reportage bulkte inderdaad van de stereotypen. Alle clichés passeerden de revue, om voorspelbare reacties uit te lokken, die op hun beurt geframed werden als afwijkend of ongehoord. Een soort van selffulfilling prophecy. Je kunt je blauw ergeren aan de vaak onbeholpen, soms ergerlijk xenofobe en uitzonderlijk ronduit racistische uitlatingen van de simpele burger, maar het helpt de maatschappij in mijn ogen niet vooruit. We kunnen prekerig doen, hen beschimpen en van gebrek aan elementair fatsoen of moraal verdenken, het zal hun visie niet veranderen. Integendeel. Wat helpt wel? Elementair menselijk contact. Haal de tussenschotten weg tussen de leefwerelden en zet in op het versterken van de sociale cohesie.

Kwestie van zelfbehoud

Vooroordelen bestrijden is een dagelijkse opdracht en dat doe je door het contact te intensifiëren. Niemand kan worden verplicht om anderen graag te zien. De grens wordt getrokken waar gedragingen plaatsvinden die door de wet als strafbaar worden beschouwd omdat ze net een ontwrichtend effect hebben op de maatschappij. Racisme is daar een schoolvoorbeeld van omdat het wel degelijk negatieve effecten heeft op onze samenleving. Het intomen van dat soort gedrag en het effectief bestraffen van gedragingen die zich daaraan schuldig maken is een kwestie van zelfbehoud. Waarden, al zijn ze in principe universeel, moeten altijd afgedwongen worden door machtsvertoon en eigenbelang. Het vermijden van (gewapende) rassenconflicten is van levensbelang voor de maatschappij. Daarom is het bagatelliseren van racisme, zoals blijkt uit het interview met Van Biesen in Zeno (DM, 22/10), zo'n kwalijke affaire

In zijn onvolprezen A Study of History stelt de Britse historicus Arnold Toynbee dat een van de eeuwige zwaktes van de mens erin bestaat het eigen falen toe te schrijven aan krachten die buiten zijn macht liggen. Het is comfortabel om de Ander te weigeren omdat het de illusie creëert van werkzekerheid, van religieuze zuiverheid of in de extreme gevallen van raszuiverheid. Allemaal illusies die bij heel wat mensen de indruk wekken dat ze de complexe wereld toch kunnen vatten, en zich van de ongewenste eigenschappen van die wereld kunnen afschermen.

Die complexe wereld bestaat uit vertroebelde identiteiten in een globaliserende wereld waar het economisch recht primeert op stamverbanden. De ontwrichting van de nieuwe 'oude' wereld spoort met occasionele allergische reacties. In een samenleving gekenmerkt door vitaliteit en een groot aanpassingsvermogen zal die overgang vlot en stabiel verlopen. In het ander geval...

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234