Donderdag 28/01/2021

'Game of Thrones': de verkrachting te veel?

WANSMAAK. Game of Thrones heeft nooit verlegen gezeten om wat bloedvergieten, maar lijkt het nu toch te bont te hebben gemaakt. Maar waarom staat iedereen nu plots wel op zijn achterste poten?

Onrustig schuif je heen en weer, de ogen strak op het scherm gericht, het hart in de keel. De grootste spoilers heb je de afgelopen dagen zo goed mogelijk ontweken. Wat er precies zal gebeuren, weet je dus nog niet, behalve dat het naar is. Wat je wel weet: Game of Thrones lost die belofte altijd in.

Als u nog niet wilt lezen wat er gebeurt in Unbowed, Unbent, Unbroken, aflevering zes van het vijfde seizoen van de serie, kunt u dit artikel beter overslaan.

Aan het eind van deze aflevering zien we Sansa, de dochter van het geplaagde geslacht Stark, trouwen met Ramsay Bolton, beroepssadist en tijdelijk heerser over Winterfell. Die lijkt aanvankelijk nogal onder de indruk van zijn toekomstige partner, maar dat is schijn. Op de huwelijksnacht verkracht hij haar, terwijl hij Theon verplicht toe te kijken.

Het was zeker niet het eerste seksuele geweld in Game of Thrones en toch raakte de gebeurtenis een gevoelige snaar. "We zullen Game of Thrones niet langer promoten", kopte The Mary Sue, een kleine feministische 'nerdsite', een dag na de uitzending. Dat vond weerklank bij bekendere media zoals Vox, The Independent en Vanity Fair. Er kwam zelfs een reactie uit politieke hoek. Senator Claire McCaskill noemde de scène "gratuit en walgelijk". Ze was klaar met de serie, tweette ze.

Het internet discussieert inmiddels al een week over een fictieve verkrachting. De vraag is: waarom is deze scène de druppel? Het gaat hier om een met seksueel geweld doordrenkte serie waarin mensen worden onthoofd en levend verbrand.

Sansa's verkrachting was, zo luidt het voornaamste feministische bezwaar, dramaturgisch overbodig. We wéten al dat Ramsay een gestoorde sadist is. Bovendien heeft Sansa deze verkrachting niet nodig om wraak te willen nemen op de familie Bolton; ze hebben immers haar moeder en broer al afgeslacht.

Toch lijkt het alternatief dat je op plotgebied kunt bedenken misschien nog wel alarmerender - en in ieder geval ongeloofwaardiger: dat Ramsay in het aangezicht van zijn knappe vrouw plotseling in een leuke man verandert, iemand die zijn bruid netjes behandelt.

De kracht van de serie is net dat ze intrinsieke slechtheid durft te verbeelden zonder zich daarvoor te verontschuldigen of langzaam toe te werken naar een aardiger personage. Het zou bovendien gek zijn geweest om de huwelijksnacht van Sansa onbesproken te laten. Ze is nog maagd; haar eerste keer is een belangrijke gebeurtenis. De verschrikkelijke scène is daarmee eerder noodzakelijk dan overbodig.

De pijn lijkt toch vooral te zitten in de hobbelige weg die Game of Thrones de afgelopen jaren heeft afgelegd. Eerder kwam er al stevige kritiek toen Jaime Lannister zijn zus en geliefde Cersei verkrachtte naast het lichaam van hun zojuist overleden zoon. In de boekenreeks waarop de serie is gebaseerd - A Song of Ice and Fire van George R. R. Martin - is er weliswaar sprake van ruwe seks, maar deze vindt wel plaats met instemming van Cersei. Waarom vinden de schrijvers van de tv-versie het nodig om er een verkrachting in te schrijven, vroegen fans zich af. Daarop konden die zelf ook niet echt een bevredigend antwoord geven.

Overbodig

De kritiek groeide aan toen de gebeurtenis in daaropvolgende afleveringen ook nergens toe leidde. De broer en zus hadden het stof van zich afgeklopt en gingen voort met hun leven. De scène leek louter te zijn bedoeld om de boel even flink op te schudden.

Het tegenovergestelde gebeurde bij Sansa. Hoewel je als kijker hoopte dat deze ellende haar bespaard zou blijven, kwam het geweld niet uit de lucht vallen; er werd langzaam naar toegewerkt. Bovendien is de scène - voor zover dat mogelijk is - elegant verbeeld. De makers brengen Sansa niet in beeld: we zien alleen het vertrokken gezicht van de verplicht toekijkende Theon, een gegeven dat feministes doet vrezen dat het alleen om de pijn van een man zou gaan.

Er is al veel discussie geweest over de vermeende vrouwonvriendelijkheid van de reeks. Het vele onfunctionele naakt - veelal in de vorm van prostituees met putjesloze billen - maakt dat we geconditioneerd zijn om met een streng feministisch oog te kijken. Dat lijkt zich nu te wreken.

Toch is die verontwaardiging erg selectief. In de kern draait de serie om macht. De vraag die daarmee verband houdt is wat die verschillende machtsverhoudingen betekenen voor de seksuele verhoudingen.

Niet alleen vrouwen zijn daarvan het slachtoffer, maar ook mannen. Tywin Lannister probeert zijn zoon Tyrion, de dwerg, kapot te maken door met diens geliefde Shay naar bed te gaan. Marjory verleidt de dan 13-jarige koning Tommen om koningin van King's Landing te kunnen worden.De gestoorde Ramsay Bolton amputeert de penis van Theon om hem daarna tot zijn slaaf te maken. Nauwelijks ophef.

"Het verschil tussen de grote verontwaardiging bij vrouwelijke slachtoffers versus de blasé houding ten opzichte van geweld (zelfs seksueel geweld) bij mannen representeert ironisch genoeg een typisch patriarchaal denkbeeld: de aanname dat vrouwen breekbare wezens zijn die speciale bescherming nodig hebben", schreef Cathy Young op de site van Time in een van de weinige bijdragen die het voor de serie opnamen.

Er is nog iets anders opvallend onfeministisch aan de feministische ophef over Sansa's verkrachting. Veel commentaren roemen Sansa's groei als jonge, sterke vrouw. "Ik hoopte dat dit haar niet zou overkomen, gezien haar innerlijke kracht", schreef The Mary Sue. Vanity Fair: "De verkrachting is gruwelijk, want ze ondergraaft alle groei die Sansa heeft laten zien sinds het vorige seizoen."

Het is een logisch gevoel - iets wat elke kijker moet hebben gehad - maar tegelijkertijd ook een wonderlijke causale redenering: doordat Sansa een mooie groei heeft doorgemaakt, zou dit haar niet mogen overkomen. Daaruit spreekt bijna het idee dat sterke vrouwen niet verkracht kunnen worden. Dat zij niet tegen het ongeluk aan kunnen lopen, alleen omdat ze op het verkeerde moment op de verkeerde plaats warenzijn. En dat al hun kracht daarmee ook meteen in de knop gebroken is.

Iets met honden

Er wordt vaak met lof verwezen naar de verhaallijnen van de originele boeken. "Het is geen geheim dat ik een grote fan ben van de boekenreeks van George R. R. Martin", schreef de hoofdredacteur van The Mary Sue nog in het artikel waarmee ze de tv-serie de deur uit gooide. Wat Ramsay's kersverse bruid overkomt in de boeken is echter nog veel erger dan wat hij Sansa aandoet in de serie. Het betreft hier een ander personage, een gewoon dorpsmeisje dat voor de overzichtelijkheid van de tv-serie is samengevoegd met het personage van Sansa.

In de boeken verkeert Ramsey in de veronderstelling dat het meisje een Stark is. Op hun huwelijksnacht wordt ze niet alleen verkracht door Ramsey, maar ook door Theon. Er gebeurt later ook nog iets met honden. Blijkbaar zijn deze gruwelijke gebeurtenissen met het dorpsmeisje geen reden voor The Mary Sue om ook de boekencollectie uit het raam te gooien.

Dat de scène met Sansa nu wel de druppel is, legt iets anders bloot: dat we het moeilijk vinden om een aardig, onschuldig en knap personage met wie we al vijf seizoenen meeleven zoiets te zien meemaken. Omdat we nu eenmaal, ook als het op seksueel geweld aankomt, het liefst in sprookjes geloven.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234