Maandag 28/09/2020

Galápagoseilanden ernstig bedreigd door agressieve vismethode

Unesco: 'Er waren al allerlei verontrustende signalen. Maar op dit ogenblik ziet het er heel slecht uit'

Ook in het aards paradijs is tegenwoordig alles te koop

Sommigen hielden het hooguit twee weken vol, anderen enkele maanden. De voorbije twee jaar zag het Nationaal Park van de Galápagoseilanden, de thuishaven van de meest unieke dier- en plantensoorten ter wereld, maar liefst tien verschillende directeurs passeren. Nu de chaos dreigt uit te monden in een natuurramp door de introductie van een ronduit vernietigende vismethode, noemt zelfs Unesco de toestand hoogdringend: 'Het is een kwestie geworden van wie het hardst roept.' En dat zijn niet de natuurbeschermers, maar de vissers.

Brussel

Eigen berichtgeving

Nathalie Carpentier

Toeristen kunnen er zich nog steeds vergapen aan lavakrabben, reuzenschildpadden of de zeeleguanen die nergens anders ter wereld voorkomen. De soortenrijkdom op en rond de archipel in de Stille Oceaan op 1.200 kilometer van de Ecuadoriaanse kust inspireerde niet voor niets Charles Darwin tot zijn wereldberoemde evolutietheorie.

Zo vredig als de natuur zelf oogt op de eilanden, zo bitsig is de strijd over het eveneens beschermde zeegebied dat de eilandengroep omringt. Want hoewel vissen niet mag in het rijke mariene reservaat, hetzij onder strikte voorwaarden, toch gebeurt het in de realiteit. De duizenden vissers, waarvan het gros illegaal te werk gaat, wil nu nog een stap verder gaan. Ze eisen de introductie van de lijnenvisserij, een erg agressieve methode waarbij lijnen van honderden meters lang worden uitgegooid voorzien van haken.

Een eis die ook Unesco, die de eilanden uitriep tot een werelderfgoedsite in 1978, ten zeerste verontrust. Nog deze maand vertrekt een delegatie naar de archipel om de situatie te onderzoeken. "Met die lijnenvisserij vang je vanalles, maar je bent nooit zeker wat", verduidelijkt Marc Patry, Unesco-verantwoordelijke voor natuurgebieden van wereldbelang in Latijns-Amerika aan De Morgen. "Je vangt veel dieren die vissers zelfs niet willen, zoals albatrossen, pinguïns, schildpadden, haaien, zeeleeuwen en zeevogels. Het is gemakkelijk. Je gooit je lijn uit en wacht gewoon in je boot. Maar het is allesbehalve selectief. Het is goed mogelijk dat je veel pinguïns vangt en maar vijf tonijnen."

Een catastrofe voor de unieke en veelal beschermde zeefauna, vindt de Galápagos Conservation Trust. "Als ze dat toelaten, is het een ramp voor de natuur in het mariene reservaat", zegt directeur Leonor Stjepic. "De ravage die die lijnenvisserij aanricht, zie je niet op lange termijn, die zie je meteen. Die vismethode is op veel plaatsen verboden. Juist omdat ze zo schadelijk is en veel andere dieren doodt."

De spanningen tussen de vissers en de natuurbeschermers liepen al langer hoog op. De voorbije jaren ging het van kwaad naar erger. Dat heeft alles te maken met de groeiende groep vissers en de toenemende economische druk. "Visvangst werd oorspronkelijk toegelaten om te voldoen aan de nood van de lokale vissers", zegt professor Guy Coppois (ULB), tot voor kort lid van de raad van bestuur van de Charles Darwin Foundation. "Normaal zijn dat er 100 of maximum 200. De voorbije twee jaar hebben 750 tot 800 kleine vissers van het continent zich gevestigd op de Galápagoseilanden. Die migratie kun je moeilijk tegenhouden. Nu beweert iedereen dat ze lokale vissers zijn. Daarbovenop komen er grote boten van het continent vissen."

Dat iemand zijn brood probeert te verdienen, kan je iemand moeilijk verwijten. Maar daar blijft het niet bij. "Velen hebben zich gerealiseerd dat visvangst in de buurt van de rijke Galápagoseilanden veel geld kan opleveren", vervolgt Coppois. "Mensen zijn leningen aangegaan om materiaal te kopen, ze hebben er veel in geïnvesteerd."

Daar komt bij dat de Aziatische markt grote druk uitoefent op Ecuadoriaanse vissersverenigingen om zeekomkommers, haaienvinnen en dergelijke te vangen. Met het gevolg dat heel veel mensen in dezelfde kleine vijver vissen. Patry: "De redenering lijkt vooral: zoveel vangen wat we kunnen." Wat aan de continentale kusten al verdwenen is, is vaak nog te vinden in de buurt van de archipel.

De dramatische gevolgen daarvan lieten zich de voorbije jaren voelen. Patry: "Vroeger zat er veel kreeft. Nu schiet er misschien nog de helft over van tien jaar geleden. Toen het goed ging, heeft iedereen zich erop gestort." Hetzelfde patroon met de vangst van zeekomkommers, een delicatesse in landen als Japan of China. "Je mag niet vergeten dat een normaal maandloon van een visser misschien 100 dollar bedraagt. Met de vangst van zeekomkommers komt hij al gemakkelijk aan 1.000 dollar per maand."

De quota die natuurbeschermers en overheid proberen op te leggen, zijn dan ook zeer tegen de zin van de visserijlobby. Patry: "De voorbije twee jaar gebruiken de vissers zelfs niet meer de wettelijke wegen om hun zin te krijgen. Ze stappen rechtstreeks naar de politici. Die hebben de neiging om te veel te luisteren. Het wettelijke kader om de unieke natuur op de archipel te beschermen was goed, maar is nutteloos geworden. Nu is het meer een kwestie van wie het hardst schreeuwt."

Dat weerspiegelt zich in het beleid van het Nationaal Park Galápagos. Het park beheert 97 procent van het land en het hele mariene reservaat. Het heeft jarenlang bijzonder goed werk geleverd, maar de laatste jaren is het chaos troef. Veel is veranderd met het aantreden van kolonel Lucio Guiterrez en de nieuwe politieke situatie in Ecuador. Patry: "De Ecuadoriaanse regering heeft de voorbije twee jaar al tien verschillende directeurs aangesteld in het park. Sommigen zijn hooguit twee weken gebleven, anderen enkele maanden."

Het gevolg is dat nu elke langetermijnvisie ontbreekt voor het natuurbehoud op de Galápagoseilanden. Patry: "Achter de schermen wordt een bitse strijd gevochten om de juiste persoon aan het hoofd van het park te krijgen om beslissingen te nemen. Het park kan een sterke rol hebben bij de controle van illegale vispraktijken. Of... een erg kleine rol." Coppois: "De lobbygroepen zijn enorm sterk. Bovendien zitten bij de Ecuadoriaanse autoriteiten veel mensen die grote belangen hebben in de visserijverenigingen. Die drukken wetten door, met alle gevolgen vandien."

Zoals de recente wijziging om de vangst van haaien toe te laten 'als bijvangst'. "Haaienvinnen brengen misschien 10 dollar per kilo op", verduidelijkt Patry. "Het is een Aziatische delicatesse. Nu China een rijker land wordt, meer mensen zich die delicatesse kunnen veroorloven en er tegelijk minder haaien zijn, stijgt de prijs. Enkel in de buurt van de Galápagoseilanden vind je er nog veel. Het is verboden om haaien specifiek voor die vinnen te vangen, maar als je zogezegd vist op tonijn en je vangt een haai, kan het ineens wel."

De gevolgen lieten niet lang op zich wachten. "Het aantal gevangen haaien steeg enorm. Je zegt gewoon dat je die per ongeluk hebt gevangen. Nu zijn er weer gesprekken bezig om een maximum te zetten op de haaienvinnen die van de Galápagoseilanden komen." Maar dan vragen de vissers een andere compensatie en zoekt de regering alternatieven om de vissers gerust te stellen. Zoals de introductie van de lijnvisserij.

Dat vooruitzicht stelt de dreiging voor de wieg van de evolutie wel heel scherp. Zo scherp zelfs dat een Unesco-delegatie besloten heeft om midden april naast een bezoek aan Ecuador ook polshoogte te gaan nemen op de eilanden zelf. "Er waren al allerlei verontrustende signalen. Maar op dit ogenblik ziet het er heel slecht uit", aldus Patry. In juli levert het Werelderfgoedcomité een rapport af over de situatie. Dat kan ervoor zorgen dat de Galápagoseilanden op de gevarenlijst van Unesco belandt.

Nu "alles op de Galápagoseilanden te koop is geworden", zoals activist en medestichter van Greenpeace Paul Watson het uitdrukte, is die druk meer dan nodig, vindt ook Coppois. "Zelfs degenen die de wetenschappelijke en ecologische waarde van de Galápagoseilanden erkennen, zijn blijkbaar bereid alles op te offeren voor onmiddellijke noden en winsten. Druk van buitenaf is het enige dat nu werkt."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234