Woensdag 03/03/2021

Gaat het met één rechter in beroep sneller en efficiënter?

De door minister Turtelboom voorgestelde maatregel heeft nadelen, terwijl de voordelen beperkt zullen zijn, meent advocaat Hugo Lamon.

Minister van Justitie Annemie Turtelboom wil de achterstand bij de hoven van beroep wegwerken en daarom zullen nu de strafzaken in beroep in principe nog maar door één magistraat worden behandelend, in plaats van de huidige drie.

Het is om te beginnen goed nieuws dat de minister zich bewust is van het probleem van de achterstand bij de hoven van beroep. Nog beter nieuws is dat ze er ook iets aan wil doen. Maar het is natuurlijk jammer dat ze zich beperkt tot de strafzaken en die keuze heeft ook iets paradoxaals. Zo merkte de eerste voorzitter van het hof van beroep te Antwerpen recentelijk in een interview op dat er bij hem geen achterstand in strafzaken is. Wanneer er oude zaken worden behandeld, is dat omdat het onderzoek lang heeft aangesleept.

Er is in alle hoven een veel zorgwekkendere achterstand in burgerlijke zaken (en dat is de grote meerderheid van de zaken). Voor bepaalde geschillen duurt het meer dan drie jaar vooraleer er een uitspraak komt.

Wat de minister nu in strafzaken wil invoeren bestaat al geruime tijd in burgerlijke zaken. De remedie is dus geen garantie voor een snellere behandeling van de zaken.

Een zaak door drie magistraten laten behandelen geeft ook meer garanties. Het feit dat meerdere rechters de zaak bekijken, zal in vele gevallen de kwaliteit verhogen. Het zal ook een subjectieve benadering beperken. Wanneer rechters verklaringen van partijen en getuigen beoordelen, moeten ze dat in alle objectiviteit doen.

Maar rechters blijven mensen, zodat de beoordeling door meerderen de persoonlijke overtuigingen of aversies (die soms onbewust meespelen) neutraliseert. Zeker in strafzaken in graad van beroep is dat niet onbelangrijk.

De door de minister voorgestelde maatregel heeft dus nadelen, terwijl de voordelen beperkt zullen zijn. De rechter doet immers veel meer dan enkel maar zitting houden. Het grootste deel van het werk gebeurt tijdens de voorbereiding van de zaak en later bij het uitschrijven van het arrest. Er is al berekend dat het invoeren van alleenzetelende rechters in beroep slechts tot een verhoging van 10 procent van het aantal uitspraken leidt.

Hoger beroep
De minister heeft natuurlijk gelijk wanneer ze het probleem van de achterstand wil aanpakken. Er is daarvoor een grondige hervorming nodig, zoals helaas zo vaak in justitie. De rol van het hoger beroep moet daarbij fundamenteel worden herdacht.

De eerste vraag daarbij is wat de rol is van het hoger beroep. Nu wordt er nog al te vaak van uitgegaan dat in beroep alles van voren af aan opnieuw moet beginnen. Soms wordt al onmiddellijk na de uitspraak aangekondigd dat er beroep wordt aangetekend, zoals de ongelukkige lottospeler die nadat hij in de krantenwinkel het knorrend geluid hoort dat hij niet heeft gewonnen meteen inzet op de volgende trekking.

Het zou goed zijn dat wie in beroep gaat (zowel in strafzaken als in burgerlijke zaken) veel meer dan nu het geval is duidelijk aangeeft waarom hij het niet eens is met de uitspraak van de eerste rechter. Nu wordt soms lichtzinnig beroep aangetekend, waarmee zeker in strafzaken de uitvoering van de straf kan worden vertraagd. De wet zou partijen tot een grondige motivering van het beroep moeten verplichten. Dit zou de instroom van zaken bij de hoven van beroep tot een realistischer aantal herleiden. Vergeten we vooral niet dat in ons land gemiddeld veel meer zaken voor de rechter komen dan in de rest van Europa.

Empathie
Recht spreken is verder ook een zaak van mensen. Een extreme vorm van efficiëntie zou erin kunnen bestaan de rechters te vervangen door computers. Het volstaat dan om de bestaande rechtspraak in een computerprogramma te gieten en we hebben meteen snelle uitspraken (al heeft justitie geen al te beste reputatie als het over computers gaat). Natuurlijk wil niemand een dergelijk systeem, want van een rechter wordt meer verwacht. Hij moet behalve over een grondige kennis van het recht ook over mensenkennis, empathie en emotionele intelligentie beschikken.

Precies om die reden is het zeker in beroep nuttig om dit grondig te doen en in overleg met anderen. Het zou daarom allicht beter zijn dat in alle zaken in beroep enkel nog collegiaal wordt gezeteld, maar om dat te kunnen moet het aantal zaken drastisch worden verminderd.

Recht spreken is een klok: ze mag niet te snel gaan, ze moet juist zijn. Laten we er dan ook voor zorgen dat meer burgers het gevoel krijgen dat in eerste aanleg de klok juist stond, zodat de burgers minder noodzaak voelen om beroep aan te tekenen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234