Zondag 05/12/2021

NieuwsVerenigde Staten

Gaat het recht op abortus deze samenstelling van het Amerikaanse Hooggerechtshof overleven?

Voor- en tegenstanders van het recht op abortus demonstreren in Washington D.C. aan het Amerikaanse Hooggerechtshof. Beeld Kevin Dietsch / Getty
Voor- en tegenstanders van het recht op abortus demonstreren in Washington D.C. aan het Amerikaanse Hooggerechtshof.Beeld Kevin Dietsch / Getty

Blijft het recht op abortus in de Verenigde Staten overeind? Dat is de belangrijkste kwestie die deze termijn op de rol staat van het Amerikaanse Hooggerechtshof. Daarin hebben de conservatieven sinds president Trump een ruime meerderheid. Met deze zaak raakt het Hof in politiek zeer gevoelig vaarwater.

De meest recente kwestie draait om een strenge abortuswet die de staat Mississippi heeft aangenomen. Daarin wordt abortus na de vijftiende week verboden, maar tot nog toe hebben rechters de wet tegengehouden omdat die in strijd is met Roe v. Wade. In die beroemde uitspraak bepaalde het Hof dat vrouwen het recht hebben om een zwangerschap af te breken tot het moment dat de foetus levensvatbaar is, doorgaans 24 weken.

Sinds het recht op abortus in 1973 geformaliseerd werd met de uitsprak van het Hof hebben verscheidene conservatieve staten allerlei beperkingen ingevoerd, maar de zaak die Mississippi nu heeft aangespannen gaat veel verder: de staat heeft het Hof nu gevraagd om Roe v. Wade in zijn geheel terug te draaien.

Tot voor kort leek de kans daarop klein, maar sinds president Trump tijdens zijn ambtstermijn de kans kreeg om drie nieuwe conservatieve rechters te benoemen maken mensenrechtenorganisaties zich grote zorgen.

Dat de stemming binnen het Hof, dat nu zes conservatieve en drie liberale rechters telt, drastisch is veranderd bleek vorige maand al toen het Hof met vijf tegen vier stemmen weigerde een nog veel strengere Texaanse abortuswet tegen te houden. Onder die wet is abortus na zes weken verboden en mogen willekeurige burgers iedereen die op wat voor manier dan ook hulp biedt bij een zwangerschapsafbreking voor de rechter slepen.

Juridische truc

Als argument voor hun weigering de wet tegen te houden, voerden de vijf rechters aan dat de klagers met hun zaak tegen Texas aan het verkeerde adres waren, omdat niet Texaanse overheidsambtenaren maar gewone burgers belast werden met het afdwingen van het verbod. Dat was zelfs opperrechter John Roberts, die zelf tot het conservatieve blok wordt gerekend, te gortig: volgens hem was het een juridische truc waarmee Texas onder zijn verantwoordelijkheid probeerde uit te komen.

Roberts lijkt de afgelopen tijd steeds meer naar het midden op te schuiven, uit vrees dat het Hof als gevolg van Trumps benoemingen zijn reputatie als onpartijdig instituut verliest.

De conservatieve leden van het Hooggerechtshof houden bij hoog en laag vol dat zij zich niet door persoonlijke politieke of religieuze opvattingen laten leiden. Samuel Alito, ooit nog benoemd door president Bush jr., reageerde boos op de storm van kritiek die het Hof over zich heen kreeg na het toestaan van de omstreden Texaanse wet. Volgens hem paste die in een campagne om de rechters te ‘intimideren’ en de onafhankelijkheid van het Hof in twijfel te trekken.

Het is gebruikelijk dat leden van het Hooggerechtshof zich houden aan eerdere uitspraken, maar ditmaal is het niet uitgesloten dat het Hooggerechtshof Roe v. Wade toch zal terugdraaien. Alle drie de nieuwe leden van het Hof werden juist door Trump benoemd, omdat ze bezwaren hadden tegen Roe v. Wade. Amy Coney Barrett, de laatste, liet bij de hoorzitting over haar benoeming weten dat zij de abortus-uitspraak niet als een onaantastbaar precedent ziet. Volgens haar blijkt dat uit het feit dat er steeds discussie is gebleven over de rechtmatigheid van dat vonnis.

Enorme gevolgen

Of deze mijlpaal uit de geschiedenis van het Hooggerechtshof inderdaad zal sneuvelen, wordt pas volgend jaar duidelijk: het Hof begint in december met de behandeling van de zaak. Maar als de rechters Roe v. Wade terugdraaien, zal dat enorme gevolgen hebben. Elf staten hebben al een abortusverbod klaarstaan dat automatisch ingaat als het vonnis komt te vervallen. In veel gevallen met zware (of zelfs levenslange) gevangenisstraffen voor vrouwen en/of artsen die een zwangerschap beëindigen. Tal van andere, overwegend Republikeinse, staten werken al aan vrijwel volledige verboden naar het voorbeeld van de Texaanse wet.

Mogelijk schrikken de rechters toch nog terug voor de reputatieschade die het Hof daardoor zal lijden. De meerderheid van de Amerikanen is tegen het afschaffen van het recht op abortus. Nu al blijkt uit opiniepeilingen dat het vertrouwen in het Hof op zijn laagste punt staat sinds 2000, toen het Hooggerechtshof de juridische strijd om de uitslag van de presidentsverkiezingen tussen de Republikein George Bush en de Democraat Al Gore in het voordeel van Bush besliste.

De rechters moeten ook oppassen dat zij met het afschaffen van Roe v. Wade de voorstanders van uitbreiding van het Hof niet in de kaart spelen. Onder druk van de Democraten laat president Biden een onderzoekscommissie al kijken naar de mogelijkheden om extra rechters te benoemen om het evenwicht binnen het Hof te herstellen.

Nog gevoelige kwesties

Een andere uiterst gevoelige kwestie waarover het Hooggerechtshof zich in deze termijn gaat buigen zijn de restricties op het grondwettelijke recht om wapens te dragen. Inzet is een New Yorkse wet die burgers verbiedt om buiten hun huis wapens te dragen. Mogelijk zal het Hof zich ook uitspreken over een zaak tegen de positieve discriminatie die Harvard hanteert bij de toelating van studenten.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234