Donderdag 01/10/2020

kerststress

Gaat u de feestdagen met klamme handjes tegemoet? U bent niet alleen

Deze illustratie komt uit het boek 'Ergens waar je niet wil zijn' van tekenaar Brecht Evens, verschenen bij Oogachtend (oogachtend.be)Beeld Brecht Evens

Terwijl de ene al wekenlang fanatiek feestkledij, servetten en familiale plooien gladstrijkt, kijkt de andere nu al uit naar het moment waarop de feesten achter de rug zijn. Leg dat in deze periode maar eens uit. Al staan de mensen met een feestallergie toch niet zo alleen als het lijkt. "Soms vraag ik me af of er nog mensen zijn die wél graag naar feestjes gaan."

Kent u dat moment? Dat moment waarop een gesprek net die fractie van een seconde te lang stilvalt en u weet wat er onvermijdelijk zal volgen? In een wanhoopspoging om de situatie te redden, schieten uw ogen door de kamer, op zoek naar een gespreksonderwerp. Met trillende neusvleugels probeert u ondertussen nog snel wat extra feestsfeer op te snuiven, in de hoop die om te zetten in een gevatte opmerking. Die hoop blijkt ijdel, uiteraard, want daar spreekt uw gesprekspartner de gevreesde dubbele bevestiging al uit. "Jaja." En omdat u dat stom gedoe met die trillende neusvleugels al probeerde, weet u dat er niets anders opzit dan ook zelf dat ene antwoord dat u wilde vermijden uit te spreken. "Jaja." En dan te zeggen dat het feestje nog maar net begonnen is.

Hans (34) herkent dat moment maar al te goed. "Ik denk ook altijd meteen dat het mijn schuld is dat een gesprek daarop uitdraait. Ik zal wel minder interessant zijn, minder intelligent, minder grappig dan mijn gesprekspartner." Aan Hans' voorbereiding zal het alleszins niet liggen. Gaat hij naar een groot familiefeest, dan overloopt hij in de wagen alle namen van neven en nichten, hun partners en hun kinderen. "Om die tijdens het feest toch maar vlot te kunnen uitspreken en zo een eerste gênant moment alvast te vermijden. Ik heb zelfs al gedacht om na feestjes op te schrijven wie wat vertelde, zodat ik er bij een volgende gelegenheid op kan terugkomen. Nu tipt mijn vrouw me vooraf enkele mogelijke gespreksonderwerpen."

In het dagelijkse leven is Hans nochtans veel minder op zijn hoede en houdt hij best wel van sociaal contact. Etentjes met vrienden of familie slaat hij zelden af, praatjes maken met collega's doet hij met plezier. Maar binnenkort weer een rist eindejaarsfeestjes afwerken, daar gruwt Hans nu al van. Daarin is hij natuurlijk niet alleen. Zatte nonkels die oude familievetes opdiepen, oude tantes die je weinig subtiel op je singlestatus wijzen, vrienden van vrienden die je niet liggen; velen hebben dezer dagen redenen om op te zien tegen de feestperiode. Alleen hebben die redenen er in Hans' geval niets mee te maken. Hij houdt gewoon niet van feestjes. Punt.

"Als ze worden gepland, kijk ik er nochtans altijd naar uit. Naarmate ze dichterbij komen, begin ik me zorgen te maken over de stomste dingen. Moet ik een hand geven of kussen? Kus je de kinderen ook of toch maar niet? En die fles wijn, wanneer en hoe geef je die best af? Ik analyseer zoveel tot ik nog maar één ding kan denken: 'Binnen een paar dagen is dat feest gelukkig achter de rug.' Al zoek ik soms op het laatste moment nog uitvluchten om niet te moeten gaan." Ja, hij is wel een perfectionist, moet Hans toegeven. Daarmee behoort hij tot de groep mensen die heel streng zijn voor zichzelf, ook als ze eigenlijk plezier moeten maken.

Toch is het verhaal van Hans volgens Anja Machielse niet zo uitzonderlijk. "Soms vraag ik me zelfs af of er nog mensen bestaan die het wél leuk vinden om naar feestjes te gaan", zegt de Nederlandse filosoof en sociaal wetenschapper (Universiteit voor Humanistiek). Al is het beeld van Machielse mogelijk wat vertekend omdat ze al eerder rond het thema werkte. "Misschien", antwoordt ze, "maar feestjes zijn zelden helemaal wat je hoopte dat ze zouden zijn. Dat is toch voor iedereen herkenbaar. Je slaagt er bijvoorbeeld niet in je tijd te verdelen tussen de gasten, of je vindt het moeilijk om vrienden uit verschillende kringen met elkaar aan de praat te krijgen. Voor je het weet, voel je je daardoor meer een herdershond dan een gastheer- of vrouw."

Het is nochtans niet zo heel lang geleden dat feesten nog eenvoudig was. Je schoof je benen onder tafel, praatte wat met familieleden die je sowieso heel regelmatig tegen het lijf liep, en zag dat het goed was. Op het menu stonden kroketten. Nu is behalve het menu ook het hele feestrecept vaak allesbehalve eenvoudig. Wat bijvoorbeeld te denken van de vele themafeesten? "Onderzoek deed ik er niet naar, maar op basis van mijn persoonlijke analyse worden themafeesten meestal gegeven door mensen die eigenlijk zelf niet goed weten wat gezegd op recepties. Dankzij het thema kunnen ze zich letterlijk verstoppen achter een masker. Ze hoeven dus niet zichzelf te zijn en kunnen de hele avond een rol spelen", vermoedt Machielse. "Daarom gaan sommigen net liever naar dit soort themagelegenheden. Al zijn er ook anderen, zoals ik, die het maar niks vinden en mensen liever leren kennen zoals ze echt zijn."

Ook kinderfeestjes zijn almaar vaker in thema. En zo niet, dan zijn ze nog altijd indrukwekkender dan enkele decennia geleden. Als uw kind weinig vrienden heeft en uitnodigt, kan dat tijdens een klein verjaardagsfeestje namelijk pijnlijk duidelijk worden voor andere kinderen én ouders. Daar kijken maar weinig papa's en mama's naar uit. Al zijn er ook anderen.

De ouders van Nico Nijs (41) bijvoorbeeld. Zij hielden in zijn kindertijd de feestjes al opzettelijk klein. "Hoe minder volk, hoe minder erg ik het vind om ergens mee te vieren. Maar net als mijn vader hou ik niet van feesten. Het is allicht een erfelijke systeemfout", glimlacht Nijs. Ook hij is een vlotte babbelaar die allesbehalve asociaal overkomt. "Als het ergens te druk is, word ik toch nerveus. Is de achtergrondmuziek ook nog eens slecht, dan wordt het nog erger. Me op de muziek concentreren, is namelijk een van mijn manieren om een feest aangenamer te maken."

Helpt dat niet, dan wordt Nijs allicht af en toe bestempeld als asociaal persoon, denkt hij. "Hoe luider de groep mensen is, hoe stiller ik word. Op feesten waar ik minder mensen ken, ben ik bovendien heel zelfbewust. Dan merk ik dat mensen naar me kijken als ik ergens lang zit en amper iets zeg. Ze vragen zich waarschijnlijk af waarom ik me zo asociaal gedraag." De kans is nochtans groot dat de andere genodigden daar helemaal niet bij stilstaan. Dat ze zich eigenlijk stiekem zelf bang zijn voor wat anderen over hen denken. Op feestjes zijn mensen volgens Anja Machielse namelijk vooral met zichzelf bezig.

Dat beseft Hans ook wel. "Tegelijkertijd blijf ik denken dat mensen naar me kijken en me veroordelen omdat ik me niet genoeg amuseer. Ik weet hoe ijdel dat klinkt. Die ijdelheid weerspiegelt zich trouwens ook in het eerste dat ik aan mijn vrouw vraag als we na een feestje in de wagen stappen: 'Hoe was ik?' Zij reageert meestal positief. Als ik zelf vind dat een avond niet vlot verliep, draag ik dat toch nog dagen of zelfs weken mee, denkend over wat ik wel had kunnen en moeten zeggen."

Terwijl er een simpel trucje is om te merken dat op een feestje heus niet iedereen oog heeft voor jou. Je moet gewoon niet wegkijken. "Mensen die zich ongemakkelijk voelen tijdens een feest zijn geneigd om naar de grond te kijken zodra iemand op hen let", weet Simone Ramaekers, psychologe bij het AngstCentrum. "Daardoor lijkt het natuurlijk alsof die blik op hen gericht blijft. In werkelijkheid is dat meestal niet zo." Om dat te bewijzen, neemt Ramaekers haar klanten mee naar een winkelstraat. Daar moeten ze goed om zich heen kijken en de blik van voorbijgangers volgen. "Dan zien ze al snel dat mensen wel even oogcontact maken, maar dat ze daarna heel snel weer verdergaan met de rest."

Ramaekers heeft nog meer tips om de feestdagen te overleven. Kom bijvoorbeeld te vroeg aan, zodat de volgende gasten jou komen begroeten in plaats van omgekeerd. Blijf waar mogelijk rechtstaan, zodat je niet naast iemand vastzit als het gesprek niet wil vlotten. Help de gastvrouw. Zij kan je aan andere mensen voorstellen. Als je hapjes of drankjes rondbrengt, kom je trouwens ook met andere mensen in contact zonder dat het geforceerd overkomt. Bovendien heb je dan automatisch ook iets om over te praten. Ook al zijn het koetjes en kalfjes. "Je mag zelfs over het weer praten", vindt Ramaekers. "Niemand valt daarover. De simpelste zaken kunnen een gesprek starten. 'Poeh, wat is het hier warm', zoiets kan gerust."

Er zijn natuurlijk ook nog de grove middelen om een feest door te komen. Of om ervandoor te gaan. Doe alsof u wordt gebeld en verdwijn daarna uit het feestgedruis. Sluit u op in het toilet. Of doe zoals reclameman Jens Mortier laatst in deze krant bekende: neem altijd twee glazen mee van de bar. Komt u iemand interessant tegen? Bied dan het drankje aan. Komt u iemand tegen die u liever kwijt dan rijk bent? Zeg dan dat u net op weg was iemand een drankje te brengen. Wat u ook doet, doe niet alsof u het helemaal niet erg vindt om even alleen te zitten. "Veel mensen kunnen heel goed uitstralen dat alleen zijn precies is wat ze willen", merkt Anja Machielse. "Maar net dat zorgt ervoor dat anderen geen gesprek met je zullen aanknopen en je misschien echt asociaal zullen vinden."

Er is ook een oplossing die zo mogelijk nog efficiënter is: wees gewoon eerlijk over de feestallergie. Voor Hans is dat geen optie, daarvoor schaamt hij zich te erg. Zelfs met zijn echte voornaam vertellen over zijn afkeer van feestjes ziet hij niet zitten. "Voor mijn moeder is het bijvoorbeeld een spel om met nieuwe mensen te praten. Zij kent mij ook als een sociaal iemand en zou niet snappen dat feestjes mijn ding niet zijn. Soms wilde ik liever pleinvrees of zo hebben, dat begrijpen mensen tenminste. Nu zie ik op tegen iets waar zoveel anderen naar uitkijken."

Dat het ook anders kan, bewijst Nijs. Hij is al een hele tijd open over zijn feestgedrag en dat heeft volgens hem alleen maar voordelen. "Mijn vrienden en familie vertellen me nu vooraf hoe een feest eraan toe zal gaan. Daardoor kan ik me beter voorbereiden en inschatten of ik de gelegenheid niet moet overslaan." Dat vermijden van bepaalde feestjes komt volgens Nijs al snel verdacht over als je vrienden niet weten waarom je het doet. "Dan lijkt het al snel alsof je altijd de feesten van dezelfde mensen afwijst. Dat is niet zo, het is voor mij gewoon beter om bepaalde gelegenheden over te slaan. Anders creëer ik toch maar vreemde situaties. Voor mezelf, maar ook voor anderen."

Zo gaat Nijs wel in tegen het advies van specialisten. Zij raden aan om te blijven feesten. Anders verleer je het helemaal en wordt het almaar moeilijker om ervan te genieten. Nijs viert daarom op zijn eigen manier. "Oudjaar breng ik bijvoorbeeld altijd in beperkte kring door. Ik hou niet van de gemaakte feestvreugde die er anders bijhoort, van de opgeklopte sfeer, van alles wat er op bepaalde momenten moet gebeuren."

Ook Hans kijkt uit naar oudjaar, dat hij samen met zijn echtgenote viert. Al vertelde hij de vrienden en familieleden die hem uitnodigden om uitbundig met hen het nieuwe jaar in te luiden allemaal dat hij al naar een ander feestje ging. "Ik wil namelijk de volgende keer dat ze iets organiseren wel nog worden gevraagd. Ik zou het erg vinden dat er wordt gevierd zonder dat ik het weet. Tegenstrijdig, he?"

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234