Donderdag 19/05/2022

Ga weg alsjeblieft

Hermine Landvreugd. 'Kont achteruit. Hoerig'

Herman Jacobs

Mensen zijn volslagen onbegrijpelijk, maar dat wisten we dus al. Wie dat laatste een bezwaar vindt, moet Kont achteruit. Hoerig, de nieuwe, derde verhalenbundel van Hermine Landvreugd, maar niet lezen. (En moet maar helemaal geen literatuur lezen, vermoedelijk, want je kunt je met recht afvragen of kunst eigenlijk ooit wel iets wezenlijk nieuws meedeelt. Wat iets anders is dan iets wezenlijk nieuw meedelen.)

Nu is Landvreugds stijl al evenmin opzienbarend innovatief; deze jonge auteur schrijft in de goed-Hollandse realistische traditie. Dat ze daarbij geen huiskamerrealisme bedrijft - haar personages doen niet aan huiskamers - maakt in de grond geen verschil. Toch is braafheid wel het laatste waarmee je Landvreugd zou associëren. Niet vanwege de voor de modale lezer wellicht exotische leefwereld van haar altijd wat marginale personages, die zich bijvoorbeeld met harddrugs of betaalde seks occuperen - voor de werking van literatuur is de inhoud secundair -, maar door de haarscherpe, illusieloze blik die ze de lezer dwingt op die wereld te werpen.Ook dat is op zichzelf geen kwaliteitsargument, dat klopt. De fotografisch precies, emotieloos registrerende verteller is bij nogal wat jonge auteurs weer erg in de mode, maar de meeste van de op die manier geschreven boeken zijn precies even overbodig als de meerderheid van alle boeken überhaupt. Toch springt Landvreugd eruit, zoals ook weer blijkt uit deze nieuwe verhalen. Zij vergeet namelijk niet dat een camera op zichzelf, hoe goed het ding ook functioneert, niet voldoende is. Je hebt in de eerste plaats een goede regie nodig.

Zij kiest deze scènes uit levens in de marge dan ook zeer zorgvuldig en brengt ze strak gestileerd in beeld. Neem het titelverhaal. Het hoofdpersonage is een jonge vrouw die in een vooral door Marokkanen bezochte coffeeshop werkt. Nauwelijks een paar uur nadat ze zich heeft laten aborteren staat ze alweer achter de bar - "vanochtend heb ik uit het ziekenhuis gebeld dat ik misschien iets later kwam". Dat wilde ze zelf zo. Gewoon doorgaan. Niet nadenken. De bezorgdheid van de verpleegster kon ze missen als kiespijn: "'Na de behandeling bestaat er een grote kans dat je je erg flauw voelt. Word je wel opgehaald?' Ik wilde dat ze dit ongeïnteresseerd zei, dat het een standaardvraag was, waarvan het antwoord haar niet boeide. Maar ze keek me onderzoekend aan. 'Word je wel opgehaald?' Ik meed haar blik en hing mijn jas over een stoelleuning. Godverdomme stel je niet aan godverdomme. Ga weg alsjeblieft."

Zoals ze toch maar weer naar de bar terugkeert, zoals ze zich daar in het kantoortje door de baas laat bepotelen en hem dan maar afrukt - "Neuken doe ik niet", na de ochtend die ze achter de rug heeft -, zo gaat ze ten slotte toch ook maar weer terug naar het huis waar ze met haar vriendje woont. Vriendje dat eerst wel enthousiast was over de baby in de maak, maar hem dan toch maar liever liet wegmaken. Wat niet is wat zij wou, maar ze laat het gebeuren.

Alweer het doelloze-leven-zonder-houvast-aan-de-zelfkant-van-de-grote-stad? Ja, maar wel op een beetje andere manier dan je het gewoonlijk leest. Landvreugd doseert uitstekend, ze houdt perfect het midden tussen dom mechanische registratie en effectbejag. Een kwestie van regie, ik zei het al. De abortusoperatie zelf blijft bijvoorbeeld buiten beeld - maar komt wel even in een flits bij de hoofdfiguur terug als haar baas haar wil bestijgen. Je krijgt uiteindelijk alle noodzakelijke gegevens aangereikt - bij Landvreugd geen machteloze, als suggestiviteit bedoelde vaagheid -, maar je moet heel precies lezen.

Dan ontdek je ook dat de vraag of het niet helemaal vrijwillige bezoek van het hoofdpersonage aan het ziekenhuis niet de doodsteek betekent voor haar relatie met haar vriendje, voorlopig onbeantwoord moet blijven. Ze weet het zelf niet. Zoals ze wel meer niet weet. "Olivier, waarom ben je niet hier om te zeggen wat ik moet doen," vraagt ze zich af tijdens het oponthoud met haar baas. (Een klein, maar naar verhouding zeer belangrijk detail hierbij is dat de geciteerde zin niet met een vraagteken wordt besloten. Landvreugds personages vragen zich nooit iets af - ze schijnen zichzelf veeleer nu en dan een onopgeloste kwestie mee te delen.)

Aan het eind van de dag neemt ze ontslag bij de coffeeshop, dat wel. Een begin van verzet? Misschien. De jonge mensen uit deze verhalen schijnen niet in verzet te geloven. ("Geen ruzie," bezweert Stefanie zichzelf in het verhaal 'Wie zegt dat die wond al dicht is', ook al hangt die hele vakantie in Turkije met haar zoontje en haar ex haar meteen al de keel uit.) En niet in medeleven (zie de al geciteerde passage met de verpleegster uit het titelverhaal). Op zeker ogenblik houden ze ergens mee op, dat is alles. Waarom bij een criminele, gewelddadige man blijven die je meestentijds aan je lot overlaat (in het verhaal 'Stas!')? Waarom jezelf toestaan op bevel van je pooier een hond te pijpen ('Wat kijk je zorgelijk, schatje')? Nergens om. Daarom. "Und ein ordentlicher Mensch hat sein Leben lieb, und ein Mensch, der sein Leben lieb hat, hat kein Courage, ein tugendhafter Mensch hat keine Courage! Wer Courage hat ist ein Hundsfott," luidt het uit Georg Büchners Woyzeck genomen, goedgekozen motto van dit boek.

Mensen zijn volslagen onbegrijpelijk - maar wisten we dat wèrkelijk al? Na het lezen van Kont achteruit. Hoerig begin je eraan te twijfelen: hadden we het op déze manier al ervaren? Trouwens, wat dat onbegrijpelijke betreft - weten we zeker dat we onszelf niet begrijpen? Want zonder Hermine Landvreugd een briljant schrijfster te kunnen noemen - daarvoor beperkt ze zichzelf toch te zeer tot variaties op één thema, al is ze wel een meesteres in die beperking -, dat is de vraag die ze ten slotte bij je op doet komen.

Hermine Landvreugd, Kont achteruit. Hoerig, De Bezige Bij, Amsterdam, 138 p., 650 frank.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234