Zaterdag 16/10/2021

Achtergrond

Gaan de Saudi's failliet?

Een minder rijk Saudi-Arabië zou goed nieuws kunnen zijn voor de rest van de wereld Beeld Thinkstock
Een minder rijk Saudi-Arabië zou goed nieuws kunnen zijn voor de rest van de wereldBeeld Thinkstock

Opmerkelijk nieuws uit de financiële wereld: de zakken van Saudi-Arabië blijken niet oneindig diep. Een nieuw rapport van het IMF voorspelt dat het land ondanks zijn fabelachtige schatkist al over vijf jaar failliet kan zijn. Voor de politieke openheid in het land is dat mogelijk goed nieuws.

Het nieuwste rapport van het Internationaal Monetair Fonds (IMF) bevat op het eerste gezicht geen grote verrassingen. De meeste economieën in het Midden-Oosten en Noord-Afrika presteren matig, zwak of gewoon dramatisch slecht. Belangrijkste oorzaak is in veel gevallen oorlog en conflict. Maar in sommige staten speelt de buitengewoon lage olieprijs de doorslaggevende rol.

Het voorbije jaar is de prijs van een vat ruwe olie heel sterk gezakt, van meer dan 100 dollar in het voorjaar, naar minder dan 50 dollar vandaag.

Nergens laat die daling zich sterker gevoelen dan in Saudi-Arabië, de grootste olieproducent ter wereld. En dus ziet het land zich, ondanks een schatkist waarvan de inhoud wordt geschat op ongeveer 700 miljard dollar, verplicht om de broeksriem aan te halen.

Vorige maand nog lekte de Britse krant The Guardian geheime overheidscorrespontie waaruit blijkt dat Saudi-Arabië het mes wil zetten in de excessen van zijn ambtenarij. Of die maatregel zal volstaan, is nog maar de vraag.

Al in augustus had het IMF Saudi-Arabië gewaarschuwd voor een begrotingstekort dat dit jaar kon oplopen tot 20 procent. Het voorspelde tekort is in het nieuwste rapport al opgelopen tot bijna 22 procent. De rijkdom die het land dankzij de oliebronnen heeft opgestapeld, vormt volgens het IMF nog voor hoogstens vijf jaar een buffer. Daarna dreigt het bankroet.

null Beeld © Belgaimage / David Kirkland
Beeld © Belgaimage / David Kirkland

Pervers

De enorme invloed van de olieprijs op de Saudische economie mag niet verbazen. Ruwe olie is in het koninkrijk goed voor ongeveer 90 procent van de inkomsten. Voor een begroting in evenwicht zou de olieprijs ongeveer het dubbele moeten bedragen.

Opmerkelijk genoeg lijkt die lage olieprijs in de eerste plaats een gevolg van de eigen - ietwat perverse - strategie. Nog niet zolang geleden ging Saudi-Arabië in tijden van lage olieprijs net minder olie produceren, met telkens prijsverhogingen tot gevolg. Vandaag doet het net het omgekeerde, en worden dagelijks recordhoeveelheden tot 10 miljoen vaten ruwe olie opgepompt.

Gevolg is een overproductie, die de prijzen doet kelderen.

"Meer dan waarschijnlijk probeert Saudi-Arabië op die manier de concurrerende alternatieven minder aantrekkelijk te maken", zegt arabist Chams Eddine Zaougui. "Een lage olieprijs zorgt er bijvoorbeeld voor dat investeringen in schaliegas uit de Verenigde Staten een stuk minder interessant worden. Onvermijdelijk snijdt Saudi-Arabië op deze manier in het eigen vlees. Maar dit nadeel weegt duidelijk niet op tegen het andere nadeel: de serieuze concurrentie van alternatieve, voorlopig nog veel duurdere energiebronnen."

Een minder rijk Saudi-Arabië zou goed nieuws kunnen zijn voor de rest van de wereld. Zoals bekend voert het land vandaag een dure oorlog met Jemen. Het geeft ook fortuinen uit aan de ondersteuning van de soennitische oppositie in de buurlanden.

Chams Eddine Zaougui sluit niet uit dat er vanwege de verminderde inkomsten ooit ook in de gigantische budgetten voor defensie zal worden gesneden. Al zal dat nog niet vandaag gebeuren. "Het koningshuis is panisch over elke binnen- en buitenlandse dreiging. Ondanks de dalende inkomsten geven ze nog altijd fortuinen uit aan geavanceerde westerse wapens."

Eerder dan voor de rest van de wereld zou een armer Saudi-Arabië weleens een goede zaak kunnen zijn voor de politieke openheid in het land zelf.

"Dankzij haar rijkdom kan het familiebedrijf Saudi-Arabië de tevredenheid van de bevolking als het ware afkopen. Zo zijn er geen inkomensbelastingen, zijn elektriciteit en brandstof spotgoedkoop, geven banken renteloze leningen en is de gezondheidszorg praktisch gratis. Dat zorgt voor een zekere tevredenheid, die eventuele revolutionaire oprispingen in de kiem smoort en het regime in het zadel houdt."

Saudische lente

Of dat betekent dat Saudi-Arabië behalve op het bankroet ook op een soort Arabische lente afstevent?

"Er zijn deskundigen die dat al enkele jaren voorspellen", zegt Chams Eddine Zaougui. "Maar eerlijk gezegd: ik vrees dat het daar nog te vroeg voor is. Het land is, ondanks de lage olieprijs, nog altijd rijk genoeg om de spanningen niet al te hoog te laten oplopen."

undefined

Koninklijke familie zint op paleisrevolutie

Behalve de Saudische economie heeft ook koning Salman een serieus probleem. Volgens berichten van de Britse krant The Independent zint een aantal leden van de almachtige Saudische koninklijke familie op een paleisrevolutie om hem van de troon te stoten.

Koning Salman is 79 jaar, maar zijn vorstelijke carrière is nog pril. Hij mocht de troon bestijgen in januari van dit jaar, na het overlijden van zijn broer, koning Abdullah. Een onbesproken koning is hij nooit geweest. Zo was er kritiek vanwege de dure oorlog in Jemen, het recente drama in Mekka en de noodzakelijke besparingsplannen in de ambtenarij. Zijn positie wordt nog verzwakt door geruchten dat hij aan de ziekte van Alzheimer zou lijden.

Berichten over een nakende machtswissel klinken steeds luider, en werden het afgelopen weekend bevestigd door een anonieme getuigenis van een familielid in The Independent. Volgens deze prins moet de koning vrezen voor een paleisrevolutie, op het getouw gezet door leden van de eigen familie, het 5.000-koppige Huis van Saud.

De machtswissel zou gesteund worden door acht van de twaalf nog levende zonen van oervader Abdul Aziz al Saud. Ze willen dat Salman plaats maakt voor zijn jonge broer, prins Ahmed bin Abdulaziz, 'slechts' 73. De jonge prins zou ook de steun genieten van een meerderheid van de geestelijken. Die steun is in Saudi-Arabië ontontbeerlijk. (JDP)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234