Zaterdag 31/07/2021

Funky fauna

Stijn Van de Voorde is te horen op Studio Brussel en elke woensdag te lezen in Cult.

Veel relatief jonge kunstenaars gebruiken tegenwoordig graag dieren als onderwerp van hun werk. Dat gevoel heb ik althans. Het lijkt me wat voorbarig om over een hype te spreken, hoewel bepaalde verschijnselen in het verleden dit label al sneller kregen opgeplakt. Dan denk ik in eerste instantie aan internetfenomenen als planking, milking en owling. Of muzikale projectjes als Glasvegas en Little Boots. Wie? Little Boots? Yep, dat bedoel ik dus.

Ik zag veel vogels in de tentoonstelling van Gideon Kiefer (C-Mine, Genk) en bij Carll Cneut (Sint-Pietersabdij, Gent). Het modeontwerpersduo A.F. Vandevorst plaatste vorige week nog grote, gevederde vrienden op de hoofden van de modellen op de catwalk in Parijs. Ook streetartkunstenaars als ROA, Borondo en zelfs Banksy schuwen geen fauna in hun guerrilla art. Als ik dan ook nog eens lees dat taxidermie plots weer populair is bij jongeren en dat funky interieurdesigners steeds vaker gebruik maken van dierenprints in hun ontwerpen, ben ik bijna geneigd mijn eigen vermoeden te geloven.

Serveer trendwatchers deze halve vaststelling en je krijgt vast een boeiende uitleg. Laat me raden: 'Jonge mensen hokken samen in kleine appartementen in grote steden, ze missen beesten als de oerelementen van de vrije natuur... Dieren zijn authentiek en spontaan, specifieke eigenschappen die het mensenras soms wat ontbreekt... Schattige viervoeters worden massaal gedeeld op de sociale media, Facebook is het museum van de 21ste eeuw...' Enfin, even brainstormen en we verzinnen wel wat redenen.

Als hedendaagse kunstenaars levende dieren laten opdraven in hun werken, stuit dat meestal op protest. Een installatie van Koen Vanmechelen in de expo Combat@CWRM in Nieuwpoort kreeg vorige week nog scherpe kritiek van de vogelbescherming. De natuurvereniging begreep niet waarom de schepper van een bronzen ei in een met grote vogelpoten ineengevlochten vogelnest het nodig vond om er ook elf levende oehoes bij te betrekken. "Levende dieren inzetten in een tentoonstelling over de Eerste Wereldoorlog is irrelevant en ongepast", aldus vogelaar Jan Rodts. Koen Vanmechelen - die eerder al aan de slag ging met hybride kippen en opgezette dieren - voelde zich totaal verkeerd be-grepen: "Ik laat net zien dat ik voor dierenrechten en natuurbescherming ben!" Ik geloof hem, maar soms is de bedoeling beter dan de uitwerking.

Jan Fabre had meer moeite om een geloofwaardige uitleg te verzinnen nadat er beelden uitlekten van een project waarbij katten nogal lukraak in de lucht werden gegooid en bijgevolg onzacht neerkwamen. Dan mag je nog hard roepen dat je werk enkel de relatie tussen mens en dier benadrukt, de mensen begrijpen dat niet. En de dieren nog minder.

In 2003 verhinderde GAIA dat Wim Delvoye een twintigtal varkens zou tatoeëren. Tien jaar eerder was hij daar - met hulp van een dierenarts die de krulstaarten onder narcose had gebracht - wel in geslaagd. De varkens werden officiële kunstwerken (met een toegevoegd copyright) die in aangename omstandigheden werden tentoongesteld. Ze mochten wettelijk gezien niet meer geslacht worden. Er bestaan evenhoevigen die een minder aangenaam leven achter de rug hebben.

Dieren zijn al eeuwenlang een geschenk voor de artistieke wereld. Al krijgt het ene beest al meer exposure dan het andere. Honden, katten en paarden hebben niet te klagen, maar de eerste aquarelschilderijen van een yeti-krab, schaamluis of blobvis moet ik nog zien. Alle dieren zijn gelijk, maar sommige zijn gelijker dan andere.

Omdat veel kunstenaars een hond in huis hebben, gaan deze trouwe viervoeters traditiegetrouw met de meeste aandacht lopen. Pablo Picasso (Lump), René Magritte (Lou-Lou), Andy Warhol (Archie) en Jackson Pollock (Gyp en Ahab) vereeuwigden hun blaffers op doek. Al zijn er genoeg voorbeelden van iconische kunstwerken die andere, anonieme beesten op de voorgrond plaatsten. Van de rendieren in de grotten van Lascaux (15.000 v.C.) en de apen van Frida Kahlo (1943) tot de haai van Damien Hirst (1991).

Dieren hebben altijd een plaats gekregen binnen de kunst, maar de laatste tijd zie ik er precies meer. Al kan het ook met de tijd van het jaar te maken hebben. Mens en dier ontwaken uit hun winterslaap. Ze ontmoeten elkaar op een leeg canvas of rond een ding dat we gemakkelijkheidshalve installatiekunst noemen. De winter maakt plaats voor de lente. De natuur overtreedt nooit haar eigen wetten. Dit is waarschijnlijk de enige periode van het jaar waarin zelfs de meest eigenzinnige artistiekelingen (heel even) beseffen dat ze enkel kunnen slagen in het leven door een fatsoenlijk beest te zijn.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234