Dinsdag 29/09/2020

Economie

Gaat de ECB echt geld uitdelen aan u en mij om de economie te stimuleren?

Beeld thinkstock

Zomaar in een klap honderden euro's extra op uw rekening. Cadeautje van de Europese Centrale Bank, opdat u zou beginnen consumeren. De Belgische hoofdeconoom van de ECB Peter Praet ontkent niet dat het kan en mag. Maar of het wel zo'n goed idee is? Daarover raken economen het niet eens. "Het is alsof ze bij de ECB in een soort van tunnelvisie zitten: almaar straffere wapens inzetten om dezelfde vijand te bestrijden."

Milton Friedman beschreef het principe al in 1969 in 'The Optimum Quantity of Money', maar wij gaan liever voor Willy Vandersteen. Sluit even uw ogen en beeld u Lambik in in het Suske & Wiske-album 'De wilde weldoener': propeller boven de bolhoed, strooiend met muntjes. In een eigentijdse versie zou dat ECB-topman Mario Draghi zijn die boven de koppig sparende Europese mensenzee scheert. De bonte massa eurobiljetten die daar uit de lucht zou vallen, kan je bestempelen als 'helikoptergeld': de ECB die iedereen 'zomaar' extra geld zou geven.

De term is plots actueel omdat ECB-hoofdeconoom Peter Praet in een interview met de Italiaanse krant La Repubblica de suggestie van helikoptergeld niet onmiddellijk van tafel veegde. "Alle Centrale Banken kunnen dat doen", bevestigde hij. "Je kan geld uitgeven en het verdelen onder de mensen." Waar dat geld vandaan komt? Uit 'seigniorage', zo zegt Praet. Seigniorage, of 'sleischat' in het ouderwets Nederlands, is de winst die de ECB haalt uit het verschil tussen de waarde van het geld en de productiekosten ervan.

Maar waarom zou je het aan de mensen uitdelen? "De ECB pompt momenteel massaal geld in het financiële systeem", legt professor Bruno Merlevede uit, econoom aan de UGent. Intussen gaat het al over zo'n 700 miljard euro, 'kwantitatieve verruiming' heet dat. "De grote vraag is: doen de banken daar genoeg mee om de economie weer op gang te trekken? In het concept van helikoptergeld zou je die centen niet aan de banken geven, maar wel rechtstreeks aan de bevolking. Zo sla je een stap over en zou de economie onmiddellijk gestimuleerd worden en de inflatie weer in de buurt van de doelstelling van 2 procent geraken."

Europese ecocheques

Tenminste, dat is de theorie. Ze sluit wat aan bij een idee dat Merlevede en zijn collega Koen Schoors in januari in onze krant opperden: "Als we van die maandelijkse 60 miljard kwantitatieve verruiming nu eens 15 miljard zouden verdelen over alle burgers in de eurozone, dan komt dat neer op 45 euro per persoon per maand. Voor een gezin van vier is dat al snel 180 euro per maand of 2.160 euro per jaar." Dat zou in de vorm van een 'gift met houdbaarheidsdatum' zijn, een bon of een cheque, om het risico te vermijden dat de gezinnen de bijkomende middelen zouden oppotten.

Om te vermijden dat mensen dat geld gaan zien als 'vervanginkomen', moet het volgens Schoors en Merlevede gekoppeld worden aan specifieke bestedingen, bijvoorbeeld in de groene economie. Europese ecocheques dus? "Je zou dat inderdaad perfect kunnen linken aan bepaalde beleidsdoelstellingen, bijvoorbeeld om bepaalde sectoren te stimuleren. Daar zouden dan weer meer mensen aan de slag kunnen. In die zin zou je dat dus meer kunnen zien als een vorm van industrieel beleid."

Merlevede geeft toe dat dat geen structurele maatregel is, die slechts tijdelijk een deel van de economie stimuleert. "Maar de bedragen zijn wel enorm, waardoor ze wel snel effect kunnen sorteren." In die optiek noemt hij helikoptergeld "een goed idee".

Ook Paul De Grauwe, professor aan de London School of Economics, is een voorstander van het principe, zo zei hij dit weekend nog in De Tijd. "Ik sta niet afkerig tegenover helikoptergeld", klonk het daar. "Er is geen enkele reden om te wachten. Maar er is ook een stimulerend begrotingsbeleid nodig. Dan pas heb je een echt relancebeleid."

Bruno Merlevede.Beeld Ismar Carvalho
Geert Noels.Beeld tim dirven

Monopoly

Toch is het duidelijk dat het kamp van Merlevede, Schoors en De Grauwe niet het enige is onder de economen. Oké, dat de bankeconomen geen fan zijn van het feit dat het geld niet meer via hun instelling passeert, is niet bijster verrassend. Maar ook Geert Noels van het financieel-economisch adviesbureau Econopolis trekt hevig van leer tegen helikoptergeld. Hij noemt het een 'kromme redenering' en vergelijkt die met een slecht gespeelde versie van het spel Monopoly. "Iedereen die langs start komt, krijgt een bepaalde som geld. Dat zijn je 'normale' inkomsten in het spel, waarmee je huizen en hotels aankoopt. Na wat rondes blijkt een sympathieke medespeler failliet te gaan. Om die aan boord te houden, beslist degene die bank is om iedereen gewoon 200 euro extra te geven. Zo zijn de schulden van die speler verdwenen en draait hij weer mee."

Volgens Noels trek je daarmee de hele dynamiek van het spel uit de haak. "Alles in het spel, huisjes en hotels, verliest langzaam maar zeker zijn waarde, tot uiteindelijk het spel compleet instort: te weinig geld, te weinig huisjes en hotels, ... Dat is de inflatie die je creëert. In het echte leven zijn die huisjes onze pensioenvoorzieningen, onze contracten bij onze werkgever en ga zo maar door." Of zoals hij op Twitter schreef: "De illusie dat op geldknopjes drukken de economische problemen zal oplossen. Hoogmoed bij economen die maatschappij destabiliseert."

Doos van Pandora

Noels ziet het als de zoveelste 'onconventionele' methode van de ECB om de economie op gang te trekken. "De ECB treedt voortdurend buiten de gangbare paden - of het nu de negatieve rente is of het opkopen van obligaties. Ze gaan alleen maar verder in de waanzin. Het is alsof ze bij de ECB in een soort van tunnelvisie zitten: almaar straffere wapens inzetten om dezelfde vijand te bestrijden." De econoom is daar bijzonder somber over. "De monetaire doos van Pandora is al geopend." Een doos die we nooit meer dichtkrijgen dus? "Wel, er bestaat zeer grote ongerustheid onder economen over de vraag hoe we dat ooit gaan klaarspelen."

Ook Bruno Merlevede noemt het principe van helikoptergeld overigens 'heel onconventioneel'. En precies daarom vermoedt hij ook dat het een onrealistisch idee is. "De ECB kán het, want zij staan los van de politiek: zij hebben de mogelijkheid een eigen koers te varen. Maar je weet zo waar heel deze kwestie in zal verzanden: in de vraag 'hoeveel krijgt iedereen?' Geef je meer aan mensen die het meer nodig hebben of niet? Dat is wél een politieke discussie en meteen ook een groot obstakel voor de realisatie van zo'n maatregel."

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234