Dinsdag 01/12/2020

Troost in quarantaine

‘Gabriel García Márquez is de Nafi Thiam van de literatuur: hij beheerst alle disciplines’

Nobelprijs-winnaar Gabriel García Márquez sits met het boek 'Honderd jaar eenzaamheid' op zijn hoofd, in 1975.Beeld © Colita/CORBIS

De Morgen laat zijn cultliefhebbers de film-, platen- en boekenkast uitspitten op zoek naar troostrijke klassiekers. Vandaag: Jonas Mortier over ‘Honderd jaar eenzaamheid’ van Gabriel García Márquez.

Ik haal troost uit verhalen. Uit de verbeelding. Net zoals in de Vertellingen van duizend-en-één-nacht houden ze de dood, de verveling en de boogeyman buiten de deur.

De verbeelding brengt je overal, ook al zit je alleen op je kamer. De verbeelding geeft de wereld glans. De verbeelding is het mooiste wat we hebben.

Net zoals veel mensen de dag beginnen met een shot cafeïne in de vorm van een warme tas koffie, of met een shot endorfine in de vorm van een half uurtje joggen, zo kan ik ten zeerste een portie verbeelding aanraden, tot u te nemen in de handzame vorm van een boek. En waarom dan niet ineens te rade gaan bij één van de briljantste staaltjes verbeelding ooit: het boek dat op het ter ziele gegane cobra.be nog tot beste boek ooit werd verkozen, dat Pablo Neruda het belangrijkste in het Spaans geschreven boek sinds Don Quixote noemde: Honderd jaar eenzaamheid van Gabriel García Márquez.

Márquez werkte, vooraleer Honderd jaar eenzaamheid hem naar eeuwige roem katapulteerde, als journalist voor verschillende kranten en tijdschriften. Hij is dan ook de man die al jaren journalisten overal ter wereld inspireert tot variaties op de frases ‘kroniek van een aangekondigde X’ (gemiddeld tien per dag in de verzamelde dagbladen) of ‘liefde in tijden van X’ (zo’n zeven per dag). Een man van goede titels dus. Honderd jaar eenzaamheid mag er ook wezen.

Volgens de legende zou hij het verhaal opeens voor zich gezien hebben terwijl hij met zijn gezin op weg was naar een vakantiehuis in Acapulco. Hij maakte rechtsomkeer, verkocht de auto en schreef daarna achttien maanden aan één stuk door, met twee wijsvingers op de schrijfmachine rammend, zoals hij zijn leven lang zou doen. Ondertussen rookte hij zo’n zestig sigaretten per dag, al was het hem misschien vooral om de kringelende mist te doen waarin nu en dan schimmen verschenen die hij kon gebruiken in zijn boek.

De Colombiaanse auteur Gabriel García Márquez wordt begroet door zijn fans in thuisstad Aracataca in 2007.Beeld Scott Dalton

Terugblik

Honderd jaar eenzaamheid vertelt het verhaal van vijf opeenvolgende generaties van de familie Buendia, en de opkomst en ondergang van het fictieve dorpje Macondo, een verhaal dat alles samen een mooie honderd jaar omspant. Dit is het begin: “Vele jaren later, staande voor het vuurpeloton, moest kolonel Aureliano Buendia denken aan die lang vervlogen middag, toen zijn vader hem meenam om kennis te maken met het ijs. Macondo was toen een dorp van twintig huizen, opgetrokken uit leem en riet aan de oever van een rivier vol doorschijnende wateren die zich halsoverkop naar beneden stortten door een bedding van stenen, glad en wit en reusachtig als voorhistorische eieren.”

Het uitgangspunt is meteen helder: een man die gaat sterven blikt terug op zijn leven. Het leven laat zich dan ook best tekenen in het koude tl-licht van de dood. De toon is gezet voor een van de vitaalste verhalen uit de geschiedenis van de literatuur. Ik word bij herlezing trouwens telkens opnieuw verliefd op die ‘voorhistorische eieren’ uit de tweede zin. Die dragen de belofte in zich van een door een kloeke verbeelding geïnfuseerd verhaal, net zoals de frase ‘er was eens’ (en sommige Thaise massages) een happy end belooft, of een fles Liebfraumilch een uit de kluiten gewassen kater. Ik sla even vierhonderdtwintig pagina’s over en vermeld nog het einde, waardoor ik, de eerste keer dat ik het las, compleet weggeblazen werd, door de bliksem getroffen, haren die rechtop gingen staan, zo’n ervaring. Maar laten we de spoilers houden voor de betere garage of kapperszaak.

Klein- en grootsheid

Tussendoor krijg je vliegende priesters, kinderen die geboren worden met varkensstaartjes, een heel dorp dat met slapeloosheid te kampen heeft, er wordt veel in hangmatten gelegen, iets wat hier en daar tijdens deze goedweerperiode vast herkenbaar zal zijn. We krijgen de mens in al zijn klein- en grootsheid voorgeschoteld, het hele tragikomisch palet als het ware, in prachtige meanderende volzinnen, met zo veel mededogen opgeschreven, dat je de mens bijna graag gaat zien. Op een bepaalde manier leest het verhaal als een van de telenovela’s waar Márquez naar het schijnt graag naar mocht kijken. Nu Thuis en Familie binnenkort stoppen, weet u waarheen. Alles samen is dit ware onversneden troost voor de ziel.

'Honder jaar eenzaamheid' van Gabriel García Márquez.Beeld RV

Het boek heeft één van de meest bescheten stempels uit de literatuurgeschiedenis opgeplakt gekregen, namelijk die van het magisch-realisme, een term die klinkt als een goedkope goochelshow, maar die we eigenlijk moeten begrijpen als topsport op het gebied van de verbeelding. Márquez is de Nafi Thiam van de literatuur, hij beheerst alle disciplines, van hyperboolstokspringen, tot de vierhonderd meter analogie.

Toen hij in 1982 de Nobelprijs voor literatuur in ontvangst nam, wist Márquez te vertellen dat Latijns-Amerika door de jaren heen bepaald niet gespaard is gebleven. Maar op de brutaliteit van de kolonisten, de burgeroorlogen, de dictators, de onderdrukkers en de oneindige stroom vernederingen “hebben we altijd geantwoord met LEVEN”, zo zei hij. Dat is een behoorlijk positieve kijk op de dingen, maar wel één die mij de enige juiste lijkt. Uitermate bruikbaar ook vandaag, nu wij onze eigen beproeving meemaken.

Honderd jaar eenzaamheid dus. Dan is de huidige periode van eenzaamheid peanuts.

Zeker als we die met een goed boek te lijf kunnen gaan. Eentje van Márquez dus of anders misschien Ons kookboek. Daaruit kan ik vooral de pagina’s 32 (flan Catalan) en 97 (ravioli met krab) aanraden.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234